يکشنبه ۴ تير ۱۳۸۵ ساعت ۰۷:۵۸
چشمانداز نشر الكترونيك در ايران
ياشار بهمند- حيات نو
چند سالي است به همراه نمايشگاه كتاب، نمايشگاه ديگري نيز برگزار ميگردد كه با حوزه فناوري اطلاعات درهم آميخته است البته متوليان اين نمايشگاه جدا از نمايشگاه كتاب بوده سالن اختصاص يافته به آن نيز به عنوان سالن مجزايي در كنار نمايشگاه كتاب ميباشد. امسال نيز هفتمين نمايشگاه نشر الكترونيك در يكي از سالنهاي نمايشگاه برگزار شد. به بهانه برگزاري اين نمايشگاه در اين گزارش نگاهي كوتاه مياندازيم به نشر الكترونيك، جايگاه آن در ايران و جهان و آينده اين صنعت نوپا:
تعريف نشر الكترونيك
تعريف نشر الكترونيك بسيار ساده است. از سال 1985 به اين سو كه وارد عصر فراتكنولوژيكي شدهايم تمامي امور پايههاي ديجيتالي پيدا كردهاند، در حوزه نشرهم اين تغييرات با عنوان نشر ديجيتالي و يا الكترونيكي تغيير مييابد. ابزارهاي توليد و نوع انتشار در اين نوع نشر تغيير ميكند.
هر اقدامي كه باعث شود، توليد محتوا به صورت فرمتهاي الكترونيكي و غيرچاپي انجام شود، نشر الكترونيك صورت پذيرفته است. اين نشر، گاهي اوقات بر روي يك ديسكت يا يك سي دي يا شبكه محلي يا شبكه جهاني و بر روي سايتهاي وب است.
حتي پيامهاي كوتاهي كه از طريق پورتالهاي مختلف، بر روي تلفنهاي همراه منتقل ميشود، شامل تعريف نشر الكترونيك و بالطبع، قانون و مقررات نشر الكترونيك ميشوند.
در اين نوع نشر فرآيند توليد محتوا هماني است كه در نشر سنتي صورت ميپذيرد است نشر الكترونيك همانند نشر سنتي داراي همان ايدهها، برنامهريزيها و هدفها ميباشد كه در همان غالبهاي نشر سنتي مانند جمعآوري، تاليف و ترجمه صورت ميپذيرد، اماابزارهاي نوين پديدههاي انتقال اين پيامها را تغيير ميدهد.
ما ملزم به ارائه به صورت متن صرف نيستيم و اضافه بر آن صوت، تصوير، انيميشن و فيلم را در اختيار داريم به علاوه ما قادريم در اين تكنولوژي ديجيتالي جديد روابط ارتباطي معنادار و منطقي را نيز به عنوان ارتباطهاي مختلف در كنار اين نوع نشر برقرار كنيم.
نشر الكترونيك نشري است كه تمام فرآيندهاي نشر سنتي در آن وجود دارد به استثاي اينكه ابزارهاي ديجيتالي را در فرآيند توليد، ارتباط و انتقال ايجاد ميكند.كه اين عوامل فعاليتها را جذابتر،ارزانتر و در راستاي يادگيري اثرگذارتر ميسازد.
ويژگيها
جواد اتفاق، عضو مجمع ناشران الكترونيك ميگويد: در دنياي امروز نشرالكترونيك از جايگاه ويژهاي برخوردار است؛ چراكه مزايايي كه اين نشر در اختيار دارد، به هيچ عنوان نميتوان در نشر سنتي جستوجو كرد.
به عنوان نمونه يك كاربر به طور همزمان ميتواند از سيستم چندرسانهاي براي مطالعه يك كتاب بهره بگيرد، يعني مخاطب كتابي را با ويژگيهاي تصوير، صوت و قابليتهاي افزودن فيلم، موسيقي و انواع انيميشنهاي گوناگون در حين مطالعه داشته باشد، كه اين امر بدون شك، بر جذابيت و درك بيشتر مخاطب تاثيرگذار است.
خطيبي يكي ديگر از ناشران الكترونيكي افزود: با توجه به اينكه تكنولوژي نوين ارتباطات و اطلاعات در جوامع امروزي با پيشرفت چشمگيري مواجه است، از اين رو بايد در كشور ما نيز به نشر الكترونيكي اهميت بيشتري داد، چراكه رشد اين نشر سبب ميشود بسياري از هزينههاي مربوط به مصرف كاغذ كاهش پيدا كند و افراد بتوانند با صرف زمان كمتري بهآساني لوازم مورد نياز خود را دريافت كنند.
