منطقه سبز در سرزمين سرخ
گزارش اختصاصي ماهنامه دنياي كامپيوتر و ارتباطات از نشست جهاني كسپرسكي در مسكو
محمود اروج زاده
از زماني كه كامپيوتر ابداع شد و با فاصله كمي از آن، سر و كله ويروسها هم پيدا شد، ساليان زيادي نميگذرد، اما اگر در آن زمان با يك برنامه ساده «ويروسكش» ميشد اين ميهمانان ناخوانده را از كامپيوتر شخصي راند و حاجت به طول و تفصيل بيشتري نبود(چون خيالها ديگر كاملا آسوده شده بود) امروز موضوع كاملا پيچيده و متفاوت است، زيرا مسئله ديگر وارد لايهاي عميقتر شده كه نوع نگرش، تصميمگيري، تاثيرگذاري و ادبيات اين عرصه را تحت تاثير قرار داده است. امروز رسوخ فناوري اطلاعات در همه ابعاد زندگي فردي و جمعي به گونهاي است كه در كنار فرصتهاي بيشمار براي پيشرفت و رفاه جهاني، تهديداتي غيرقابل انكار را نيز در دل خود دارد كه لاجرم توجه به مسئله «امنيت» به مثابه موضوعي درجه اول را حياتي ميكند. «صنعت امنيت اطلاعات» از اين رهگذر، امروزه با تحولات، محصولات و خدمات، بازيگران جديد، و از همه مهمتر پارادايم تازه مبتني بر نگاه جهاني به موضوع امنيت، همراه است.
به ديگر سخن، همانگونه كه حوزههايي مانند محيط زيست در جهان شاهد فعاليتهاي بينالمللي براي رهيدن از خطرات و تهديدات پيش رو در اين عرصه است، امنيت در عرصه اطلاعات و فضاي سايبر نيز شاهد شكلگيري نوعي گفتمان مشترك براي اتخاذ تصميمات در مبارزه با ناامني در اندازههاي جهاني است. يكي از وجوه مهم اين گفتار مشترك، برملا كردن تهديدات موجود يا بالقوه امنيتي است كه با گسترش اين فناوري و در پس محصولات، خدمات و راهحلهاي ريز و درشت و روزافزون پيدايشان ميشود. شهر تاريخي مسكو در فاصله سوم تا ششم دسامبر سال جاري شاهد نشست جهاني مديران كسپرسكي با عنوان «افقهاي تازه» بود تا در حضور خبرنگاران و رسانهها و در زادگاه اين شركت، از تاريخچه و رشد سريع و وضعيت و برنامههاي آتي خود سخن بگويند.
در سرماي مسكو (كه البته به نظر ميزبانان، گرمترين ماه دسامبر طي چند سال گذشته تلقي ميشد) اين نشست حاوي خبر عرضه محصول يا سرويس جديدي نبود، اما به نظر ميرسيد در آستانه سال 2010 كه نقطه عطف مهمي براي اين شركت خواهد بود، تاكيد صريح «يوجين كسپرسكي» بر وجود تهديدات جدي امنيتي در پهنه جهان و همآوايي در ضرورت مقابله با آنها، در حقيقت تلاش براي تعميق جايگاه و نقش اين برند بود، ضمن اين كه ارائه آمار و اطلاعات اميدوار كننده از رشد فروش در بازار عليرغم بحران اقتصادي موجود، فرصت مناسبي را براي پيشبيني آينده درخشانتر پيش روي اين شركت ميگذاشت. در ادامه گزارشي از اين نشست به همراه گفتوشنود با مديران كسپرسكي را ميخوانيد.
آينده آلوده يا پاك؟
يوجين كسپرسكي در افتتاحيه اين نشست با عنوان «افقهاي جديد براي آينده ديجيتالي پاك» تغييرات شگرف در زندگي امروز را برشمرد كه به هيچ عنوان قابل قياس با گذشته نيست. از جمله برخي پديدههاي جديد در وب مانند فيسبوك و توييتر كه با سرعتي باورنكردني همهگير شدهاند را مثال زد و اجتناب از آنها را عموما مشكل دانست. او سپس در شبيهسازي فضاي اطلاعات، آن را به يك «اكوسيستم» مانند كرد كه شامل شركتها، كاربران، دولتها، ضدويروسها، سيستم عاملها، خدمات و همه ابزارهاست، و البته اين اكوسيستم اكنون آنچنانكه بايد پاك نيست. به گفته او در فضاي الكترونيكي، هر فرد، شركت و كشور در خطر است و به عبارت بهتر، اقتصاد جهاني از اين نقطه نظر در معرض آسيبپذيري جدي قرار دارد؛ منشا اين خطرات هم مجرمين سايبر هستند كه روزبروز در حال افزايش، و پيشرفتند.
