سنگ خارا اگر کاسه زرين بشکست / قيمت سنگ نيفزايد و زر کم نشود
در روز 6 تيرماه 86 در سايت خبری ITNA شاهد درج مطالب عاری از واقعيت بوديم که درج چنين مطالب مجعول، پرخطا و غيرکارشناسی در بخش مربوط به اخبار فناوری اطلاعات يک سايت خبری که انتظار فعاليت غيرمغرضانه از آن است، جای بسی تعجب دارد.
از آنجايی که در مقاله درج شده در رابطه با پروژههای انجام گرفته در شرکت متانت(در راستای فارسیسازی) به اطلاعات کاملاً بیاساسی استناد شده است که اين موضوع حاکی از عدم صلاحيت قضاوت نويسنده مطلب در اين خصوص بوده است، لذا شرکت متانت وظيفه خود میداند که جهت جلوگيری از انتشار مطالب نادرست و غيرکارشناسی و در راستای اطلاعرسانی صحيح، مواردی را در رابطه با مقاله مذکور به اطلاع مردم، علاقمندان لينوکس و حوزه متنباز و همچنين نويسنده متن، برساند.
نويسنده در بخشی از مطلب خود در مورد برنامههای متنباز چنين گفته است:
«لازم به ذكر است كه سيستمعامل لينوكس به صورت متنباز منتشر ميشود، بدين معني كه تمامي كدهاي نرمافزارهاي ارائه شده در اختيار كاربران است. كاربران ميتوانند با تغييرات در كدها اشكالات احتمالي را برطرف كنند يا اينكه امكانات جديد به نرمافزار اضافه كنند. برنامهنويسان حق دريافت هزينه براي انجام چنين پروژههايي ندارد. ميليونها برنامهنويس در سراسر دنيا بر روي هزاران پروژه مختلف فعاليت ميكنند تا نرمافزارهاي كاملتر و جامعتري به دست مصرفكنندگان برسد. اما بررسي پروژههاي تحت عنوان سيستمعامل ملي نشان از هزينههاي بيمورد در اين پروژه دارد.»
از نوشتههای فوق کاملا مشخص است که شخص نويسنده آشنايي کافی با دنيای متنباز ندارد چرا که با وجود اينکه در دنيای متنباز، برنامهنويسان بسياری تشريک مساعی داشته و در رفع خطاها همت میگمارند اما همواره متوليان اصلی نرمافزار و به عبارت ديگر کسانی که بيشترين اهتمام را در طراحی و تغيير معماری و ارائه رهنمودهای آينده به کار ميگيرند و عمدتا به طور شبانهروزی در خدمت فعاليتهای مربوط به آن نرمافزار میباشند از کمکهای عامالمنفعه مربوط به آن نرمافزار امرار معاش مینمايند و بر خلاف تصور نويسنده مقاله، امر فارسیسازی در اکثر برنامههای متنباز به تغيير اساسی در معماری نرمافزار به علت ماهيت راست به چپ اين زبان و نه صرفا به ترجمه منوها و پيامها نياز دارد.
در بخشی ديگر از مقاله، نويسنده مطلب زير را درج نموده است:
«براي مثال پروژه فارسي كردن مرورگر موزيلا اشاره كرد. اين پروژه در سايت رسمي با هزينهاي برابر 700 ميليون ريال به شركت متانت اميركبير سپرده شده است. در بخش خروجي اين پروژه وصله مربوط به موزيلا نسخه 1/9 ديده ميشود و نسخههاي جديدتر اين مرورگر و نسل بعدي آن (فاير فاكس) در اين پروژه فارسيسازي نشده است. جالب اينجاست كه يك ايراني علاقهمند به تنهايي و در ظرف مدت دو هفته اقدام به فارسيسازي فايرفاكس كرده است و هيچگونه پولي نيز بابت انجام اين كار دريافت نكرده است.»
با توجه به موارد ذکر شده، توضيحات ذيل میتواند حقيقت را روشن ساخته و از عدم صحت مطلب ذکر شده سخن گويد.
