چلچراغ شوراي فناوري اطلاعات روشن شد
اعتماد ملي - مصطفي قوانلو قاجار
چهار سال پيش هنگامي كه رئيس جمهوري وقت ايران حكم به تشكيل شوراي عالي اطلاعرساني داد، كسي تشكيل اين شورا و فرزندش تكفا را جدي نگرفت. در آن هنگام نصرالله جهانگرد به عنوان وزير پيشنهادي پست، تلگراف و تلفن از مجلس اصلاحات راي نياورد و محمد خاتمي مجبور شد، احمد معتمدي را پيشنهاد كند. رئيسجمهور تصميم گرفت براي دلجويي از جهانگرد نهادي در اختيار او قرار دهد. جهانگرد در شوراي عالي اطلاعرساني برنامه توسعه كاربري فناوري اطلاعات (تكفا) را به رئيس جمهور ارائه داد و بدين ترتيب حكم نماينده ويژه رئيس جمهور در امور فناوري اطلاعات را دريافت كرد. در همان زمان جهانگرد، معاون وزير پست و مسئول برنامه طرح و توسعه وزارتخانه پست، تلگراف و تلفن شد اما به مثابه ضرب المثل دو پادشاه در يك مملكت نميگنجند، از وزارتخانه و معاونت وزير استعفا داد و به طور كامل به شوراي عالي اطلاع رساني آمد.
علاقه و پشتكار جهانگرد باعث شد تا نهاد زيرمجموعه او به سرعت گسترش يابد و از شورايي كه ميتوانست صرفا در جهت دلجويي از او باشد و مثل صدها نهاد بيخاصيت ديگر به حيات خود ادامه دهد، تبديل به شورايي پر اهميت شود.
نزديكي و تعامل جهانگرد با سازمان مديريت و برنامهريزي باعث شد تا پول به شريانهاي تكفا تزريق شود. تكفا به سرعت بزرگ شد و ديگران را هم سهيم كرد. شركتهاي خصوصي به سراغ شوراي عالي اطلاعرساني آمدند تا وام بگيرند. هر چند عدهاي راضي شدند و عدهاي راضي تر.
تعامل خوب شوراي عالي اطلاعرساني با نهادهاي صنفي فناوري اطلاعات باعث شد تا ارتباطي منسجم و پايدار ميان آنها ايجاد شود. جهانگرد پس از نهاد بودجه به سراغ نهاد اجرايي قانون رفت. تعامل شوراي عالي اطلاع رساني با قوه قضاييه منجر به ايجاد كميته مبارزه با جرائم رايانهاي در قوه قضاييه شد. اين كميته لايحه قانون مبارزه با جرائم رايانهاي را تدوين كرد و به مجلس فرستاد. همچنين به كمك متخصصان فني و حقوقي، پژوهشهايي در زمينه پليس اينترنتي و مبارزه با خرابكاران اينترنتي را سامان داد.
تكفا در طي سه سال با هماهنگي دستگاههاي اجرايي دولتي توانست برنامه توسعه كاربري فناوري اطلاعات را در دولت و همه سازمانهاي دولتي نفوذ دهد بطوري كه همه نهادها موظف شدند تا بخشي به نام فناوري اطلاعات داشته باشند و بودجهاي را براي الكترونيكي كردن فعاليتهاي سازمان متبوع خود هزينه كنند. هرچند در اين بخش انتقادات و ايرادهاي فراواني به نحوه خرج كردن بودجهها و غيركاربردي بودن برنامه نهادهاي دولتي وارد است اما حداقل حسن اين طرحها، نهادينه شدن بخش فناوري اطلاعات در داخل هر سازمان دولتي است.
جهانگرد سپس سه پروژه مهم را در شوراي عالي اطلاعرساني به پيشبرد كه يكي به دليل دربرگيري فراوانش مورد توجه رسانهها قرار گرفت. سه پروژه اصلي «پول الكترونيكي»، «كد هويت ملي» و «كاداستر» بود.
