«چوب الف» بر سر من يا «نشانهگذاري» بر سر من؟!
گفتوگو با فارسيكننده فايرفاكس
سينا سعيدي- دنياي كامپيوتر و ارتباطات
چندي قبل خبر انتشار يك add-on (پسوند) براي فايرفاكس منتشر شد كه ميتوانستيد با نصب آن مرورگرتان را كاملا فارسي كنيد. براي اين كار پس از ارتقاي مرورگر خود به فايرفاكس 2، ابتدا بايد Quick Locale Switcher را از آدرس https://addons.mozilla.org/firefox/1333/ دانلود و نصب و بعدا امكانات فارسي آن را از آدرس https://addons.mozilla.org/firefox/3667/ دانلود و نصب كنيد. سپس به منوي Tools رفته و از منوي Quick Locale Switcher زبان فارسي را انتخاب و فايرفاكس را مجددا راهاندازي كنيد. يك گفتوگوي تلفني با «بهرام مراوندي» نويسنده اين add-on يا به قول خودش «پسوند» انجام دادهايم كه ميتوانيد آن را مطالعه كنيد. اگر اين گفتوگو را ميخوانيد حتما به مطلب «نقدي بر طرح فارسيسازي فايرفاكس» نيز نگاهي بياندازيد.
- سلام. خوانندگان ماهنامه دنياي كامپيوتر و ارتباطات شما را مي شناسند؟!
سلام؛ نميدانم! من بهرام مرواندي هستم. متولد اصفهان و مقيم اتريش و الان 35 سال دارم.
- اطلاع داريد به جز شما چه افرادي در زمينه فارسيسازي فايرفاكس كار ميكنند؟
بله در ايران شركت فارسي وب اين كار را انجام ميدهد و در خارج از كشور يك ايراني مقيم لندن استارت اين كار را براي نسخه 1.0.8 فايرفاكس زد كه كار من بر پايه كار او بنا شده.
- در مورد كار خودتان توضيح بدهيد.
نسخه 1.0.8 ترجمه شده ادامه پيدا نكرد. در ضمن از لحاظ فني و واژهاي اشكالات زيادي داشت. برخي واژهها صحيح نبودند و كلا برنامه بد نوشته شده بود.تمام كار من براي نوشتن اين پسوند فارسيساز دو هفته طول كشيد كه سه روز اول آن به تصحي برنامه قبلي گذشت.
- چند واژه براي اين كار ترجمه شد؟ اين ترجمهها را از كجا ميآورديد؟ كار خودتان بود؟
كار قبلي شامل 5000 واژه بود. من به تنهايي تكتك 5000 واژه را مرور و بيشتر آنها را تصحيح كردم. براي تصحيح ترجمهها از واژهنامه مرجع كه در شركت فارسي وب استفاده ميشد استفاده كردم. آنها 2000 واژه را ترجمه كرده بودند. من در اولين نسخه از واژهنامه مرجع فارسي وب استفاده كردم اما به مرور زمان متوجه شدم ترجمه همه كلمات صحيح نيست. زبان دوم من در اينجا آلماني است و به اين نتيجه رسيدهام كه وقتي يك واژه از انگليسي به زبان محلي ترجمه ميشود، پيدا كردن معناي واقعا صحيح آن كار سختي است. در نسخه دوم از كار خودم كه در اكتبر منشتر شد، از منابع ديگري نيز استفاده كردم. حتما خبر داريد كه ويندوز XP و آفيس مايكروسافت هم به زبان فارسي ترجمه شدهاند. در نسخه دوم سعي كردم بيشتر از ترجمههاي موجود در آنها استفاده كنم.
- چرا ويندوز و آفيس؟ منبع بهتري گير نياورديد؟!
چون آنها در ايران به نسبت ساير نرمافزارهاي فارسي بيشتر استفاده ميشوند. به نسبت عموميت بيشتري دارند و مطمئنا استفاده از كلمات آنها موجب ميشود بيشتر در ذهن كاربران جا بيافتد. براي مثال ترجمه Bookmark در واژهنامه مرجع «چوب الف» (!) است كه يك كلمه ناآشنا براي كاربران به حساب ميآيد. من آن را به «مورد علاقهها» تغيير دادم كه در واقع اين نيز اشتباه است؛ چون «مورد علاقهها» ترجمه عيني Favorites است نه Bookmark. در نسخه بعدي كه آماده انتشار است، آن را به «نشانهگذاري» تغيير دادم كه ترجمه عيني و صحيح Bookmark است و در ضمن، به گوش كاربران آشناست. چون شما وقتي چيزي را Bookmark ميكنيد دقيقا يعني آن را نشانهگذاري ميكنيد. اين اصطلاح در كتاب خواندن هم يعني شما يك نشانه ميگذاريد كه مثلا تا صفحه 15 خوانده ام.