اين بحث بيشتر به بخش فنی برمیگردد که عدم صحت آن با کمترين جستوجو در باگزيلای پروژه موزيلا برای هر کس روشن خواهد شد. نويسنده با مطلب فوق نشان داده است که نه تنها در مورد حوزه و نحوه عملکرد وصلههای نرمافزاری ايجاد شده برای پروژه موزيلا کمترين اطلاعی ندارد بلکه حتی از مفهوم پشتيبانی معماری موزيلا از زبانهای راست به چپ و همچنين مشکلات اين امر نيز کاملا بیاطلاع است. در ضمن معلوم هم نيست که چرا با اينکه ايرانی علاقهمند نويسنده مقاله، مشکلات فارسیسازی را به يکباره و يکجا حل نموده است هنوز در سايت باگزيلای پروژه موزيلا بيش از هزارها باگ کوچک و بزرگ، ساده و دشوار، قديمی و جديد در مورد زبانهای راست به چپ وجود دارد که برخی از آنها بيش از ده سال است که همچنان لاينحل مانده است.
برای اطلاع ذکر میگردد که مشکلات زبانهای راست به چپ در موزيلا به چند دسته قابل تقسيم است که مهمترين آنها مشکلاتی است که به علت ساختار معماری بخشهای مختلف هسته موزيلا برای عدم پشتيبانی از زبانهای راست به چپ ايجاد گشته است و تنها با رفع يکايک اين خطاها، خطاهای ديگر اين حوزه قابل رفع شدن خواهد بود. همچنين برای اطلاع آن ايرانی علاقهمند نيز عرض میگردد که به علت عدم وجود هر گونه مستنداتی در مورد طراحی هسته موزيلا، ارائه وصلههای نرمافزاری برای رفع مشکلات آن به صدها ساعت کار مهندسی معکوس طاقتفرسا و دشوار نيازمند است.
تجربهاي که توسط برنامهنويسان خبره اين شرکت کسب شده است. تغييرات حاصل شده از وصلههای نرمافزاری اين پروژه پس از عبور از پروسههای دشوار و حرفهاي قبول يک وصله (کليه افراد آشنا با پروژه موزيلا از روند دشوار و طولانی قبول هر وصله آگاه هستند)، چنان تغييرات اساسیاي را با توافق دستاندرکاران موزيلا در معماری هسته موزيلا به منظور پشتيباني از کليه زبانهای راست به چپ ايجاد نموده است که حتی با تقدير و تشکر آنها روبرو گشته است. خوشبختانه سايت باگزيلای پروژه موزيلا شامل تاريخچه کامل پروژه از جمله کليه مکاتبات، وصلهها، آثار ناشی از آنها (خطاهای رفع شده مرتبط به کمک وصلهها)، نظرات دستاندرکاران و روند تاييد وصلهها میباشد و خود اثباتی بر تلاش شبانهروزی برنامهنويسان ايرانی است.
همانگونه که گفته شد نويسنده مقاله، ترجمه منوها را در يک نرمافزار متنباز با امر پشتيبانی معماری آن نرمافزار از جهت راست به چپ يکسان در نظر گرفته است و توقع داشته است که صدها ساعت کار کاملا حرفهايي در دنيای برنامهنويسی و آنهم در يک شرکت خصوصی، به صورت کاملا رايگان و بدون هيچ هزينهای انجام پذيرد، امری که نه تنها در ايران رخ نخواهد داد بلکه در کشورهای عربی و عبری زبان نيز نمونههايي از آن (در اين وسعت) ديده نشده و بدون هر پشتيبانی مالی ديده هم نخواهد شد.