درحقيقت نميتوان مزاياي نشر الكترونيكي را انكار كرد. به عقيده رزازي، استاد دانشگاه، اين نشر ميتواند معضلات بسياري مانند ترافيك و آلودگي محيط زيست را كاهش دهد. به عقيده رزازي، استاد دانشگاه و كارشناس نشر الكترونيك، دولت بايد از نشر الكترونيكي حمايتهاي ويژهاي كند، اين نشر ميتواند معضلات بسياري مانند ترافيك و آلودگي محيط زيست را كاهش دهد.
وليالله قديمي از فعالان حوزه نرمافزار معتقد است: هر قدر استفاده از رايانه در خانوادههاي ايراني افزايش يابد، به همان ميزان محصولات نشر الكترونيكي، بويژه كتابهاي الكترونيكي، با اقبال مواجه ميشوند.
وي اظهار داشت: گسترش بهكارگيري تكنولوژيهاي نو اطلاعات و ارتباطات در ميان عامه جامعه نشرالكترونيكي از جايگاه خوبي در جامعه برخوردار شده، به عنوان نمونه كتابهاي بسيار ارزشمندي در عرصههاي فرهنگي، تاريخي و ادبي در قالب بستههاي الكترونيكي وارد بازار شده است.
چالشها و مقاومتهاي موجود
كپيرايت مهمترين معضل نشر الكترونيك در ايران است. رزازي استاد دانشگاه امير كبير، با بيان اين مطلب در تحليل خود از محدوديتهاي توسعه نشر الكترونيك در كشور اظهار داشت: اگر نويسندهاي وقت خود را صرف نوشتن كتاب الكترونيكي كند، انتشار اين كتاب سود چنداني براي او نخواهد داشت؛ چراكه در ايران قانون كپيرايت به هيچ عنوان رعايت نميشود و كتاب مذكور به راحتي در اختيار عموم قرار ميگيرد.
ابوالحسن مختاباد، روزنامه نگار و كارشناس حوزه كتاب، در همين رابطه در اظهارنظري ميگويد: شكل كنوني «كپيرايت» در ايران، قانون حقوق مولف و مصنف است كه در سال ۱۳۴۸ تصويب شد و متمم آن كه در سال ۱۳۵۲ به وجود آمده است؛ در اين قانون پيشبيني وضعيت امروز نشر در ايران نشده و اين قانون با پيشرفتهاي تكنولوژيك و فرهنگي امروز هماهنگ نيست.
به اعتقاد شهرستاني تاكنون90 درصد مشكلات اين صنف حل شده است و تنها مساله و مهمترين مساله باقي مانده كپيرايت است. رئيس هيات مديره مجمع ناشران الكترونيك ميگويد: عمده كساني كه در حوزه الكترونيك فعاليت ميكنند صرفاً با گزينه نشرالكترونيك مشغول به كار هستند و به ندرت در دو حوزه سنتي و الكترونيك فعاليت ميكنند.
محمد امين طالب شهرستاني، رئيس هيات مديره مجمع ناشران الكترونيك، اظهار داشته: با اشاره به پيشنويس سند ملي توسعه مطبوعات و بندي كه به نشر الكترونيك نگاه گذرا دارد، اين بند، دغدغهاي براي حوزه نشر الكترونيك ايجاد نميكند ولي با توجه به حركت جهاني، تعرفههاي اقتصادي و زمان كوتاهي مصرف به همراه صرفهجوييهاي بسيار كه ميتوانيم در امر كاغذ داشته باشيم بيش از يك بند به بعد نشر الكترونيك اختصاص پيدا ميكند.
اين فعال حوزه نشرالكترونيك نيز مانند بسياري از متخصصان اين رشته، نبود كپيرايت لازم را از مهمترين چالشهاي پيش روي اين صنعت نوپا در كشور دانست. غلام رضا گلپايگاني عضو هيات مديره مجمع ناشران الكترونيك ايران نيز ضعفهاي عمده اين صنعت را در كشور در دو مقوله: نبود استراتژي مدون و طراحي نظام جامع گسترش نشرالكترونيك و ديگري فقدان مديريت آگاه و هوشمند در گسترش و هدايت نشرالكترونيك، دانست.
