ثبت نخستین تصاویر اشعه ایکس در فضا، نقطه عطفی در توسعه پزشکی فضایی محسوب میشود. پژوهشی مشترک با همکاری اسپیسایکس نشان داده است که دستگاههای اشعه ایکس قابل حمل حتی در شرایط ریزگرانش نیز عملکردی همسطح نمونههای زمینی دارند. این فناوری میتواند نقش کلیدی در حفظ سلامت فضانوردان در مأموریتهای آینده، بهویژه سفر به مریخ، ایفا کند.
جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۰۱:۰۵
نخستین تصاویر اشعه ایکس در فضا ثبت شد؛ دستاوردی مهم برای سفر انسان به مریخ
به گزارش ایتنا به نقل از BGR، در حالی که ناسا برنامهریزی گستردهای برای اعزام انسان به مریخ در سالهای آینده انجام داده است، حفظ سلامت فضانوردان به یکی از مهمترین چالشهای این مأموریتها تبدیل شده است. از همین رو، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی «شینا گیفورد» (Sheyna Gifford)، پزشک کلینیک مایو، امکان استفاده از دستگاههای اشعه ایکس قابل حمل در شرایط ریزگرانش را بررسی کردند. این پژوهش با همکاری شرکت اسپیسایکس و خدمه مأموریت Fram2 انجام شد و نتایج آن در شماره ژوئیه ۲۰۲۶ نشریه Radiology منتشر شده است.
در این مطالعه، فضانوردان پیش از پرواز و همچنین در طول مأموریت، با استفاده از یک سامانه کوچک تصویربرداری اشعه ایکس، از بخشهایی مانند دست، قفسه سینه، شکم و حتی اشیایی نظیر ساعت هوشمند تصویربرداری کردند. این دستگاهها از همان نوع تجهیزاتی هستند که برای ارائه خدمات پزشکی در مناطق دورافتاده یا پوشش رویدادهای ورزشی با احتمال بالای آسیبدیدگی مورد استفاده قرار میگیرند.
تصاویر ثبتشده، به همراه نمونههایی که پس از پایان مأموریت توسط افراد دیگر تهیه شده بود، توسط گروهی از رادیولوژیستهای مستقل بررسی شد. نتایج نشان داد تصاویر ثبتشده در فضا از نظر کیفیت، وضوح و کنتراست تفاوت محسوسی با تصاویر گرفتهشده روی زمین ندارند؛ موضوعی که کارایی این فناوری را برای استفاده در مأموریتهای فضایی تأیید میکند.
گامی مهم در توسعه پزشکی فضایی
تا امروز، فضانوردان برای تصویربرداری پزشکی عمدتاً به دستگاههای سونوگرافی متکی بودند؛ تجهیزاتی که علاوه بر نیاز به اپراتور آموزشدیده، به ژل مخصوص و تجهیزات جانبی نیز وابسته هستند. در مقابل، دستگاههای اشعه ایکس قابل حمل ابعاد کوچکی دارند، کار با آنها سادهتر است و برای استفاده از آنها به آموزش محدودی نیاز است.
پژوهشگران معتقدند کاربرد این فناوری تنها به حوزه پزشکی محدود نمیشود. از این دستگاهها میتوان برای بررسی تجهیزات و شناسایی نقصهای داخلی بدون نیاز به باز کردن قطعات نیز استفاده کرد؛ قابلیتی که در مأموریتهای فضایی طولانیمدت میتواند ارزش عملیاتی بالایی داشته باشد.
مأموریتهای مریخ به تجهیزات پزشکی پیشرفته نیاز دارند
با افزایش مدت و فاصله مأموریتهای سرنشیندار، احتمال بروز فوریتهای پزشکی نیز بیشتر میشود. هرچند فضانوردان پیش از اعزام، آزمایشها و ارزیابیهای پزشکی بسیار دقیقی را پشت سر میگذارند، اما هیچ فرایند غربالگری نمیتواند تمامی مشکلات احتمالی را پیشبینی کند.
نمونهای از این موضوع، حادثهای بود که اوایل سال جاری برای یکی از فضانوردان ایستگاه فضایی بینالمللی رخ داد؛ شرایط پزشکی این فضانورد باعث شد برنامه پیادهروی فضایی او لغو شود و وی زودتر از موعد به زمین بازگردد. با این حال، چنین راهکاری در مأموریتهای مریخ امکانپذیر نخواهد بود و خدمه ناچار خواهند بود بسیاری از اقدامات تشخیصی و درمانی را بهصورت مستقل انجام دهند.
شناخت بیشتر اثرات فضا بر بدن انسان
دانشمندان تأکید میکنند توسعه ابزارهای تشخیصی تنها بخشی از آمادگی برای سفرهای فضایی طولانی است. پژوهشهای پیشین نشان دادهاند حضور طولانیمدت در فضا میتواند تغییرات ماندگاری در بدن انسان ایجاد کند؛ از تغییر در بیان ژنها گرفته تا دگرگونی در ساختار مغز، بهویژه بخشهایی که مسئول تعادل و پردازش اطلاعات حسی هستند.
به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند درک بهتر اثرات جسمی و روانی محیط فضا، همراه با توسعه تجهیزات پزشکی قابل حمل و قابل اعتماد، از الزامات اصلی مأموریتهای آینده برای اکتشاف مریخ خواهد بود.
کد مطلب: 90611
