چرا در تاریکی چیزهایی میبینیم که واقعاً وجود ندارند؟ تحقیقات علمی نشان میدهد مغز و سیستم بینایی انسان حتی در غیاب نور فعالاند و تصاویری خیالی میسازند. از پدیده فسفنها تا رنگ خاکستری درونی (ایگنگرائو)، علم توضیح میدهد ترس از تاریکی چگونه شکل میگیرد.
دوشنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۴ ساعت ۰۹:۳۱
علم توضیح میدهد: چرا در تاریکی چیزهای غیرواقعی میبینیم؟
به گزارش ایتنا از پاپساینس، دکتر اسکات برودی، استاد چشمپزشکی بالینی در دانشگاه کلمبیا، میگوید: «چشم انسان حتی در نبود نور، سیگنالهایی تولید میکند که مغز برای تفسیر آنها چارهای جز ساختن تصاویر ذهنی ندارد.»
افزایش حساسیت چشم در محیطهای کمنور
مطالعات کلاسیک فیزیولوژی بینایی نشان میدهد که در تاریکی، سلولهای میلهای (Rod cells) نقش اصلی را بر عهده دارند. این سلولها حدود ۱۰۰ برابر حساستر از سلولهای مخروطیاند و برای دید در نور بسیار کم تکامل یافتهاند.
در تاریکی عمیق، سازوکار تطابق با تاریکی آغاز میشود و طی آن ماده شیمیایی رودوپسین دوبارهسازی میشود. این فرآیند موجب افزایش شدید حساسیت به نور و البته افزایش نویز عصبی در شبکیه میشود.
دکتر برودی توضیح میدهد: «در نبود ورودی نوری واقعی، سلولهای Off-center فعالیت بیشتری دارند. این افزایش نویز عصبی توسط مغز به شکل حرکت یا روشنایی تفسیر میشود.»
پژوهشهای منتشرشده در Journal of Vision و Nature Neuroscience نیز تأیید میکنند که بخش قابلتوجهی از سیگنالهای شبکیه در تاریکی ناشی از فعالیت خودبهخودی نورونهاست نه محرکهای خارجی.
فسفنها؛ نورهای درونزاد بینایی
یکی از پدیدههای شناختهشده، فسفن (Phosphene) است، درخششهایی که هنگام فشار روی چشم یا خستگی شدید دیداری مشاهده میکنیم. فسفنها تنها نتیجه تحریک مکانیکی نیستند و عوامل مختلفی باعث بروز آنها میشوند:
- تحریک الکتریکی قشر بینایی (V1) در پژوهشهای مرتبط با ایمپلنتهای بینایی
- فعالیت بینظم نورونهای شبکیه
- موجهای خودبهخودی عصبی ناشی از خستگی یا کمبود محرک
آزمایشهای نوروفیزیولوژی نشان میدهد که حتی یک تکفوتون قادر است سلولهای میلهای را تحریک کند و این حساسیت بالا زمینهساز درخششهای خیالی در تاریکی است.
مغز؛ خالق تصویر در نبود نور
مغز در نبود اطلاعات حسی واقعی، تلاش میکند خلأ را پر کند. پدیدهای به نام ایگنگرائو (Eigengrau) یا «خاکستری درونی» نتیجه نویز پایهای سیستم بینایی است. این نویز ناشی از موارد زیر است:
- فعالیت خودکار نورونهای بینایی
- آزادسازی تصادفی مولکولهای رودوپسین
- انتشار بیقاعده پیامهای الکتریکی در عصب بینایی
مطالعات تصویربرداری fMRI نشان میدهد که هنگام قرارگیری در تاریکی مطلق، قشر بینایی اولیه همچنان فعال است و الگوهایی شبیه پردازش تصویر واقعی تولید میکند. همین امر موجب ایجاد سایهها، نقطههای نورانی و توهم حرکت میشود.
بر اساس نظریههای روانپزشکی تکاملی، مغز تمایل دارد در تاریکی نشانههای احتمالی خطر را بیشبرداشت کند تا خطری احتمالی را از دست ندهد؛ این موضوع، رفتار بقامحور انسان را توضیح میدهد.
نتیجهگیری علمی
بنابراین، اگر در تاریکی سایههایی را میبینید که وجود خارجی ندارند، این تجربه نتیجه موارد زیر است:
- نویز عصبی
- واکنش طبیعی شبکیه
- سازوکارهای تکاملی تشخیص خطر
- فعالیت همیشگی مغز در تولید تصویر
هیچ پدیده ماورایی یا غیرعادی در کار نیست! آنچه دیده میشود، نمایشی از هوشمندی سیستم بینایی انسانی است که حتی در سکوت نوری نیز خاموش نمیشود.
کد مطلب: 87615