خطيبي ديگر ناشر الكترونيك يكي از مشكلات عمده نشر الكترونيكي را رعايت نشدن قانون كپيرايت در ايران دانست و تصريح كرد: تا زماني كه اين قانون در كشور رعايت نشود و فرهنگ استفاده از نرمافزارهاي اورجينال در بين عموم كاربران جا نيفتد، نميتوان اميدوار بود نشر الكترونيكي با رشد و توسعه همراه باشد، از اين رو ناشراني كه در اين حوزه فعاليت ميكنند، به دليل وجود اين مسائل، نميتوانند نرمافزارهاي كيفي با محتواي بالا را در اختيار مخاطبان خود قرار دهند. او افزود: در سالهاي اخير با افرادي كه به كپي و جعل در حوزه سايبر ميپردازند، برخوردهايي از سوي قوه قضاييه انجام شده، اما هنوز اين مسائل بهطور كامل ريشه كن نشده است.
مقاوتهايي نيز در اين زمينه وجود دارد. ورود تكنولوژيهاي جديد در هر جامعهاي با مقاومتهايي روبهرو است كه نشرالكترونيك نيز از اين قاعده مستثني نيست. برخي تصور ميكنند با رونق گرفتن نشرالكترونيك نشر سنتي بيفروغ خواهد شد كه اين تصور بسيار اشتباه است، چرا كه نشر سنتي جايگاه ويژه خود را حفظ خواهد كرد و از صحنه خارج نخواهد شد. حتي اين دو نشر مكمل يكديگرند و هيچ يك ديگري را حذف نخواهد كرد. نگاه ديگري كه هنوز وجود دارد ارزش بيشتر قائل شدن به كتابهاي سنتي در متن جامعه است.
محمدرضا رزازي، عضو هيات علمي دانشكده كامپيوتر و ITدانشگاه اميركبير يكي ديگر از مشكلات نشر الكترونيكي را دسترسي نداشتن عموم جامعه به اينترنت دانست و گفت وقتي طيف وسيعي از جامعه نميتوانند به فضاي سايبر دسترسي داشته باشند، چگونه ميتوان انتظار داشت كه نشر الكترونيكي با رشد و توسعه همراه باشد.
وي تصريح كرد در زمينه زيرساختهاي فني نيز با ضعف مواجهيم؛ چرا كه انتشار مقاله يا يك كتاب اينترنتي با مشكلاتي كه در سرعت شبكه با آن مواجهيم، بسيار وقتگير است و درنهايت، فرد را از ادامه راه پشيمان ميكند. يكي از مشكلات ديگر حوزه نشر الكترونيك آنلاين هزينههاي بالاي دسترسي به شبكه و سرعت كند آن است كه باعث شده مردم ترجيح دهند كه به دنبال كتابهاي الكترونيكي در فضاي اينترنت نباشند.
حمايتهاي دولتي
دولت بايد از حاميان ورود تكنولوژيهاي جديد به كشور باشد و به اعتقاد بسياري بايد از اين نشر حمايتهاي خاصي انجام دهد. اين اعتقاد رزازي، استاد دانشگاه و كارشناس نشر الكترونيك است. همچنين جواد اتفاق، نشرالكترونيكي را در مقابل نشر سنتي به شكل امروزي كه عقبهاي در حدود 70 سال در ايران دارد، طفلي نوپا دانست كه به حمايتهاي خاصي از سوي دولت نياز دارد به اعتقاد وي بايد مزاياي نشرالكترونيكي براي متوليان فرهنگي كشور تعريف شود.
اتفاق در سخنان خود تصريح ميكند: دستاندركاران نشر الكترونيكي بايد بسيار منسجمتر از سالهاي گذشته عمل كنند، چرا كه اگر بخواهند جايگاهي در ميان جامعه داشته باشند و دولت نيز از آنها حمايت كند، بايد اول از فعاليتهاي خود شروع كنند و محصولات كيفي را بر اساس مصداقهاي واقعي نشر الكترونيكي توليد كنند تا بر اساس اين مصداقهاي كيفي ديگران نيز به اهميت آن پي ببرند.
علي خطيبي ديگر ناشر الكترونيك اظهار داشت: نشر الكترونيكي نسبت به نشر سنتي از اهميت چنداني برخوردار نيست و بيشتر حمايتهاي كه از سوي دولت انجام ميشود، تنها به نشر سنتي اختصاص دارد.
