ايتنا - آیا استفاده زیاد از هوش مصنوعی با افسردگی مرتبط است

نتایج یک پژوهش علمی تازه نشان می‌دهد میان استفاده مکرر از برنامه‌ها و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی و گزارش سطح بالاتری از علائم افسردگی، نوعی همبستگی آماری وجود دارد؛ با این حال، این مطالعه هیچ رابطه علت و معلولی مستقیمی میان این دو عامل را تأیید نمی‌کند.

به گزارش اسپوتنیک، این پژوهش که در ژانویهٔ ۲۰۲۶ در مجله انجمن پزشکی آمریکا (JAMA) منتشر شده است، داده‌های مربوط به بیش از ۲۰ هزار بزرگسال در ایالات متحده را مورد تحلیل قرار داده و ارتباط میان استفاده گسترده از اپلیکیشن‌های چت مبتنی بر هوش مصنوعی و افزایش شاخص‌های افسردگی در میان بخشی از کاربران را آشکار کرده است.

پژوهشگران در توضیح نتایج تأکید کرده‌اند که این یافته‌ها به معنای آن نیست که هوش مصنوعی به‌طور مستقیم موجب بروز افسردگی می‌شود، بلکه صرفاً از وجود یک همبستگی آماری حکایت دارد که نیازمند بررسی‌های عمیق‌تر و مطالعات تکمیلی است.

دکتر «مل براون»، مدیر ارشد پزشکی شرکت اسپرینگ هلث، در گفت‌وگویی مطبوعاتی درباره نتایج این تحقیق تصریح کرده است: «این مطالعه تنها یک ارتباط را نشان می‌دهد، نه رابطه علت و معلولی.» او توضیح داد که هنوز مشخص نیست آیا افرادی که پیش‌تر با چالش‌های روانی مواجه بوده‌اند، بیشتر به استفاده از هوش مصنوعی گرایش پیدا می‌کنند یا اینکه برخی الگوهای خاص استفاده از این فناوری می‌تواند در بروز یا تشدید این علائم نقش داشته باشد.

براون با اشاره به نتایج نظرسنجی‌های پیشین افزود که یکی از رایج‌ترین انگیزه‌های کاربران برای مراجعه به ابزارهای هوش مصنوعی، جست‌وجوی نوعی حمایت روانی است؛ روندی که به گفته او «نگران‌کننده» محسوب می‌شود. وی در عین حال هشدار داد که تکیه بر این فناوری‌ها به‌عنوان جایگزینی برای تعامل انسانی یا دریافت خدمات تخصصی سلامت روان می‌تواند پیامدهای منفی به همراه داشته باشد.

وی ضمن اذعان به مزایای هوش مصنوعی در حوزه‌هایی مانند جمع‌آوری اطلاعات، سازماندهی ایده‌ها و بررسی گزینه‌های مختلف، تأکید کرد که این ابزارها «برای جایگزینی تعامل انسانی یا روان‌درمانی طراحی نشده‌اند». به گفته براون، برخی سامانه‌های هوش مصنوعی ممکن است بیش از حد با دیدگاه‌های کاربر همسو شوند و به‌جای به چالش کشیدن افکار یا ارائه دیدگاه‌های جایگزین (که بخش مهمی از حمایت روانی محسوب می‌شود) صرفاً همان نگرش‌ها را تقویت کنند.

بر اساس یافته‌های این مطالعه، بالاترین سطح گزارش علائم افسردگی در میان افرادی مشاهده شده است که از هوش مصنوعی برای اهداف شخصی استفاده می‌کنند، نه برای مقاصد کاری یا تحصیلی. براون این تفاوت را نشانه‌ای معنادار دانست، به‌ویژه در شرایطی که ابزارهای هوش مصنوعی جایگزین حمایت مستقیم دوستان، خانواده یا متخصصان می‌شوند.

به گزارش ایتنا، وی در ادامه خاطرنشان کرد: «فاصله گرفتن افراد از روابط اجتماعی و جامعه واقعی به نفع تعاملات دیجیتال می‌تواند انزوای اجتماعی را تشدید کند؛ عاملی که به‌عنوان یکی از ریسک‌فاکتورهای شناخته‌شده در افزایش احتمال افسردگی مطرح است.»

در پایان، براون تأکید کرد که هوش مصنوعی باید به‌عنوان ابزاری مکمل و مفید در نظر گرفته شود؛ ابزاری که می‌تواند به افزایش آگاهی درباره سلامت روان یا سامان‌دهی افکار کمک کند، اما نباید آن را منبعی برای مشاوره یا درمان شخصی تلقی کرد. به گفته او، گفت‌وگو با افراد مورد اعتماد یا مراجعه به متخصصان همچنان بهترین و مؤثرترین گزینه برای افرادی است که با فشارها و چالش‌های روانی مواجه هستند.