تلسکوپ فضایی اقلیدس در یکی از مهمترین دستاوردهای نجومی سال، ۳۱ اختروش باستانی را در اعماق کیهان شناسایی کرده است؛ اجرامی که برخی از آنها تنها ۶۷۰ میلیون سال پس از مهبانگ وجود داشتهاند. این کشف، اطلاعات ارزشمندی درباره چگونگی شکلگیری نخستین سیاهچالههای ابرپرجرم و تکامل اولیه جهان در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
يکشنبه ۲۸ تير ۱۴۰۵ ساعت ۰۷:۱۵
کشف قدیمیترین اختروشهای جهان؛ پنجرهای تازه به نخستین روزهای کیهان
برخی از آنها آنقدر پرنورند که از کل کهکشانها درخشانتر میتابند و به اخترشناسان امکان دیدن آنها را در بیش از ۱۳ میلیارد سال تاریخ کیهانی میدهند.
به گزارش ایتنا و به نقل از SciTechDaily، اخترشناسان یک گروه پژوهشی بینالمللی با استفاده از تلسکوپ فضایی اقلیدس، ۳۱ اختروش باستانی از جمله دو نمونه قدیمیتر را کشف کردهاند که به درک شکلگیری سیاهچالههای ابرپرجرم در طلوع هستی کمک میکند.
این اجرام استثنایی زمانی میدرخشیدند که جهان فقط حدود ۶۷۰ میلیون سال سن داشت.
جوزف هنوی، استاد فیزیک در دانشگاه کالیفرنیا سانتا باربارا و دانشگاه لیدن، میگوید: «این اجرام بهترین سرنخها را برای درک چگونگی شکلگیری سیاهچالههای ابرپرجرم فراهم میکنند. این هیولاها با وزنی میلیاردها برابر خورشید، به نوعی در دوران نوزادی جهان وجود داشتهاند».
اخترشناسان دهههاست که به دنبال نخستین اختروشها هستند، اما یافتن آنها بسیار دشوار است. اختروشهایی که کمتر از ۷۷۰ میلیون سال پس از مهبانگ وجود داشتهاند، فوقالعاده نادرند و نور کمفروغ آنها به راحتی میتواند با ستارگان نزدیکتر اشتباه گرفته شود.
خود جهان نیز چالش دیگری را اضافه میکند؛ با انبساط فضا، نور این اجرام باستانی به طولموجهای فروسرخ کشیده میشود که با درخشش طبیعی جو زمین تداخل دارند.
پیش از تلسکوپ فضایی اقلیدس، اخترشناسان تنها تعداد کمی از درخشانترین اختروشهای اولیه را شناسایی کرده بودند.
دامینگ یانگ، نویسنده اصلی این پژوهش، گفت: «اقلیدس یک تغییردهنده واقعی بازی است. پیش از آن، فقط میتوانستیم تعداد انگشتشماری از درخشانترین اختروشهای باستانی را بیابیم، اما اقلیدس به ما امکان میدهد در مناطق وسیع آسمان بسیار کارآمدتر جستجو کنیم».
بر اساس بیانیه گروه پژوهشی، از ۳۱ اختروش تازهکشفشده، ۱۴ تای آنها دارای انتقالبهسرخ ۷ یا بیشتر هستند و دو نمونه قدیمیتر به انتقالبهسرخ ۷٫۶۹ و ۷٫۷۷ دست یافتهاند که آنها را به قدیمیترین اختروشهای مشاهدهشده تبدیل میکند.
گفتنی است پژوهشگران قدیمیترین اختروش این مجموعه را بررسی کردهاند و دریافتهاند که درون یک کهکشان غبارآلود و غنی از گاز با تشکیل ستاره شدید قرار دارد.
این اختروشها از دوران یونسازی مجدد هستند؛ دوره محوری که نخستین ستارگان و کهکشانها جهان را با یونیزه کردن هیدروژن خنثی دگرگون ساختند.
هنوی در این باره میگوید: «هر گام به عقب در زمان، معمای حلنشدنی را پیچیدهتر میکند: چگونه جهان توانست سیاهچالههای ابرپرجرم را اینقدر سریع تولید کند؟ ما سیاهچالههایی با جرم صدها میلیون برابر خورشید در زمانی پیدا میکنیم که جهان تازه شروع به شکلگیری کرده بود».
گفتنی است یک دهه پیش، کشف ده اختروش با انتقالبهسرخ ۷ یا بیشتر بیش از یک دهه زمان برد، اما اقلیدس در یک سال بیش از دو برابر کل نمونههای شناختهشده را یافته است.
الگوریتمهای یادگیری ماشین نیز به اندازه تلسکوپهای جدید اهمیت دارند و میتوانند از میان دهها میلیون منبع نجومی، اختروشهای واقعی را شناسایی کنند.
گروه هنوی سالها روی توسعه نرمافزارهای پشت این کشفیات کار کرده است.
گام بعدی این گروه، یافتن نخستین اختروش با انتقالبهسرخ بیشتر از ۸ است که وجود یک جرم را در ۶۳۰ میلیون سال نخست جهان آشکار میسازد.
همچنین برنامههای مشاهدهای با تلسکوپ فضایی جیمز وب، جرم این سیاهچالهها و گازهای اطراف آنها را اندازهگیری خواهد کرد. در چشماندازی بزرگتر، هدف پژوهشگران گردآوری یک جدول زمانی منسجم از وقایع است.
کد مطلب: 90386
