ايتنا - اینترنت ایران در بهار ۱۴۰۵؛ رشد موبایل، افت تلفن ثابت و ادامه مسیر کند فیبر نوری

هیچ چیز هیجان‌انگیزی نسبت به گزارش فصلی زمستان ۱۴۰۴ ندارد. جدیدترین داده‌های سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نشان می‌دهد تعداد مشترکان فعال تلفن همراه در بهار ۱۴۰۵ به ۱۷۴‌میلیون و ۳۵۰ هزار نفر رسیده است؛ رقمی که نسبت به حدود ۱۶۴‌میلیون و ۱۹۰ هزار مشترک در بهار سال گذشته، رشدی بیش از ۶درصد را نشان می‌دهد. همزمان، ضریب نفوذ تلفن همراه از ۱۸۹.۶۸درصد به ۲۰۰.۱درصد رسیده است. عبور این شاخص از مرز ۲۰۰ درصد، قرار نیست به این معنا باشد که هر ایرانی بیش از دو تلفن همراه در اختیار دارد. این عدد بیش از هر چیز، ساختار چندسیم‌کارتی بازار را بازتاب می‌دهد؛ بازاری که در آن بخشی از کاربران همزمان از چند خط برای تماس، اینترنت، فعالیت‌های شغلی یا استفاده از بسته‌های متفاوت استفاده می‌کنند.

رکیب این بازار نیز همچنان بر پایه سیم‌کارت‌های اعتباری شکل گرفته است. از مجموع خطوط فعال، حول و حوش افزون بر۱۳۰‌میلیون خط اعتباری و نزدیک به ۴۵‌میلیون خط دائمی هستند. به این ترتیب، نزدیک به سه‌چهارم بازار تلفن همراه ایران همچنان در اختیار سیم‌کارت‌های اعتباری قرار دارد.

با این حال، رشد خطوط دائمی در یک سال گذشته از رشد خطوط اعتباری سریع‌تر بوده است. تعداد خطوط دائمی از حدود ۳۹‌میلیون و ۷۰۰هزار به بیش از ۴۴‌میلیون رسیده، درحالی‌که خطوط اعتباری از حدود ۱۲۴‌میلیون و ۵۰۰هزار به حول و حوش افزون بر ۱۳۰‌میلیون رسیده است. ساختار بازار هنوز تغییر نکرده، اما در لایه‌های زیرین آن، ترکیب اتصال‌ها به‌آرامی در حال جابه‌جایی است.

در سوی دیگر این روایت، تلفن ثابت قرار دارد؛ بازاری که برخلاف تلفن همراه مسیر نزولی را ادامه می‌دهد. ضریب نفوذ تلفن ثابت از ۳۲.۳۲درصد در بهار ۱۴۰۴ به ۳۱.۵۴درصد در بهار امسال کاهش یافته و تعداد مشترکان نیز از حدود ۲۷‌میلیون و ۹۷۰هزار به ۲۷‌میلیون و ۴۸۰هزار رسیده است. تفاوت مسیر این دو بازار، یکی از روشن‌ترین نشانه‌های تغییر در الگوی ارتباطی کشور است: وزن ارتباطات روزمره، بیش از گذشته به سمت شبکه‌های سیار منتقل شده است.

تکان نخوردن میزان نسل پنجم

اگر تلفن همراه از نظر تعداد اتصال بزرگ‌تر شده، اینترنت همراه نیز به بزرگ‌ترین بخش بازار ارتباطات ایران تبدیل شده است. در بهار ۱۴۰۵، مجموع مشترکان نسل‌های سوم، چهارم و پنجم اینترنت سیار به حدود ۱۴۶‌میلیون و ۵۰۰هزار اشتراک رسیده است. در این میان، ۴G همچنان ستون اصلی بازار است.

نزدیک به ۱۱۷‌میلیون اشتراک اینترنت همراه روی نسل چهارم قرار

دارد؛ یعنی حدود ۹۱.۶درصد از بازار. نسل سوم با ۴‌میلیون و ۲۰۰هزار مشترک، سهمی حدود ۳.۳۵درصدی دارد و نسل پنجم با ۶‌میلیون و حدودا ۵۰۰هزار، به سهمی بیش از ۵درصد رسیده است.