«پول الكترونيكي» احتياج به قوانين، سختافزار و نرمافزارهاي مخصوص به خود داشت ضمن آنكه ساختار بانكي و پولي ايران بايد با اين طرح هماهنگ ميشد. اتفاقي كه هرگز رخ نداد و عليرغم وعدههاي جهانگرد مبني بر تحقق اين وعده به سرانجام نرسيد. هرچند جهانگرد همواره معتقد بود كه در اين ماجرا هيچ تقصيري متوجه او نيست و همه كارهايي كه براي تحقق پول الكترونيك لازم بوده، انجام شده اما به دليل ساختار سنتي نظام پولي، بانكها مقاومت مي كنند.
اما طرح كد هويت ملي كه هم اكنون در مرحله اجراست و پروژه كاداستر نيز به قوه قضاييه و سازمان ؤبت احوال واگذار شده و آنها اين طرح را به پيش ميبرند. طرح پاركهاي فناوري اطلاعات در استانهاي مختلف اگرچه با تزريق پول و ايجاد نهادهاي اجرايي همراه بود اما هيچگاه طرح موفقي از كار در نيامد.
با مطرح شدن بحث اجلاس جامعه اطلاعاتي و حضور ايران در اين اجلاس، شوراي عالي اطلاعرساني وارد اين قضيه شد و فعالانه در اجلاس سوئيس و تونس و همچنين در جلسات آيكان حضور يافت.
سال 84 را بايد سال ركود فعاليتهاي شوراي عالي اطلاعرساني ناميد. هرچند فعاليت اين شورا را نبايد منفك و مجزا از جريان اتفاقات سال 84 ارزيابي كرد. تغييرات گسترده مديريتي در همه بخشهاي دولتي باعث شد تا شوراي عالي اطلاعرساني به طور عملي كار چندان مهمي انجام ندهد.
تا آنكه سرانجام و در حكمي ديرهنگام، نصرالله جهانگرد از رياست اين شورا بركنار شد و يك روحاني جوان بر صندلي رياست شوراي عالي اطلاعرساني جلوس كرد. حجتالاسلام حميد شهرياري هرچند جانشين جهانگرد است و بايد طرحهاي نيمه تمام تكفا را تمام كند اما همگان ميدانند كه شوراي عالي اطلاع رساني به زودي تبديل به همان تصوري ميشود كه چهارسال پيش كارشناسان متصور بودند.
در اواخر سال 1384 شوراي عالي فناوري اطلاعات با رياست محمود احمدي نژاد و به دبيري عبدالمجيد رياضي تشكيل شد تا همگان متوجه بدل شوراي عالي اطلاعرساني شوند. شورايعالي فناوري اطلاعات با ارسال بخشنامهاي در مورد خود خريدهاي نرمافزاري و سختافزاري دستگاههاي دولتي موجوديت خود را نشان داد و طرح اينترنت ملي فضاي رسانهاي را به خود معطوف كرد.
عبدالمجيد رياضي اكنون در همان جايگاهي قرار دارد كه چهار سال پيش نصرالله جهانگرد قرار داشت. او نيز معاون وزير فناوري ارتباطات و اطلاعات است و نهاد او از قدرت و بودجه خوبي برخوردار است. هنگامي كه بودجهاي براي شوراي عالي اطلاعرساني تصويب نشد، تصور ميشد كه اين بودجه كجا ميرود. شوراي عالي فناوري اطلاعات و زمزمههايي مبني بر آنكه اين شورا قرار است برنامه تكفا2 را ادامه دهد.
شوراي عالي اطلاعرساني با جهانگرد شروع شد و با بركنارياش به پايان رسيد. شايد تكفا نيز به پايان برسد. همه چيز بستگي به شوراي فناوري اطلاعات دارد و اين كه آيا آقاي رياضي ميتواند همچون جهانگرد همه سازمانهاي دولتي را سر يك ميز بنشاند و برنامههايش را به پيش ببرد.
در مقام مقايسه، شهرياري و جهانگرد دو شخصيت كاملا متفاوت و مختلف هستند اما يك تفاوت خيلي توي ذوق ميزند. جهانگرد از رئيس جمهور حكم گرفت و شهرياري از شوراي عالي انقلاب فرهنگي.
همين نكته كافي است تا چراغ شوراي عالي اطلاعرساني را خاموش شده تلقي كنيم. از امشب چلچراغ شوراي عالي فناوري اطلاعات روشن مي شود.