ايتنا - روی تاریک یک نیروگاه خورشیدی؛ مرگ هزاران پرنده در میان پرتوهای متمرکز خورشید

از ارتفاع بالا، نیروگاه خورشیدی متمرکز «ایوانپا» در صحرای موهاوی کالیفرنیا، به دریایی عظیم از آینه‌های درخشان شباهت دارد؛ منظره‌ای چشم‌نواز که در پس آن، چالش‌های زیست‌محیطی و عملیاتی قابل توجهی پنهان شده است.

این نیروگاه با استفاده از هزاران آینه غول‌پیکر موسوم به «هلیوستات»، نور خورشید را جمع‌آوری و به سمت گیرنده‌هایی در بالای برج‌های بلند هدایت می‌کند. برخلاف نیروگاه‌های خورشیدی متکی بر پنل‌های فتوولتائیک، در این فناوری از گرمای حاصل از تمرکز نور خورشید برای تولید برق استفاده می‌شود.

هلیوستات‌ها در طول روز مسیر حرکت خورشید را دنبال می‌کنند و نور را به‌طور مداوم به سمت گیرنده‌های نصب‌شده در بالای برج‌ها بازمی‌تابانند. این تمرکز گسترده نور، دمای بسیار بالایی در اطراف برج‌های دریافت‌کننده ایجاد می‌کند؛ به‌طوری‌که برخی مطالعات نشان داده‌اند دما در بعضی نقاط می‌تواند از ۱۰۰۰ درجه فارنهایت، معادل حدود ۵۳۸ درجه سانتی‌گراد، فراتر رود.

پرندگانی که در مسیر نور گرفتار شدند

یکی از پیامدهای پیش‌بینی‌نشده این فناوری، خطر آن برای پرندگانی بود که در اطراف نیروگاه پرواز می‌کردند. برخی پرندگان ممکن بود ناخواسته وارد محدوده پرتوهای متمرکز خورشید شوند و در معرض گرمای شدیدی قرار گیرند که می‌توانست به جراحات مرگبار منجر شود.

مرگ پرندگان در اطراف این مجموعه ثبت شده و نگرانی‌هایی جدی درباره تأثیر نیروگاه‌های خورشیدی متمرکز بر حیات‌وحش ایجاد کرده است. برآوردها حاکی از آن است که سالانه هزاران پرنده ممکن است در مجاورت این تأسیسات جان خود را از دست بدهند و در یکی از مطالعات، این رقم حدود ۶۰۰۰ پرنده در سال اعلام شده است.

تابشی که خلبانان را با مشکل روبه‌رو کرد

با این حال، پرندگان تنها قربانیان احتمالی این فناوری نبودند. در شرایط خاص، بازتاب نور از هزاران آینه می‌توانست تابش خیره‌کننده‌ای ایجاد کند که تا فضای هوایی اطراف نیروگاه گسترش می‌یافت.

برخی خلبانان از مشاهده درخشندگی‌های شدید و ناگهانی خبر داده‌اند؛ پدیده‌ای که می‌تواند به‌طور موقت بر توانایی دید تأثیر بگذارد. مطالعات همچنین احتمال ایجاد «پس‌تصویر» در میدان دید پس از قرار گرفتن در معرض نور بسیار شدید را بررسی کرده‌اند.

البته این موضوع به معنای نابینایی دائمی خلبانان نیست، اما تابش ناگهانی و شدید نور می‌تواند به‌ویژه در پروازهای کم‌ارتفاع، که برخورداری از دید واضح اهمیت زیادی دارد، یک خطر عملیاتی محسوب شود.

روی دیگر انرژی پاک

تجربه نیروگاه ایوانپا، یکی از جنبه‌های کمتر مورد توجه گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را برجسته می‌کند. فناوری‌های تولید انرژی پاک نیز ممکن است پیامدهای زیست‌محیطی و عملیاتی پیش‌بینی‌نشده‌ای داشته باشند؛ مسائلی که انتخاب محل احداث و طراحی تأسیسات را به موضوعی حیاتی تبدیل می‌کند.

در همین راستا، پژوهشگران و کارشناسان راهکارهای مختلفی را برای کاهش تابش خیره‌کننده و محدود کردن خطرات احتمالی برای پرندگان و هواپیماها بررسی کرده‌اند. از جمله این اقدامات می‌توان به تنظیم موقعیت آینه‌ها در شرایط خاص و تقویت نظارت بر فضای هوایی اطراف نیروگاه اشاره کرد.

ایوانپا اکنون نمونه‌ای قابل توجه از چالش‌های پیش روی آینده انرژی پاک به شمار می‌رود؛ آینده‌ای که موفقیت آن تنها به میزان برق تولیدشده وابسته نیست، بلکه چگونگی تولید انرژی و کاهش اثرات ناخواسته آن بر انسان و محیط زیست نیز نقشی تعیین‌کننده خواهد داشت.