وي با اشاره به اين واقعيت كه امروز همه ما عملا وابسته به اينترنت هستيم و به اينترنت امن براي ادامه فعاليتمان نياز داريم افزود: «متاسفانه به اينترنت امن، در حال حاضر به عنوان يك اولويت اساسي نگريسته نميشود و كاربران، شركتها، و دولتها به دلايل گوناگون به آن بيتوجهند و در دستور كار آنها اثري جدي از اين موضوع به چشم نميخورد.» در اينجا، كسپرسكي به «سايبر تروريسم» به عنوان تهديدي عظيم كه ممكن است تا سرحد از كار انداختن اينترنت پيش برود اشاره كرد و توجه جهاني به آن را كاملا ضروري دانست.
وي در ادامه توجه به نقاط عطف مهم در عرصه امنيت، موضوع سيستم عاملها را به ميان كشيد و آنها را انعطافپذير و نتيجتا ناامن دانست. از ديد او، در يك سيستم عامل امن، هر نرمافزاري براي پذيرش و اجرا، در ابتدا بايد ارزيابي گردد، و آنگاه مجوز بگيرد، كه اين امر به نوبه خود مستلزم داشتن مركزي براي ارزيابي و صدور گواهي و پردازشهاي لازم خواهد بود، و طبيعي است كه اين شرايط، كمبود نرمافزارهاي كاربردي و خدمات را براي سيستم عامل به دنبال خواهد داشت.
تاكيد چند باره او بر ناامن بودن سيستم عامل ويندوز، و نيز برتري سيمبين بر ويندوز موبايل، با اين افشاگرياش همراه شد كه در هواپيماي بويينگ نيز از ويندوز استفاده ميشود!
پس از ارائه تصويري نگران كننده از آلودگي حاصل از تهديدات پيدا و پنهان در زمينه امينت در ابعاد كشوري و جهاني، كسپرسكي راهكارهاي «پالايش» را در 3 محور اساسي زير برشمرد:
امنيت در اينترنت: براي هر محصول و سرويس در هر نقطه از شبكه، و براي هر ابزار بايد لحاظ گردد.
آموزش: براي كودكان، دانش آموزان، كارشناسان IT، مديران شركتها، و مشاوران دولتي.
نيروي پليس سايبر: براي آمادگي مقابله با تهديدات در قالب همكاري جهاني.
مروری بر تاريخچه و جایگاه کسپرسکی
يوجين بوياكين مدير اجرايي كسپرسكي، كه وظيفه معرفي شركت را بر عهده گرفته بود، با اشاره به تاسيس آن در سال 1997 توسط ده نفر به صورت كاملا خصوصي، عنوان پيشرو در صنعت مبارزه با بدافزارها را به شركت متبوع خود داد، و با يادآوري داشتن بيش از1700 كارمند در سراسر جهان، و 300 ميليون كاربر، افزايش شمار كاربران خريدار محصولاتش را 50هزار در روز ذكر كرد. اعتقاد و سرمايهگذاري در زمينه تحقيق و توسعه از مواردي بود كه تقريبا همه مديران اين شركت به عنوان امتياز خود يادآور ميشدند، به گفته وي، اين شركت در سال 2009 معادل 30درصد رشد را داشته و پيشبيني رشد 35درصدي براي سال 2010 را دارد كه با وجود بحران اقتصادي همهگير در جهان، رشدي قابل توجه به نظر ميرسد.
همچنين رشد سود كسپرسكي در سال 2009 معادل 56درصد بوده و در سال 2010 به 35درصد خواهد رسيد. از ميزان فروش سال 2009 ميزان 45درصد به اروپا و نيز 21درصد به منطقه EEMEA(اروپاي شرقي، خاورميانه و آفريقا) تعلق داشته است.
به گفته وي، ارزش بازار امنيت اطلاعات در سال 2009 برطبق گزارش IDC معادل 28 ميليارد دلار بوده كه عددي خيره كننده است، و جالبتر اين كه اين عدد تا سال 2012 به چهل ميليارد دلار خواهد رسيد. اما در زمينه سهم كسپرسكي از بازار امنيت، وي اين سهم را در سال 2008 معادل 2/4درصد، در سال 2009 معادل 6درصد و در سال 2010 آن را معادل 7درصد پيشبيني كرد.
