سايتهاي اينترنتي وزارتخانهها زير ذرهبين
صفحات زياد كاربرد كم
مريم عسگري- دنياي اقتصاد
همه چيز از تكرار سه باره حرف «W» آغاز ميشود تا تو بتواني ميهمان يكي از سايتهاي اينترنتي شوي، در آن چرخي بزني و ببيني چه خبر است! دست به كار ميشوي، سرانگشتانت را روي دكمههاي صفحه كليد سر ميدهي، www.-------.com/org/ir و سفر آغاز ميشود... صفحه اصلي سايت باز ميشود. در فهرست مطالب و خدماتي كه سايت ارائه ميدهد، به دنبال گزينه مورد نظر ميگردي! نگاهت روي گزينههاي سايت ميچرخد،... با خود ميگويي، آدم با اين كامپيوتر و اينترنت چه كارها كه نميتواند بكند! شنيدهاي ديگر لازم نيست براي تكميل فرم فلان پرونده، ثبتنام كارت سوخت و هزار و يك كار به ارگان مربوطه مراجعه كني، شنيدهاي از طريق سايتهاي مربوط به هر وزارتخانهها يا سازمان ميتواني بدون صرف هزينه و وقت كارهايت را انجام دهي. باز هم شنيدهاي تمام اطلاعاتي كه در صورت مراجعه به سازمان مورد نظر ميتواني دريافت كني، در اين سايتها موجود است و حتي ميتواني فرمهايت را از طريق سايت پر كرده و ارسال كني.
شنيدهاي...
اما... باز هم شنيدهاي كه از قديم گفتهاند: شنيدن كي بود مانند ديدن! به همين دليل وقتي وارد سايت ميشوي و متوجه ميشوي سايت مورد بيشتر به يك روزنامه يا سايت خبري شبيه است تا يك سايت خدماتي شوكه ميشوي. البته اطلاعاتي در زمينه خدمات قابل ارائه سازمان و.... نيز در سايت مورد نظر وجود دارد اما.... هر چه تلاش ميكني نميتواني فرم مورد نظر را در سايت بيابي يا حتي به اطلاعات مورد نظر دست يابي. 45 دقيقه است در سايت ميچرخي و هيچ به هيچ... ناگهان چشمت به قسمت نظرسنجي سايت ميافتد. تصميم ميگيري از طريق پست الكترونيك به اين سايت انتقاد كني! شايد انتقادات كار خود را بكند.
سايتهاي وزارتخانهاي
امروزه با افزايش تعداد كاربران اينترنت و رايانه انجام بسياري از امور به وسيله اينترنت ميسر شده است و كاربران ميتوانند امور بسياري را از اين طريق به سرعت بيشتري انجام دهند. به همين دليل امروز وزارتخانهها، سازمانها، شركتهاي كوچك و بزرگ و حتي برخي از اشخاص حقيقي و حقوقي يك وبسايت راهاندازي كرده تا خدمات يا اطلاعات مورد نياز كاربران را به اين وسيله ارائه كنند. اما.... اين كه اين سايتها براساس اصول و مقدمات استاندارد راهاندازي شدهاند يا خير يا اينكه قادر به ارائه خدمات مورد نظر كاربران هستند يا خير، بحثي جداست. وزارتخانهها نيز براساس سياست خاص هر وزارتخانه اقدام به راهاندازي وبسايتهايي كردهاند كه اكثرا جنبه خبري و اطلاعرساني داشته و بهرغم ادعاي متوليان راهاندازي آنها خدمات چنداني به كاربران ارائه نميدهند.
اگر سري به وبسايت اين وزارتخانهها بزنيد، متوجه اين موضوع خواهيد شد. طبق اعلام يك كارشناس حوزه IT كه در ساخت انواع وبسايت و پورتال فعاليت ميكند، وبسايت مجموعهاي از صفحات وب متصل به هم است كه اغلب شامل يك صفحه اصلي (home Page) است كه معمولا روي يك سرور قرار دارند و به صورت مجموعهاي از اطلاعات توسط يك سازمان يا فرد تهيه و نگهداري ميشود. به گفته وي، در حال حاضر اكثر وبسايتهاي موجود بيشتر جنبه اطلاعرساني داشته و ساير خدمات به صورت محدودي ارائه ميشوند. علي كاظمي، كارشناس دبيرخانه شوراي عالي اطلاعرساني در حوزه پورتال نيز ميگويد: متاسفانه پورتال و سايت اكثر وزارتخانهها و سازمانها در ايران بيشتر جنبه خبري داشته كه البته راهاندازان اين پورتالها دراين عرصه نيز فعاليت قوي و چشمگيري ندارند و بيشتر به اخبار خبرگزاريها استناد ميكنند.