با وجود این، ۵G هنوز جایگزین ۴G نشده و بیشتر به لایه‌ای تازه در معماری بازار ارتباطات تبدیل شده است. نسل چهارم همچنان تکنولوژی غالب است و بخش عمده کاربران روی همین شبکه فعالیت می‌کنند. در مقابل، ۳G به مرحله‌ای رسیده که سهم آن از بازار هر روز محدودتر می‌شود. بنابراین، ساختار آینده اینترنت همراه را می‌توان میان تثبیت ۴G و گسترش تدریجی ۵G جست‌وجو کرد.

در شاخص سرعت نیز تفاوت نسل‌ها همچنان معنادار است. سرعت دانلود گزارش‌شده برای ۳G بین ۲.۸۴ تا ۴.۲۶ مگابیت‌برثانیه و برای ۴G بین ۱۶.۰۷ تا ۲۲.۷۸ مگابیت‌برثانیه است. با این حال، در داده‌های منتشرشده، شاخص مشابهی برای سرعت ۵G در این بخش ارائه نشده است.

ثابت یا همراه؛ کیفیت کدام بهتر است؟

مشترکان اینترنت ثابت هم در حال ریزش‌اند. طبق اطلاعات فصل‌نامه آماری سازمان تنظیم مقررات، تعداد اشتراک‌های پهن‌باند ثابت از حدود ۱۱‌میلیون و ۲۰۰هزار در بهار ۱۴۰۴ به حدود ۱۰‌میلیون و ۵۰۰ هزار در بهار امسال رسیده و ضریب نفوذ این بازار نیز به حدود ۱۲درصد کاهش یافته است.

با این حال، عقب‌نشینی یا ریزش تعداد اشتراک‌ها به معنای برتری اینترنت همراه در همه شاخص‌ها نیست. داده‌های کیفیت اتصال نشان می‌دهد اینترنت ثابت همچنان در برخی شاخص‌های فنی وضعیت بهتری دارد.

میانگین زمان رفت‌وبرگشت داده یا RTT در ارتباطات داخلی اینترنت ثابت ۲۰.۶۷میلی‌ثانیه و در اینترنت سیار ۳۳.۳۱میلی‌ثانیه ثبت شده است. در ارتباطات بین‌المللی نیز این شاخص برای اینترنت ثابت ۸۵.۱۷ و برای اینترنت سیار ۱۱۴.۶۸ میلی‌ثانیه است.

در شاخص Jitter یا نوسان تاخیر نیز وضعیت مشابهی دیده می‌شود. میانگین Jitter داخلی در اینترنت ثابت ۱.۰۶ میلی‌ثانیه و در اینترنت سیار ۵.۶۵میلی‌ثانیه است. در ارتباطات بین‌المللی نیز این ارقام به‌ترتیب ۲.۵۹ و ۱۲.۵۶میلی‌ثانیه ثبت شده‌اند.

این اعداد حالا تضادی را نمایان می‌سازند که سزاوار توجهی بیشتر است. بازار ایران از نظر تعداد مشترک، بیش از هر زمان دیگری به اینترنت همراه وابسته شده، اما اینترنت ثابت هنوز از نظر تاخیر و پایداری اتصال، تجربه فنی بهتری فراهم می‌کند. بنابراین، کوچک شدن بازار اینترنت ثابت دقیقا نتیجه بی‌نیازی به آن نیست.

گذار ناقص به فیبر

ترکیب تکنولوژیک اینترنت ثابت نیز خود گویای مسیر پرپیچ‌وخم این بازار است. در بهار ۱۴۰۵، X-DSL با ۶‌میلیون و ۵۶۰ هزار اشتراک، همچنان حدود ۶۲.۶۸درصد بازار را در اختیار دارد. TD-LTE با حدود ۲‌میلیون و ۵۰۱ هزار اشتراک، سهمی نزدیک به ۲۴درصد دارد. تعداد اشتراک‌های FTTX نیز به یک‌میلیون و ۳۸هزار رسیده و Wi-Fi حدود ۳۶۹هزار اشتراک را تشکیل می‌دهد.

این ساختار نشان می‌دهد اینترنت ثابت ایران هنوز بر ستون‌های قدیمی تکیه دارد. فناوری X-DSL با وجود کاهش بیش از یک‌میلیون اشتراک در فاصله بهار ۱۴۰۴ تا بهار ۱۴۰۵، همچنان بازیگر اصلی این بازار است.

در مقابل، فیبر در حال رشد است. تعداد اشتراک‌های FTTX در یک سال

اشتراک‌های پهن‌باند ثابت از حدود ۱۱‌میلیون و ۲۰۰هزار در بهار ۱۴۰۴ به حدود ۱۰‌میلیون و ۵۰۰ هزار در بهار امسال رسیده و ضریب نفوذ این بازار نیز به حدود ۱۲درصد کاهش یافته است.