- اين نسخه بعدي كي منتشر ميشود؟ چه تغييراتي كرده؟
چند روز قبل 3 بخش ديگر از راهنما (Help) را نيز ترجمه كردم و الان قسمتهاي ترجمه شده راهنما به 6 بخش رسيدهاند. نسخه جديد را در سايت رسمي Mozilla ثبت كردهام كه بايد توسط كارشناسان آنها بررسي شود و بعد از بررسي رسما در سايت قرار خواهد گرفت. فعلا كه 240 پسوند ديگر جلوتر از كار من در صف انتظار هستند. اگر قبلا پسوند فارسيساز را نصب كرده باشيد، بعد از انتشار به طور خودكار به روز خواهد شد و ميتوانيد از بخشهاي فارسي بيشتري در راهنما (Help) استفاده كنيد.
- در ترجمهها از كلمات عربي يا انگليسي هم استفاده كردهايد؟
از عربي سعي كردهام كه اصلا استفاده نكنم و از انگليسي هم خيلي كم استفاده كردهام. اما اسمها را بدون تغيير گذاشتهام. اسم را كه ديگر ترجمه نميكنند!
- در اين كار افراد ديگري هم بودند كه كمكتان كنند؟
در راهنما (Help) در دو بخش، دو نفر كمك كردند كه البته من بايد كارهايشان را بهسازي ميكردم. ما اين همه دكتر و مهندس و افراد باسواد و بااستعداد ايراني در سراسر دنيا داريم. اين بسيار عجيب است كه چرا تاكنون كسي براي اين كار به اين شكل پيشقدم نشده. در هر كشوري حداقل يك گروه هستند كه هر برنامهاي را بعد از انتشار براي خودشان ترجمه ميكنند. اما در ايران هر كسي تمايل دارد براي خودش كار كند!
- هدفتان از اين كار كه براي همه رايگان است چه بود؟
فارسي بودن نرم افزارها خيلي مهم است. ببينيد زبان مادري ما فارسي است نه انگليسي. شما اگر توجه كنيد مي بينيد اكثر برنامهها انگليسي هستند و اكثر ايرانيها فقط با لغات انگليسي استفاده شده در آنها آشنااند. اين يك معضل بزرگ است كه ما ايرانيها فارسي شده آن كلمات برايمان غيرقابل استفاده باشد و فقط از كلمات انگليسي استفاده كنيم. در ضمن برنامهها كه فقط براي افرادي ساخته نميشود كه به انگليسي مسلطاند. اينها براي همه است. در مورد رايگان بودن هم بايد بگويم كه وقتي فايرفاكس كدباز و رايگان است، درست نيست براي اين كار از بقيه پول گرفته شود. من كار تجاري انجام ندادهام كه بخواهم پول دريافت كنم.
- آيا تلاش كردهايد با ساير افرادي كه در فارسيسازي فايرفاكس كار ميكنند همكاري كنيد؟
بله؛ من اولين بار با شركت فارسي وب مساله را مطرح كردم كه اصلا حاضر به همكاري نشدند. آقاي پورنادر كه اولين براي بار قدمهاي فارسيسازي را برداشت و استانداردهاي بينالمللي زبان فارسي هم حاصل تلاش ايشان است، خدمات بسياري به فارسي زبانها كردهاند. اما ما از ايشان هيچي نديدهايم. كارشان در سايت Mozilla هرگز ثبت نشد.
- پس در واقع كار شما بهتر از كار فارسي وب يا سايرين است؟
بله؛ كار آنها كه اصلا رايگان نيست. برنامهاي كه كدباز است وقتي كه تغيير ميكند كه نبايد فروخته شود. كار فارسي وب در Mozilla ثبت نشده و فقط به همراه لينوكس خودشان در دسترس است كه آن هم رايگان نيست!
- قيمت لينوكشان 18500 توان است!
خب اگر پول هم ميگيرند بايد پشتيباني كنند. اينها بعد از 5 سال يك واژهنامه مرجع درست كرده اند و دارند با همان لينوكس را فارسي ميكنند.