او با اشاره به اين كه هفت سال از فعاليت مجمع ناشران الكترونيك ميگذرد، گفت: نشر الكترونيكي از زمان راهاندازي تا كنون روند مطلوبتري يافته است كه بهعنوان نمونه، ميتوان به معاف شدن ناشران الكترونيك از ماليات اشاره كرد؛ اما با اين همه، فعالان اين حوزه از نظر اقتصادي از سوي دولت هيچ حمايتي نميشوند.
وليالله قديمي، از اعضاي فعال مجمع ناشران الكترونيك با اشاره به بودجه كلان طرح تكفا گفت: شركتهاي فعال در نشر الكترونيك از حداقل بودجه تكفا برخوردارند. وي افزود: علاوه بر مشكلات مالي كه به خصوص براي شركتهاي خصوصي مطرح است، مسائل حقوقي نيز مانع پيشرفت كار در نرمافزارهاي محتوايي است. قديمي يادآور شد: با تشكيل نظام صنفي رايانهيي كشور، تصور ميشد ميتواند در سطح كلانتر به رفع موانع بر سر راه پيشرفت اين حوزه به فعاليت IT پرداخت ولي متاسفانه با آييننامهاي كه خارج از رويههاي قانوني تنظيم شده، خلاء قانون در زمينه نرمافزارهاي محتوايي همچنان باقي ماند.
بارقههايي از اميد
توليد محتوا يكي از فعاليتهاي اصلي شوراي عالي اطلاعرساني است و حضور شورايعالي اطلاعرساني در نمايشگاه اولين گام عملي اين سازمان در بحث محتوا بود.
با توجه به آن كه مديريت جديد شوراي عالي اطلاعرساني در آغاز كار اصليترين فعاليت اين شورا را تمركز بر محتوا اعلام كرد، حضور در نمايشگاه ناشران الكترونيك، اولين قدم موثر شوراي عالي اطلاعرساني در اين جهت است.
اگر چه هيچكدام از مديران ارشد دولتي براي افتتاح اين نمايشگاه اقدام عملي انجام ندادند و حتي وزير ارشاد از اين نمايشگاه بازديد نكرد ولي حضور شهرياري در چند روز از اين نمايشگاه را ميتوان يكي از نكات مثبت اين مدير جوان روحاني دانست. وي همچنين در اين نمايشگاه طرح جديد خود موسوم به «تسما» را ارائه كرده است.
راهكارها
راهكارهاي بسياري فرا روي نشرالكترونيك در ايران است كه بازگشت به تصحيح آرايش دكترين نشرالكترونيك در كشور، تا حدي، به اين مولفهها وابسته است.
پيشبرد نشرالكترونيك را بايد در تغيير و دگرديسي در تفكر فراگير حاكم بر وضعيت نشر سنتي و كتابخواني كنوني مردم جستوجو كرد. تا زماني كه همه به كتاب، همه به درك بهرهوري و ارزش افزوده كتاب در ارتقاي سطح آگاهي پي نبرند، بي شك سبد ماهانه خريد خانوار، براي كتاب، بهايي در نظر نميگيرد. حال اين كتاب الكترونيكي باشد، يا غيرالكترونيكي.
از نگاهي ديگر، وقتي ناشران در جهت صحيح هدايت ميشود كه حمايتهاي مادي و معنوي دولت نيز در اين بستر فراهم شده باشد. وقتي دولت، با يارانههاي خاص، نسبت به ايجاد ابزارهاي توليد محتوا در فرمتهاي مختلف را به ناشران كشور تقديم كند و فضا براي حركت براي واجدان شرايط مهيا باشد، اقبال عمومي متخصصان اين صنعت، جان دوبارهاي خواهد يافت.
شايد براي شروع مسئله نشرالكترونيك در كشور، بهتر است از ابتداي راهي كه بايد شروع كرد و بر اساس بوميسازي اين شرايط در كشور عمل كنيم.
پيشنهاد ميشود تا وزارت ارشاد با راهاندازي يك پورتال اينترنتي قوي، اسكن چند صفحه از كتبي كه هر ماهه منتشر و در اختيار كتابخانه ملي ايران قرار ميگيرد، در سايت منتشر كند و با ارائه تسهيلاتي به واجدان شرايط، از آنها بخواهد تا محصولات خود را با تخفيف به مراكز فروشنده نسخههاي الكترونيكي كتاب عرضه كنند.
اين كه ارزش نشرالكترونيك در توسعه آموزش الكترونيك و حتي تجارت الكترونيك چقدر است، بر كسي پوشيده نيست.