در چنين شرايطي اين وبسايتها بيشتر وجهه يك خبرگزاري داشته نه يك سايت رسمي را! به گفته اين كارشناس، وبسايتها در كشور، بسيار ضعيف عمل ميكنند و نه تنها از لحاظ توليد محتوا فعاليتي چشمگير ندارند، بلكه طي سالهاي اخير بيشتر به سمت خبري شدن پيش رفتهاند. اين درحالي است كه برخي راهاندازان وبسايت اين گفته را تكذيب كرده و معتقدند راهاندازي وبسايت و پورتالها باعث شده تا از ميزان مراجعه به وزارتخانه و سازمانها تا حد قابل توجهي كاسته شود. كهنداني، مسوول بخش فناوري اطلاعات وزارت كشور در اين زمينه ميگويد: پورتال وزارت كشور با آدرس www.moi.ir حدود سه سال است راهاندازي شده و خدمات مختلفي را به مراجعان ارائه ميكند كه مهمترين آنها در زمينه سازمانهاي مردم نهاد (NGO) هاست. به گفته وي، درحال حاضر اين پورتال در حال اطلاعرساني است و فرمهاي ويژهاي نيز براي اطلاعرساني، خدمات ثبتنام در NGOها و ... ارائه ميكند.
گودرزي، مسوول بخش سازمانهاي مردم نهاد پورتال وزارت كشور نيز در اين زمينه ميگويد: در زمينه پورتال و خدمات آن در بخش NGO در سطح استان بسيار قوي عمل كردهايم و مراجعان ميتوانند تمام امور مربوط به ثبت NGO، ثبتنام در NGO و ... را از طريق اين پورتال انجام دهند. وبسايت وزارت ارتباطات و فناوري نيز به آدرس www.ict.ir شامل اخبار، اطلاعيهها و پيامهاي وزارتخانه، سخنرانيها، نمودار سازماني و ... است. ضمن اينكه از طريق اين سايت ميتوانيد درخواستهاي خود را از اين وزارتخانه ارسال كنيد. وب سايت وزارت نيرو نيز از ساير وبسايتهاي وزارتخانهاي است كه اخبار مربوط به آب، آب و فاضلاب، برق و انرژي، ضايعات بينالملل، نمايشگاهها و ... در آن درج شده است.
به گفته فكري، مسوول اين سايت با راهاندازي اين سايت از طريق آدرس WWW.moe.org.ir از ميزان مراجعه ارباب رجوع به وزارتخانه تا حدود زيادي كاسته شده و اكثر كاربران ميتوانند از طريق اينترنت و پست الكترونيكي درخواستهاي خود را به اطلاع وزارتخانه رسانده و آن را پيگيري كنند. به گفته فكري در حال حاضر اين سايت يك زبانه است و طي ماههاي آينده به زبان انگليسي نيز راهاندازي خواهد شد.
نظرسنجي، رسيدگي به شكايات و ... از خدماتي است كه اين سايت ارائه ميكند. به گفته فكري، درخواستهاي كاربران هر روز از طريق وزارتخانه چك ميشود و به آنها پاسخ داده ميشود. دكتر رحيماف، مدير كل دفتر اطلاعات و آمار حملونقل وزارت راه و ترابري نيز در زمينه راهاندازي و خدمات قابل ارائه سايت ويژه اين وزارتخانه به آدرسwww.mrt.ir ميگويد: اين سايت از سال 82 راهاندازي شده است و تا حدود زيادي باعث كاهش مراجعه ارباب رجوع به وزارتخانه شده است.
به گفته وي، ايجاد تعامل دو طرفه آسان بين ارباب رجوع و وزارتخانه، آشنايي مراجعين به سايت با وزرا، نظرسنجي و ارائه آمار و ارقام از خدمات اين سايت است. وي افزود: همچنين كاربران رايانه ميتوانند درخواست، شكايات و ... را از طريق پست الكترونيك به اطلاع وزارتخانه برسانند و اين ايميلها نيز هر روز چك ميشود. رحيماف يك زبانه بودن وب سايت وزارت راه و ترابري را از اشكالات آن عنوان كرد و گفت: طي ماههاي آينده به احتمال زياد اين سايت دو زبانه انگليسي- فارسي خواهد شد. صالحي طراح سيستمهاي وب كه طراحي وب سايت رسمي وزارت نفت به آدرس www.noic.org را انجام داده است نيز ميگويد: اين سايت يك وب سايت قديمي است كه خدمات چنداني ارائه نميكند؛ ولي وب سايت جديد به آدرس www.mop.ir يك وب سايت دو زبانه است كه خدمات مختلفي به كاركنان وزارت نفت و مردم ارائه ميكند كه امكان ثبتنام اينترنتي براي كارت سوخت، درج اخبار، اطلاع رساني و ... بخشي از خدمات اين وب سايت است.