- من خودم از استفادهكنندگان لينوكسشان بودم. اما به دلايلي به سمت توزيعهاي ديگر رفتم.
آنها 5 سال است دارند كار ميكنند اما كارشان در زمينه فايرفاكس اصلا رسمي نيست. كار من فقط دو هفته طول كشيد و ثبت هم شد. در ضمن شما اگر ميخواهيد از لينوكس فارسي و رايگان استفاده كنيد ubuntu را نصب كنيد و بعد محيطش را به فارسي تغيير بدهيد. فارسياش هم كار بچههاي فارسي وب است اما اين نسخه كاملا رايگان است.
- چه مشكلاتي در حين كار برايتان پيش آمد؟
من قصد داشتم با تشكيل يك گروه و با همكاري اعضاي آن گروه اين كار را انجام بدهم. اما ديدم هيچ كسي حاضر به همكاري نيست. مثلا فارسي وب يا افراد ديگر. همه دوست دارند خودشان به تنهايي كار كنند.
- پسوند ترجمه شده شما روي نسخههاي مختلف فايرفاكس كار ميكند؟
هر نسخه جديد از هر برنامهاي، شامل واژهها و امكاناتي است كه قبليها ندارند. به همين خاطر هر بستهاي مخصوص يك نسخه خاص است. كار من، همانطور كه سايت Mozilla نوشته شده، براي نسخه 2 است. البته هم روي Windows، هم Linux و هم Mac OS تست شده.
- سه نسخه قبلي كارتان چه طور؟
آنها هم براي نسخه 2 بودند.
- كمي از فايرفاكس فاصله بگيريم؛ تحصيلاتتان در چه حدي است؟ كجا كار ميكنيد؟ قبلا چه كارهايي انجام دادهايد؟
من مهندس كامپيوتر از يكي از دانشگاههاي اتريش هستم و الان هم در همين كشور اقامت دارم. مدت 9 سال در يك شركت مشهور توليد بازي و سرگرمي در اتريش برنامهنويس بودم. مسئول يكي از بخشهاي اين شركت هم بودم. كار اصليام .net و Web Application است. الان 6-5 ماهي است كه كارهاي خصوصي انجام ميدهم؛ در واقع براي چند شركت كار ميكنم. از كارهاي قبليام هم بايد بگويم در تيم ساخت و طراحي گوگل فارسي حضور داشتم.
- چه جالب! پس گوگل فارسي كار شما و همكارانتان است؟ برنامه آيندهتان چيست؟
بله؛ البته تقويم فارسي يا به عبارتي هجري شمسي گوگل را هم انجام دادهام. من تقويم ميلادي گوگل در بخش Calendar را به تقويم هجري شمسي برگرداندهام و مدت زيادي است كه به طور آزمايشي از آن استفاده ميكنم. اين كار هم با .net بود. بايد اينها را روي يك سرور بگذارم تا همه بتوانند استفاده كنند. متاسفانه تقويم ويندوز هم ميلادي است. اما با اجراي اين تقويم جديد كه من نوشتهام، ميتوانيد تقويم ويندوز و برنامههايش را هجري شمسي كنيد. كه البته امكان Switch كردن هم بين اين دو تقويم وجود دارد.
- تقويم هجري شمسي به كجا خواهد رسيد؟
قصد دارم تمام رويدادهاي تاريخ ايران را تا 2500 سال قبل در تقويم بگنجانم. كه همه بتوانند در تاريخ بگردند. مثلا ببينند ابوعلي سينا كي به دنيا آمده و يك پيوند هم داشته باشد تا زندگينامه مختصري از ابوعلي سينا را ببينند. و بعد از اتمام در گوگل ثبتش كنم.
- فايرفاكس چه طور؟ چه كارهايي بايد انجام بدهيد؟
بايد يك سايت مخصوص فايرفاكس فارسي راهاندازي كنم. چون در همه جاي دنيا وقتي اينچنين كاري انجام ميشود، يك سايت خوب هم دارند. بايد در سايت كاملا توضيح بدهم كه كار تا كجا پيشرفت داشته. همچنين راهنماي استفاده را هم بايد شامل شود. من 50 پسوند مختلف فايرفاكس را نيز ترجمه كردهام. بايد همهشان را يكجا جمعآوري كرد.
- از اين كه وقتتان را در اختيار ماهنامه و خوانندگان آن گذاشتيد از شما متشكرم.
در اين باره:
- نقدی بر طرح فارسی سازی فایرفاکس