چالشهاي مهم پيش
ناتاليا كسپرسكي، كه نقش اصلي را پيشبرد تجاري مجموعه كسپرسكي بر عهده داشته، اكنون بر كرسي رياست هيئت مديره تكيه زده، ضمن اين كه همزمان مدير عامل شركت InfoWatch است كه در زمينه امنيت اطلاعات فعاليت ميكند.
وي در گفتوگوي كوتاهي كه با هم داريم، مهمترين چالشهاي پيش روي بيزنس خود را پيچيدهتر شدن سيستمها و طبعا راهكارهاي لازمه آنها ميداند. او همچنين به سطح بالاي توانايي مالي رقباي كسپرسكي اشاره ميكند و اين نكته را چالش ديگر شركت متبوع خود عنوان ميكند. همچنين بزرگترشدن ابعاد شركت كه قدرت تحرك و اعمال تغييرات لازم و انعطافپذيري آن را ميكاهد، نكته حائز اهميت ديگر از ديدگاه اوست.
مشکل نسخههای غیرمجاز
واسيلي دیاگیلف مسئول فروش منطقه EEMEA (اروپاي شرقي، خاورميانه و افريقا) كه به تازگي به كسپرسكي پيوسته، در گفتوگو با دنياي كامپيوتر و ارتباطات، علت تصميم خود را اين ميداند كه كسپرسكي تنها شركت مطرح در زمينه IT در روسيه است كه فعاليت فرامرزي داشته و در گسترهاي وسيع در كنار رقباي جدي امريكايي و اروپايي مطرح است.
وي در مورد آمار و اطلاعات در زمينه جايگاه و فروش كسپرسكي در اين منطقه به ويژه ايران ميگويد: «چون هنوز سال به پايان نرسيده نميتوانم آمار و اعداد دقيقي ارائه كنم، اما آنچه مسلم است رشد فزاينده حضور كسپرسكي در منطقه و ايران هستيم، و شاهد حدود دو برار رشد هستيم، البته مشكل ما در ايران اين است كه آمار و ارقام و مطالعه بازاري در آن وجود ندارد، هر چند بخش زيادي از مشتريان ما از كشورهاي ايران و پاكستان هستند، و اين واقعيت باعث توجه جدي ما به اين دو كشور است.»
در پاسخ به سؤالي در زمينه ورود نسخههاي غيرمجاز كسپرسكي به ايران از كشورهايي چون مالزي و پاكستان، و ايجاد مشكل براي كاربران ايراني در بروز كردن محصول خود، و راهكار اين شركت، واسيلي ميگويد: «نكته اول اين كه اين نسخهها غالبا trial بوده و اعتبار محدود مثلا يك ماه دارند، و از سايت شركت دانلود شده و به صورت غيرقانوني به فروش ميرسند، كه طبعا امكان بروز شدن هم ندارند، در حالي كه امكان دانلود كردن رايگان براي همه ممكن است. يا اين كه نسخه هك شده به بازار عرضه ميشود، و به قيمت ارزاني به فروش ميرسد، كه البته اين نسخهها هيچگونه پشتيباني هم نخواهند داشت. مسئله دوم اين است كه برخي شركتها در خارج از ايران به دليل جذابيت فعلي بازار ايران وارد آن ميشوند و محصولات محلي مختلف كسپرسكي را مثلا از مالزي عرضه ميكنند، در حالي كه طرفهاي ايرانيشان نميدانند كه در پشتيباني و مسائل بعدي با چه كسي مواجهند و چه بايد انجام دهند. ما به اين مشكل واقفيم و تلاش ميكنيم به نمايندگان و كاربران در اين زمينه اطلاعرساني كنيم. البته اين مشكل منحصر به ايران هم نيست و به هر نقطه ديگر دنيا قابل تعميم است؛ آنچه مسلم است اين است كه ما براي حل اين معضل مصمم هستيم و شما در سال آينده شاهد اين مسئله نخواهيد بود، و محصولات منطقهاي ما با پشتيباني كامل با قابليت بروز شدن و امكان ارتقاء به آخرين نسخه ارائه خواهد شد.»
وي البته اين موضوع كه برخي كاربران عليرغم داشتن نسخه مجاز همچنان از بروز كردن محصول خود محرومند را تاييد نميكند و با رد دريافت هر گونه شكايتي در اين زمينه، بخش پشتيباني شركت را كاملا آماده پاسخگويي ميداند.
