فراموشی‌های روزمره، مثل جا گذاشتن کلید یا فراموش کردن نام افراد، اغلب بیش از حد نشانه‌ای از زوال عقل تعبیر می‌شوند؛ اما متخصصان علوم اعصاب تأکید می‌کنند بسیاری از این تغییرات شناختی ناشی از خستگی، استرس یا مشکلات قابل‌درمان‌اند و در صورت رسیدگی به‌موقع، برگشت‌پذیر خواهند بود.
چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۰۲:۳۶
هر فراموشی نشانه زوال عقل نیست؛ متخصص مغز و اعصاب از علت‌های برگشت‌پذیر می‌گوید
دکتر تامی وود، استاد پزشکی اطفال و علوم اعصاب در دانشگاه واشنگتن، می‌گوید فراموش‌کاری‌های جزئی اغلب ناشی از خستگی یا فشار روانی‌‌اند، نه آغاز یک بیماری تخریب‌کننده عصبی. او در مصاحبه‌ای با فاکس‌نیوز دیجیتال گفت: «اگر می‌خواهید چیزی را به خاطر بسپارید، باید واقعا بر آن تمرکز و به آن توجه کنید. باید به مغزتان بفهمانید که به خاطر سپردنش مهم است.»
به گفته وود، شکل‌گیری خاطره سه مرحله دارد: ثبت اطلاعات، تثبیت آن در حافظه و بازیابی آن. وقتی فرد تحت فشار روانی بوده یا خواب کافی نداشته است، معمولا در مرحله بازیابی دچار مشکل می‌شود، یعنی اطلاعات در حافظه وجود دارد، اما فرد در آن لحظه نمی‌تواند به آن دسترسی پیدا کند. در حالی که افراد مبتلا به بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی اغلب از همان ابتدا نمی‌توانند اطلاعات تازه را در حافظه ثبت کنند. حتی به یاد نمی‌آورند یا متوجه نمی‌شوند که اتفاقی در حال رخ دادن است. اگر خودتان متوجه می‌شوید چیزی درست نیست، این معمولا نشانه خوبی است.
زوال عقل از نظر بالینی به افت عملکرد شناختی گفته می‌شود که آن‌قدر شدید باشد که توانایی فرد را برای اداره مستقل زندگی روزمره مختل کند. بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی در مجموع عامل ۷۰ تا ۹۰ درصد مواردند و بسیاری از افراد نشانه‌های هر دو را دارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد دست‌کم ۵۰ درصد موارد زوال عقل را می‌توان با تغییر عوامل خطر مرتبط با سبک زندگی و سلامتی پیشگیری کرد. از مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌تغییر می‌توان به مشکلات سلامتی قلب و سوخت‌وساز بدن و نیز کاهش شنوایی و بینایی اشاره کرد.
وود تاکید کرد رسیدگی به مشکلات جسمی برای مثال استفاده از سمعک یا انجام دادن جراحی آب‌مروارید خطر افت شناختی را کاهش می‌دهد. به گفته او، اگر انتظار داشته باشید که توانایی‌هایتان افت کند، کارهایی را که می‌توانند جلو این افت را بگیرند، انجام نخواهید داد. باور به اینکه پیشگیری ممکن است، باعث می‌شود واقعا به این کارها روی بیاورید و از این راه بتوانید از بخش زیادی از افت شناختی جلوگیری کنید.
برخی پژوهش‌ها نیز نشان داده‌اند که چندین بیماری یا مشکل پزشکی قابل‌درمان می‌توانند علائمی شبیه نشانه‌های اولیه زوال عقل ایجاد کنند یا در کاهش توانایی شناختی که خود فرد احساس می‌کند، نقش داشته باشند.
تعدادی از علت‌های شایع برگشت‌پذیر عبارت‌اند از:
ــ کمبود ویتامین‌ها مثل پایین بودن میزان ویتامین ب۱۲ یا ب۱ که برای عملکرد اعصاب و مغز ضروری‌اند
ــ اختلالات غدد درون‌ریز از جمله مشکلات تیروئید، به‌ویژه کم‌کاری تیروئید که فعالیت سوخت‌وسازی مغز را کُند می‌کند
ــ عوارض داروها مثل اثر داروهای آرام‌بخش، داروهای آنتی‌کولینرژیک یا مصرف هم‌زمان چندین دارو، به‌ویژه در سالمندان
ــ مشکلات سلامت روان مانند افسردگی و اضطراب شدید می‌توانند به «شبه‌زوال عقل» منجر شوند؛ حالتی همراه با کندی عملکرد شناختی و فراموش‌کاری که با درمان مشکل روانی برطرف می‌شود
ــ مشکلات سوخت‌وسازی، کلیوی و کبدی از جمله نارسایی مزمن کلیه یا کبد و نیز به هم خوردن تعادل الکترولیت‌ها که بر میزان مواد شیمیایی مغز اثر می‌گذارند
متخصصان تاکید می‌کند وقتی افراد متوجه تغییراتی در «مه‌مغزی» یا کارکردهای اجرایی خود مانند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری می‌شوند، بررسی زودهنگام پزشکی اهمیت زیادی دارد.
عملکرد روزانه مغز به‌نوعی حاصل مجموعه چیزهایی است که مغز با آن‌ها سروکار دارد، اما اگر متوجه تغییری شدید، هنوز فرصت دارید که در صورت نیاز، اقدام‌هایی انجام دهید.
کد مطلب: 91488