ياشار بهمند- حيات نو
چند سالي است به همراه نمايشگاه كتاب، نمايشگاه ديگري نيز برگزار ميگردد كه با حوزه فناوري اطلاعات درهم آميخته است البته متوليان اين نمايشگاه جدا از نمايشگاه كتاب بوده سالن اختصاص يافته به آن نيز به عنوان سالن مجزايي در كنار نمايشگاه كتاب ميباشد. امسال نيز هفتمين نمايشگاه نشر الكترونيك در يكي از سالنهاي نمايشگاه برگزار شد. به بهانه برگزاري اين نمايشگاه در اين گزارش نگاهي كوتاه مياندازيم به نشر الكترونيك، جايگاه آن در ايران و جهان و آينده اين صنعت نوپا:
تعريف نشر الكترونيك
تعريف نشر الكترونيك بسيار ساده است. از سال 1985 به اين سو كه وارد عصر فراتكنولوژيكي شدهايم تمامي امور پايههاي ديجيتالي پيدا كردهاند، در حوزه نشرهم اين تغييرات با عنوان نشر ديجيتالي و يا الكترونيكي تغيير مييابد. ابزارهاي توليد و نوع انتشار در اين نوع نشر تغيير ميكند.
هر اقدامي كه باعث شود، توليد محتوا به صورت فرمتهاي الكترونيكي و غيرچاپي انجام شود، نشر الكترونيك صورت پذيرفته است. اين نشر، گاهي اوقات بر روي يك ديسكت يا يك سي دي يا شبكه محلي يا شبكه جهاني و بر روي سايتهاي وب است.
حتي پيامهاي كوتاهي كه از طريق پورتالهاي مختلف، بر روي تلفنهاي همراه منتقل ميشود، شامل تعريف نشر الكترونيك و بالطبع، قانون و مقررات نشر الكترونيك ميشوند.
در اين نوع نشر فرآيند توليد محتوا هماني است كه در نشر سنتي صورت ميپذيرد است نشر الكترونيك همانند نشر سنتي داراي همان ايدهها، برنامهريزيها و هدفها ميباشد كه در همان غالبهاي نشر سنتي مانند جمعآوري، تاليف و ترجمه صورت ميپذيرد، اماابزارهاي نوين پديدههاي انتقال اين پيامها را تغيير ميدهد.
ما ملزم به ارائه به صورت متن صرف نيستيم و اضافه بر آن صوت، تصوير، انيميشن و فيلم را در اختيار داريم به علاوه ما قادريم در اين تكنولوژي ديجيتالي جديد روابط ارتباطي معنادار و منطقي را نيز به عنوان ارتباطهاي مختلف در كنار اين نوع نشر برقرار كنيم.
نشر الكترونيك نشري است كه تمام فرآيندهاي نشر سنتي در آن وجود دارد به استثاي اينكه ابزارهاي ديجيتالي را در فرآيند توليد، ارتباط و انتقال ايجاد ميكند.كه اين عوامل فعاليتها را جذابتر،ارزانتر و در راستاي يادگيري اثرگذارتر ميسازد.
ويژگيها
جواد اتفاق، عضو مجمع ناشران الكترونيك ميگويد: در دنياي امروز نشرالكترونيك از جايگاه ويژهاي برخوردار است؛ چراكه مزايايي كه اين نشر در اختيار دارد، به هيچ عنوان نميتوان در نشر سنتي جستوجو كرد.
به عنوان نمونه يك كاربر به طور همزمان ميتواند از سيستم چندرسانهاي براي مطالعه يك كتاب بهره بگيرد، يعني مخاطب كتابي را با ويژگيهاي تصوير، صوت و قابليتهاي افزودن فيلم، موسيقي و انواع انيميشنهاي گوناگون در حين مطالعه داشته باشد، كه اين امر بدون شك، بر جذابيت و درك بيشتر مخاطب تاثيرگذار است.
خطيبي يكي ديگر از ناشران الكترونيكي افزود: با توجه به اينكه تكنولوژي نوين ارتباطات و اطلاعات در جوامع امروزي با پيشرفت چشمگيري مواجه است، از اين رو بايد در كشور ما نيز به نشر الكترونيكي اهميت بيشتري داد، چراكه رشد اين نشر سبب ميشود بسياري از هزينههاي مربوط به مصرف كاغذ كاهش پيدا كند و افراد بتوانند با صرف زمان كمتري بهآساني لوازم مورد نياز خود را دريافت كنند.