وي تعداد نمايندگان رسمي كسپرسكي در ايران را دو عدد ميداند كه البته تمايل به افزايش اين شمار براي حضور بيشتر در بازار رو به گسترش ايران را كتمان نميكند. در زمينه برنامه آينده براي بازار ايران، واسيلي مجددا به عدم وجود آمار و تحليل از وضعيت بازار ايران اشاره ميكند و ميافزايد: «در ايران اطلاعاتي دقيق در اين زمينه موجود نيست، و يا مجموعهاي كه چنين كاري انجام داده باشد نميشناسيم، اطلاعات ما از اين بازار در حال حاضر كاملا ابتدايي است و بنابراين نميتوان به آساني از سهم بازارمان سخن گفت، ما به وجود فرصتهاي فراوان در اين بازار واقفيم، اما نه دقيق و نه ميزان آن، البته هيچيك از شركتهاي ديگر فعال در زمينه امنيت هم نميتوانند سهم خود در اين بازار را بيان كنند، اما ما پروژهاي سراسري براي تحقيق بازار در دست داريم، و به زودي و با اتمام اين تحقيق، تصويري مناسب از اين بازار خواهيم داشت.»
براي ارائه تخميني از وضعيت فروش، تنها آنچه از طريق نمايندگانشان فروخته ميشود استناد ميكند و ميافزايد: «نسخههاي زيادي هم به صورت غيرمجاز مثلا همانطور كه گفتيد از مالزي و... وارد ايران ميشوند كه از سوي ما تنها نسخههايي قابل شمارشند كه به صورت مجاز فعال شوند، اين در حالي است كه به آمار فروش برندهاي ديگر مانند سيمانتك و مكآفي و ضدويروسهاي ديگر دسترسي نداريم و طبعا مقايسه كار سختي خواهد بود.» او همچنين تصريح ميكند كه تحقيق مورد نظر با كمك شركايي داخلي و در قالب يك كار ميداني و آمارگيري انجام ميشود.
گري كانداكف
گري كانداكف مدير بخش منطقه EEMEA نيز در گفتوگو با دنياي كامپيوتر و ارتباطات در زمينه وضعيت اين برند و سهم بازار آن در منطقه و بخصوص در ايران، با اذعان به نبود آمار دقيق، رشد كسپرسكي را در اين مدت سريع ميداند و ادعا ميكند كه: «ما بيش از نيمي از بازار را در دست داريم.»
به گفته او اين شركت در سال گذشته يكصد درصد رشد داشته كه بيش از هر نقطه ديگر دنيا بوده است، و سپس با يادآوري حضور قبلياش در تهران و مصاحبه پيشين ما ميافزايد: «قطعا اكنون نسبت به گفتوگوي قبليمان، وضعيت و موقعيت بهتري داريم.» با ابن حال او تصريح ميكند كه حفظ اين موقيت نياز به سرمايهگذاري بيشتر و برنامهريزي براي استفاده ار موقعيتهاي موجود دارد.
كانداكف اساسا تمركز و توجه افزونتر بر منطقه خاورميانه را از سياستهاي اصلي اين شركت ذكر ميكند و در اين زمينه، سرمايهگذاري بيشتر، و همچنين تلاش براي معرفي بهتر برند را در كنار نمايندگان محلي در مجموعه اين منطقه، اولويتهاي نخست ميداند: «در يكي دو سال آينده در سطح اين منطقه رتبه دوم، و حتي در كشورهاي اصلي اين منطقه، رتبه نخست را از آن خود خواهيم نمود.»
در زمينه پشتيباني از ديگر زبانها، كانداكف محلي كردن محصول را همچون ديگر رقبا از راهبردهاي اصلي شركت ميداند و در مورد ارائه نسخه فارسي توضيح ميدهد: «بله حتما چنين برنامهاي داريم، البته بيان زمان آن چندان ساده نيست، اما شايد در سال آينده اين موضوع عملي شود.»

ناتاليا كسپرسكي- رئيس هيئت مديره

گري كانداكف- مدير منطقه اروپاي شرقي، خاورميانه و آفريقا

واسيلي دياگيلف- مدير فروش منطقه اروپاي شرقي، خاورميانه و آفريفا

پيغام خطاي آشناي ويندوز در «هواپيماي بويينگ»(يوجين كسپرسكي از اين راز پرده برداشت!)