همانطور كه ملاحظه ميكنيد خدمات اين وب سايتها در حد محدودي بوده و اهم فعاليت اين وبسايتها در اطلاع رساني و انتشار خبر خلاصه شده است. علي حسنخاني يكي از افرادي است كه به گفته خودش بارها و بارها از طريق پست الكترونيكي درخواست خودش را به يكي از وزارتخانهها ارسال كرده، ولي هنوز پس از گذشت يك سال نه تنها جوابي دريافت نكرده، بلكه مشكل وي نيز حل نشده است.
وبسايت از شعار تا واقعيت
گفتن حرف تكراري فقط آدم را خسته ميكند. حالا هي بگوييد وبسايتها در كشور ما ضعيف عمل ميكنند. وبسايتها خدمات مورد نظر كاربران را ارائه نميكنند، آنها به رويكردي خبرگزاري مابانه دارند و... با زدن اين حرفها مشكلي حل نميشود. به گفته علي كاظمي، كارشناس دبيرخانه شورايعالي اطلاعرساني با توجه به اين موضوع كه روز به روز به تعداد بازديدكنندگان سايتها، به ويژه سايتهاي وزارتخانهها و ارگانهاي دولتي افزوده ميشود، اما اين ارگانها توجه زيادي به كيفيت وبسايتها ندارند و مطابق نياز مراجعان به سايتها پيش نميروند. به گفته وي در وهله اول راهاندازان وبسايت، بايد نياز مخاطب را شناسايي كرده و دستهبنديهاي خاصي براي مخاطبان خود داشته باشند و محتوا را براساس دستهبندي مخاطبان و نياز آنها اولويتبندي كنند.
به عنوان مثال، در فرمهاي نظرسنجي كه از طريق اين سايتها دريافت ميكنند، ميتوانند نياز مخاطب را شناسايي كرده و گروههاي مخاطب را نيز دستهبندي كنند. وي همچنين معتقد است سايتها بايد سبك و سياق خبري خود را تغيير داده و به سمت ارائه خدمات الكترونيكي پيش روند. به عبارتي وزارتخانهها و ارگانها بايد خدمات مختلفي كه از طريق وزارتخانه ارائه ميشود از طريق اينترنتي ارائه دهند و آنها را نيز هر روز پيگيري كنند و به ارسالكننده پاسخ دهند تا اعتماد وي را جلب كنند. اين كارشناس همچنين معتقد است، يك سايت بايد با تمام كانالهاي ارائه خدمات يكپارچه باشد. يعني به هر طريقي چه به وسيله تلفن، چه از طريق دستگاه فاكس و... قابل پيگيري باشد. وي همچنين معتقد است يك سايت بايد امن باشد و امكان هك شدن آن تا حد ممكن كاهش يابد.
همچنين يك سايت بايد توسط ابزارهاي قوي و پيشرفته پشتيباني شود؛ چرا كه در حال حاضر اكثر سايتها به ابزارهاي پيشرفته مجهز نيستند و با توجه به پهناي باند كمي كه در كشور داريم با ابزارهاي قديمي نيز مشكل كاربران و همچنين راهاندازان اين سايتها براي استفاده بيشتر شده است. در چنين شرايطي سايتها نميتوانند با جهان واقعي يكپارچه شوند و از امكاناتي كه سايت در ساير كشورها ارائه ميكند، استفاده كنند. به گفته اين كارشناس، يكي از مشكلات عمده سايتهاي ايراني (چه وزارتخانهاي و چه سازماني) سپردن وظيفه جمعآوري اخبار سايت به دست روابطعمومي است. در حالي كه يك ارگان بايد تمام قسمتهايش در يك سايت دخيل باشند و هر قسمت يك كارشناس سايت داشته باشد. به همين دليل است كه روابطعموميها سايتها را به سوي خبر سوق ميدهند.
به گفته كاظمي، پيگيري بهروز سايت نيز از وظايف مهم راهاندازان سايت است؛ چرا كه اگر ميخواهند مردم به سايت اعتماد كنند بايد به نياز آنها پاسخ دهند. وي ارزيابي فعاليتهاي سايتها را از وظايف ديگر راهاندازان آنها دانست و گفت: شورايعالي اطلاعرساني اين كار را انجام داده است و طي اقدامي از همه راهاندازان وبسايت و پورتال ثبتنام كرده است تا سايتها را بررسي و در جشنواره تسما برندگان را مشخص كند.
سايتهاي ناامن
به گفته كارشناسان؛ در حال حاضر اكثر سايتهاي ايراني امنيت چنداني ندارند؛ به طوري كه براساس آمار به دست آمده در هر روز حداقل 50 سايت هك ميشوند كه از اين تعداد 3 تا 4 سايت از مهمترينها هستند.