درحقيقت نميتوان مزاياي نشر الكترونيكي را انكار كرد. به عقيده رزازي، استاد دانشگاه، اين نشر ميتواند معضلات بسياري مانند ترافيك و آلودگي محيط زيست را كاهش دهد. به عقيده رزازي، استاد دانشگاه و كارشناس نشر الكترونيك، دولت بايد از نشر الكترونيكي حمايتهاي ويژهاي كند، اين نشر ميتواند معضلات بسياري مانند ترافيك و آلودگي محيط زيست را كاهش دهد.
وليالله قديمي از فعالان حوزه نرمافزار معتقد است: هر قدر استفاده از رايانه در خانوادههاي ايراني افزايش يابد، به همان ميزان محصولات نشر الكترونيكي، بويژه كتابهاي الكترونيكي، با اقبال مواجه ميشوند.
وي اظهار داشت: گسترش بهكارگيري تكنولوژيهاي نو اطلاعات و ارتباطات در ميان عامه جامعه نشرالكترونيكي از جايگاه خوبي در جامعه برخوردار شده، به عنوان نمونه كتابهاي بسيار ارزشمندي در عرصههاي فرهنگي، تاريخي و ادبي در قالب بستههاي الكترونيكي وارد بازار شده است.
چالشها و مقاومتهاي موجود
كپيرايت مهمترين معضل نشر الكترونيك در ايران است. رزازي استاد دانشگاه امير كبير، با بيان اين مطلب در تحليل خود از محدوديتهاي توسعه نشر الكترونيك در كشور اظهار داشت: اگر نويسندهاي وقت خود را صرف نوشتن كتاب الكترونيكي كند، انتشار اين كتاب سود چنداني براي او نخواهد داشت؛ چراكه در ايران قانون كپيرايت به هيچ عنوان رعايت نميشود و كتاب مذكور به راحتي در اختيار عموم قرار ميگيرد.
ابوالحسن مختاباد، روزنامه نگار و كارشناس حوزه كتاب، در همين رابطه در اظهارنظري ميگويد: شكل كنوني «كپيرايت» در ايران، قانون حقوق مولف و مصنف است كه در سال ۱۳۴۸ تصويب شد و متمم آن كه در سال ۱۳۵۲ به وجود آمده است؛ در اين قانون پيشبيني وضعيت امروز نشر در ايران نشده و اين قانون با پيشرفتهاي تكنولوژيك و فرهنگي امروز هماهنگ نيست.
به اعتقاد شهرستاني تاكنون90 درصد مشكلات اين صنف حل شده است و تنها مساله و مهمترين مساله باقي مانده كپيرايت است. رئيس هيات مديره مجمع ناشران الكترونيك ميگويد: عمده كساني كه در حوزه الكترونيك فعاليت ميكنند صرفاً با گزينه نشرالكترونيك مشغول به كار هستند و به ندرت در دو حوزه سنتي و الكترونيك فعاليت ميكنند.
محمد امين طالب شهرستاني، رئيس هيات مديره مجمع ناشران الكترونيك، اظهار داشته: با اشاره به پيشنويس سند ملي توسعه مطبوعات و بندي كه به نشر الكترونيك نگاه گذرا دارد، اين بند، دغدغهاي براي حوزه نشر الكترونيك ايجاد نميكند ولي با توجه به حركت جهاني، تعرفههاي اقتصادي و زمان كوتاهي مصرف به همراه صرفهجوييهاي بسيار كه ميتوانيم در امر كاغذ داشته باشيم بيش از يك بند به بعد نشر الكترونيك اختصاص پيدا ميكند.
اين فعال حوزه نشرالكترونيك نيز مانند بسياري از متخصصان اين رشته، نبود كپيرايت لازم را از مهمترين چالشهاي پيش روي اين صنعت نوپا در كشور دانست. غلام رضا گلپايگاني عضو هيات مديره مجمع ناشران الكترونيك ايران نيز ضعفهاي عمده اين صنعت را در كشور در دو مقوله: نبود استراتژي مدون و طراحي نظام جامع گسترش نشرالكترونيك و ديگري فقدان مديريت آگاه و هوشمند در گسترش و هدايت نشرالكترونيك، دانست.