در ادامه مقاله، نويسنده با اشاره به پروژه ديگری بيان کرده است که:
«با نگاهي به پروژه با عنوان افزودن امکانات فارسي به ابزارهاي IMP ، Turba و Sork در چهارچوب نرمافزارهاي Horde (http://www.foss.ir/index.php?module=htmlpages&func=display&pid=2#12) كه توسط پيمانكار 300 ميليون ريال قيمتگذاري شده است. به عنوان طولاني پروژه توجه نكنيد، horde يكي از معروفترين نرمافزارهاي متنباز مديريت پست الكترونيكي است كه توسط بسياري از سرويسدهندگان ارايه ميشود. در صورتي كه از سايت اختصاصي شما توسط سرورهاي لينوكس ميزباني ميشود مطمئنا با horde برخورد كردهايد. كافيست پيش از ورود زبان Persian را انتخاب كنيد تا برخي از منوهاي اين سيستم فارسي شود. فارسي كردن اين چنين نرمافزارها كاري بسيار ساده و آسان است.
با توجه به اهداف اپنسورس براي جهاني شدن، برنامهنويسان اين سيستم اضافه كردن زبانهاي جديد را به راحتي در نرمافزارهاي خود اضافه كردهاند. كافيست براي فارسي كردن يكي از فايلهاي نمونه زبان (language) را به زبان فارسي ترجمه كرد و پارامترها را بر اساس معادل فارسي در اين فايل قرار داد. فرآيند ترجمه كليه پيامها حداكثر در 20 ساعت و قرادادن آنها براي يك دانشجوي سال دوم كامپيوتر تنها 10 ساعت زمان نياز دارد.»
مشخص نيست نويسنده مقاله با چنين نخبگانی در صنعت برنامهنويسی چگونه آشنا شده است که مابقی دستاندرکاران اين صنعت از وجود آنها بیبهره ماندهاند. برای آگاهی بيشتر در اين خصوص ذکر میگردد که ترجمه پايگاه کلمات نرمافزار هورد کوچکترين جزء اين پروژه بوده است و بر خلاف تصور نويسنده حتی اين جزء کوچک نيز با استانداردهای شورای عالی انفورماتيک به صدها ساعت ترجمه و بازنگریهای متعدد و بهروزرسانی نيازمند بوده است.
معماری نرمافزار هورد نيز مانند موزيلا به طور عادی از زبانهای راست به چپ حمايت نمیکرد که زحمات بيش از ده ماه برنامهنويسی php آنهم از راه دور که برای هر تغيير در کد برنامه نياز به تاييد گردانندگان اصلی هورد بود و تهيه بيش از صد وصله نرمافزاری برای ايجاد تمی فارسی و پشتيبانی اتوماتيک از اين تم در تمام بخشهای اين نرمافزار اثباتی بر آن بوده است به طوری که بعد از خاتمه فعاليت اين شرکت گردانندگان هورد ضمن تشکر از فعاليت برنامهنويسان اين شرکت رسماً پشتيبانی کامل از جهت راست به چپ را به عرب زبانان اين برنامه اعلام نمودند. مانند پروژه موزيلا تاريخچه کامل پروژه شامل کليه مکاتبات، ترجمهها، وصلههای نرمافزاری و همچنين نظرات گردانندگان هورد در مورد اين وصلهها به راحتی از سايت هورد قابل ملاحظه میباشد.
معلوم نيست چرا مشکلی که از نظر نويسنده اين مقاله حل آن به راحتی خوردن يک ليوان آب بوده است توسط خيل عرب زبانان و عبری زبانان استفاده کننده از اين نرمافزار سالها به صورت لاينحل باقی مانده بود و برنامهنويسان مشتاق متنباز که نويسنده مقاله به آنها اشاره کرده است اهتمامی برای حل آن نکرده بودند.
متاسفانه دل پردرد برنامهنويسان اين شرکت که هر يک در حوزه متنباز سابقهاي طولانی دارند چنان از مطالب نادرست و غيرکارشناسی اين مقاله به درد آمده است که اگر اصرار برخی از دستاندرکاران شرکت متانت نبود اين مقاله مجعول را در حد پاسخگويي نمیديدند.
با تشکر
شرکت متانت