از حدود ۶۹۲هزار به بیش از یک‌میلیون و ۳۸هزار رسیده است؛ یعنی حدود ۳۴۶هزار اشتراک افزایش. اما این رشد هنوز برای تغییر معماری کل بازار کافی نبوده است. فیبر پیش می‌رود، اما سرعت جایگزینی فناوری‌های قدیمی همچنان پایین‌تر از آن است که بتوان از یک گذار کامل سخن گفت.

از سوی دیگر، تعداد خانوارهای تحت پوشش شبکه فیبر نوری به ۱۱‌میلیون و ۱۰۰هزار رسیده است؛ عددی که میان ظرفیت پوشش و تعداد اتصال‌های واقعی، فاصله قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. گسترش پوشش، هنوز به همان نسبت به تبدیل شدن به مشترک منتهی نشده است.

گزارش‌ها از کیفیت شبکه

داده‌های مربوط به موفقیت برقراری سرویس نیز برتری نسل چهارم نسبت به نسل سوم را تایید می‌کند. نرخ موفقیت برقراری سرویس داده در ۳G بین ۹۷.۸۸ تا ۹۹.۴۲درصد و در ۴G بین ۹۹.۳۱تا ۹۹.۶۵درصد گزارش شده است. نرخ قطعی نیز در ۴G، با ارقامی بین ۰.۱۶تا ۰.۲۳درصد، پایین‌تر از ۳G با بازه ۰.۳۱تا ۰.۵۵درصد قرار دارد.

مجموع این ارقام نشان می‌دهد ستون اصلی اینترنت همراه ایران تنها به دلیل گستردگی، ۴G نشده است؛ پایداری بیشتر آن نیز در تثبیت این جایگاه نقش دارد. در کنار آن، وجود ۵۲هزار سایت فیزیکی فعال ۴G نشان می‌دهد نسل چهارم همچنان اصلی‌ترین شبکه عملیاتی بازار ارتباطات کشور است.

توسعه ارتباطات و شکاف دسترسی

در حوزه توسعه جغرافیایی نیز گزارش نشان می‌دهد ۳۷هزار و ۸۸۶ روستا دست‌کم از یک نوع ارتباط برخوردارند. از این تعداد، حدود ۳۲هزار و ۹۱ روستا به ارتباط پهن‌باند با پوشش ۳G یا ۴G یا فناوری بالاتر دسترسی دارند.

فاصله میان این دو عدد، هرچند به‌تنهایی نمی‌تواند تمام کیفیت توسعه ارتباطات روستایی را توضیح دهد، اما یک شکاف مشخص را نمایان می‌کند: داشتن نوعی ارتباط ضرورتا به برخورداری از اینترنت پهن‌باند تفسیر نمی‌شود. این تمایز در زمانی که بخش بزرگی از خدمات عمومی، اقتصادی و آموزشی به اینترنت وابسته شده، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

کاربر از چه چیزی شکایت دارد؟

تصویر بازار بدون داده‌های شکایت کامل نمی‌شود. در بهار ۱۴۰۵، بیشترین حجم شکایت ثبت‌شده مربوط به پهن‌باند ثابت با ۲۰هزار و ۷۶۸ مورد بوده است. پس از آن، تلفن ثابت با ۱۱هزار و ۹۶۲ و تلفن همراه با ۶هزار و ۳۰۱شکایت قرار دارند.

اما شاید مهم‌تر از تعداد شکایت‌ها، موضوع آنها باشد. «قطع سرویس» در صدر پنج موضوع پرتکرار سامانه ۱۹۵ قرار گرفته است. پس از آن، تاخیر در نصب و راه‌اندازی، عدم جمع‌آوری سرویس، نارضایتی از پاسخگویی پشتیبانی و مشکلات فنی خطوط ثابت قرار دارند.

این داده یک نکته مهم را به مرکز تصویر بازمی‌گرداند. مساله کاربران تنها سرعت نیست. پیش از بحث درباره مگابیت و نسل شبکه، مساله‌ای بنیادی‌تر وجود دارد؛ تداوم دسترسی. بازاری که از نظر تعداد اتصال بزرگ‌تر شده، هنوز در بخش‌هایی از تجربه کاربر با ابتدایی‌ترین مطالبه یعنی قطع نشدن سرویس مواجه است. / دنیای اقتصاد