خطيبي ديگر ناشر الكترونيك يكي از مشكلات عمده نشر الكترونيكي را رعايت نشدن قانون كپيرايت در ايران دانست و تصريح كرد: تا زماني كه اين قانون در كشور رعايت نشود و فرهنگ استفاده از نرمافزارهاي اورجينال در بين عموم كاربران جا نيفتد، نميتوان اميدوار بود نشر الكترونيكي با رشد و توسعه همراه باشد، از اين رو ناشراني كه در اين حوزه فعاليت ميكنند، به دليل وجود اين مسائل، نميتوانند نرمافزارهاي كيفي با محتواي بالا را در اختيار مخاطبان خود قرار دهند. او افزود: در سالهاي اخير با افرادي كه به كپي و جعل در حوزه سايبر ميپردازند، برخوردهايي از سوي قوه قضاييه انجام شده، اما هنوز اين مسائل بهطور كامل ريشه كن نشده است.
مقاوتهايي نيز در اين زمينه وجود دارد. ورود تكنولوژيهاي جديد در هر جامعهاي با مقاومتهايي روبهرو است كه نشرالكترونيك نيز از اين قاعده مستثني نيست. برخي تصور ميكنند با رونق گرفتن نشرالكترونيك نشر سنتي بيفروغ خواهد شد كه اين تصور بسيار اشتباه است، چرا كه نشر سنتي جايگاه ويژه خود را حفظ خواهد كرد و از صحنه خارج نخواهد شد. حتي اين دو نشر مكمل يكديگرند و هيچ يك ديگري را حذف نخواهد كرد. نگاه ديگري كه هنوز وجود دارد ارزش بيشتر قائل شدن به كتابهاي سنتي در متن جامعه است.
محمدرضا رزازي، عضو هيات علمي دانشكده كامپيوتر و ITدانشگاه اميركبير يكي ديگر از مشكلات نشر الكترونيكي را دسترسي نداشتن عموم جامعه به اينترنت دانست و گفت وقتي طيف وسيعي از جامعه نميتوانند به فضاي سايبر دسترسي داشته باشند، چگونه ميتوان انتظار داشت كه نشر الكترونيكي با رشد و توسعه همراه باشد.
وي تصريح كرد در زمينه زيرساختهاي فني نيز با ضعف مواجهيم؛ چرا كه انتشار مقاله يا يك كتاب اينترنتي با مشكلاتي كه در سرعت شبكه با آن مواجهيم، بسيار وقتگير است و درنهايت، فرد را از ادامه راه پشيمان ميكند. يكي از مشكلات ديگر حوزه نشر الكترونيك آنلاين هزينههاي بالاي دسترسي به شبكه و سرعت كند آن است كه باعث شده مردم ترجيح دهند كه به دنبال كتابهاي الكترونيكي در فضاي اينترنت نباشند.
حمايتهاي دولتي
دولت بايد از حاميان ورود تكنولوژيهاي جديد به كشور باشد و به اعتقاد بسياري بايد از اين نشر حمايتهاي خاصي انجام دهد. اين اعتقاد رزازي، استاد دانشگاه و كارشناس نشر الكترونيك است. همچنين جواد اتفاق، نشرالكترونيكي را در مقابل نشر سنتي به شكل امروزي كه عقبهاي در حدود 70 سال در ايران دارد، طفلي نوپا دانست كه به حمايتهاي خاصي از سوي دولت نياز دارد به اعتقاد وي بايد مزاياي نشرالكترونيكي براي متوليان فرهنگي كشور تعريف شود.
اتفاق در سخنان خود تصريح ميكند: دستاندركاران نشر الكترونيكي بايد بسيار منسجمتر از سالهاي گذشته عمل كنند، چرا كه اگر بخواهند جايگاهي در ميان جامعه داشته باشند و دولت نيز از آنها حمايت كند، بايد اول از فعاليتهاي خود شروع كنند و محصولات كيفي را بر اساس مصداقهاي واقعي نشر الكترونيكي توليد كنند تا بر اساس اين مصداقهاي كيفي ديگران نيز به اهميت آن پي ببرند.
علي خطيبي ديگر ناشر الكترونيك اظهار داشت: نشر الكترونيكي نسبت به نشر سنتي از اهميت چنداني برخوردار نيست و بيشتر حمايتهاي كه از سوي دولت انجام ميشود، تنها به نشر سنتي اختصاص دارد.
او با اشاره به اين كه هفت سال از فعاليت مجمع ناشران الكترونيك ميگذرد، گفت: نشر الكترونيكي از زمان راهاندازي تا كنون روند مطلوبتري يافته است كه بهعنوان نمونه، ميتوان به معاف شدن ناشران الكترونيك از ماليات اشاره كرد؛ اما با اين همه، فعالان اين حوزه از نظر اقتصادي از سوي دولت هيچ حمايتي نميشوند.
وليالله قديمي، از اعضاي فعال مجمع ناشران الكترونيك با اشاره به بودجه كلان طرح تكفا گفت: شركتهاي فعال در نشر الكترونيك از حداقل بودجه تكفا برخوردارند. وي افزود: علاوه بر مشكلات مالي كه به خصوص براي شركتهاي خصوصي مطرح است، مسائل حقوقي نيز مانع پيشرفت كار در نرمافزارهاي محتوايي است. قديمي يادآور شد: با تشكيل نظام صنفي رايانهيي كشور، تصور ميشد ميتواند در سطح كلانتر به رفع موانع بر سر راه پيشرفت اين حوزه به فعاليت IT پرداخت ولي متاسفانه با آييننامهاي كه خارج از رويههاي قانوني تنظيم شده، خلاء قانون در زمينه نرمافزارهاي محتوايي همچنان باقي ماند.
بارقههايي از اميد
توليد محتوا يكي از فعاليتهاي اصلي شوراي عالي اطلاعرساني است و حضور شورايعالي اطلاعرساني در نمايشگاه اولين گام عملي اين سازمان در بحث محتوا بود.
با توجه به آن كه مديريت جديد شوراي عالي اطلاعرساني در آغاز كار اصليترين فعاليت اين شورا را تمركز بر محتوا اعلام كرد، حضور در نمايشگاه ناشران الكترونيك، اولين قدم موثر شوراي عالي اطلاعرساني در اين جهت است.
اگر چه هيچكدام از مديران ارشد دولتي براي افتتاح اين نمايشگاه اقدام عملي انجام ندادند و حتي وزير ارشاد از اين نمايشگاه بازديد نكرد ولي حضور شهرياري در چند روز از اين نمايشگاه را ميتوان يكي از نكات مثبت اين مدير جوان روحاني دانست. وي همچنين در اين نمايشگاه طرح جديد خود موسوم به «تسما» را ارائه كرده است.
راهكارها
راهكارهاي بسياري فرا روي نشرالكترونيك در ايران است كه بازگشت به تصحيح آرايش دكترين نشرالكترونيك در كشور، تا حدي، به اين مولفهها وابسته است.
پيشبرد نشرالكترونيك را بايد در تغيير و دگرديسي در تفكر فراگير حاكم بر وضعيت نشر سنتي و كتابخواني كنوني مردم جستوجو كرد. تا زماني كه همه به كتاب، همه به درك بهرهوري و ارزش افزوده كتاب در ارتقاي سطح آگاهي پي نبرند، بي شك سبد ماهانه خريد خانوار، براي كتاب، بهايي در نظر نميگيرد. حال اين كتاب الكترونيكي باشد، يا غيرالكترونيكي.
از نگاهي ديگر، وقتي ناشران در جهت صحيح هدايت ميشود كه حمايتهاي مادي و معنوي دولت نيز در اين بستر فراهم شده باشد. وقتي دولت، با يارانههاي خاص، نسبت به ايجاد ابزارهاي توليد محتوا در فرمتهاي مختلف را به ناشران كشور تقديم كند و فضا براي حركت براي واجدان شرايط مهيا باشد، اقبال عمومي متخصصان اين صنعت، جان دوبارهاي خواهد يافت.
شايد براي شروع مسئله نشرالكترونيك در كشور، بهتر است از ابتداي راهي كه بايد شروع كرد و بر اساس بوميسازي اين شرايط در كشور عمل كنيم.
پيشنهاد ميشود تا وزارت ارشاد با راهاندازي يك پورتال اينترنتي قوي، اسكن چند صفحه از كتبي كه هر ماهه منتشر و در اختيار كتابخانه ملي ايران قرار ميگيرد، در سايت منتشر كند و با ارائه تسهيلاتي به واجدان شرايط، از آنها بخواهد تا محصولات خود را با تخفيف به مراكز فروشنده نسخههاي الكترونيكي كتاب عرضه كنند.
اين كه ارزش نشرالكترونيك در توسعه آموزش الكترونيك و حتي تجارت الكترونيك چقدر است، بر كسي پوشيده نيست.
)
شايد در توزيع اينترنت مشكل داريم!
ایتنا- تقیپور: عرض کردیم ما پهنای باند داخل کشور کم نداریم شاید در توزیع مشکلاتی وجود دارد.
