چهارشنبه ۱۱ آبان ۱۳۸۴ ساعت ۱۱:۴۰
كليك - عليرضا جرات - سپيده سمائي
اصلاح خط فارسي به يک تابو تبديل شده است. هرکس بخواهد در اين زمينه چيزي بگويد به از بين بردن فرهنگ متهم ميشود؛ اما آنها که فکر ميکنند ممکن است با حذف يک سرکش، دندانه هويت ما از بين برود خودشان براي بچه هايشان در آن سر دنيا به زبان فينگليش ايميل ميفرستند و خط فارسي را به کلي فراموش مي کنند.
دکتر عاصي با بيان اين جملات ادامه ميدهد: در راياسپهري(CyberSpace) که اکنون ما در آن قرار گرفتهايم، استفاده از فناوري به عنوان کاربر يک مطلب است، و مساله مهمتر حضور در اين فضا به عنوان يک ملت است و براي اين حضور لازم است ما دريافت کننده محض نباشيم و براي حفظ هويت و سنت و علم و فرهنگ خودمان در اين راياسپهر، ابراز وجود کنيم.
براي احراز هويت و ابراز وجود هم، زبان مهمترين ابزاري است که در اختيار داريم. حال يا بايد از يک زبان بينالمللي استفاده کنيم که در اين صورت بخشي از هويت خود را از دست ميدهيم و در ضمن، تمام ملت ما به اين خط و زبان بينالمللي مسلط نيستند.
پس راه بهتر استفاده از زبان خودمان است؛ اما بايد بپذيريم که خط ما که برگرفته از عربي و فارسي شده است. در شکل کنوني آماده حضور در اين فضا نيست.
ما چاره اي جز اصلاح و استانداردسازي خط خود براي حضور در اين فضاي جهاني نداريم.
اشکالات خط فارسي
کارشناسان اشکالات متعددي را به خط فارسي نسبت ميدهند که به مهمترين آنها اشاره ميشود:
1-از نظر گرافيکي اين خط داراي دندانه، سرکش و نقطه زيادي است و همچنين حروف در بالا و پايين خط کرسي قرار ميگيرند و گاه به يکديگر ميچسبند و گاه نميچسبند که تمام اين موارد، مشکلساز هستند.
2-ناهماهنگي با آواها: حروف الفباي ما، آواهاي زبان را به صورت دقيق نشان نميدهند، به گونهاي که گاهي از يک نشانه براي چند صدا استفاده ميشود مانند «و».
در ضمن 3 آواي اصلي زبان ما فاقد نشانه هستند. به اين ترتيب وقتي شما مثلا با کلمه مهر روبه رو ميشويد نميدانيد که بايد حرف «م» را با چه حرکتي بخوانيد.
3-تحميل قواعد املايي و دستوري به خط فارسي: فعلها و اسمهاي مرکب که گاهي جدا و گاهي سرهم نوشته ميشوند. داستان «مي» صرف فعل و «ها»ي جمع هم به همين گونه است.
به طور کلي هنوز شيوه ثابتي براي جدانويسي يا سرهم نويسي وجود ندارد و در متن هاي قديمي تر و جديد و همچنين شيوه هاي مختلف نگارش افراد به صورت هاي متفاوت ظاهر مي شود.
مشکل ديگر هنگامي ظاهر مي شود که يک کلمه مرکب را به صورت جدا از هم مي نويسيم و فاصله بين اين 2 کلمه باعث بروز مشکل مي شود، چرا که رايانه کلمه مرکب را به صورت دو کلمه مجزا در نظر مي گيرد و هنگام جستجو در پايگاه هاي اطلاعاتي مشکلات زيادي به وجود مي آيد.
تعدد علايم جمع (ها ان ات ين ون) و وجود جمع هاي مکسر عربي در زبان فارسي مشکل ديگري هنگام بازيابي اطلاعات و جستوجو در پايگاهها به وجود ميآورد.
4-صورتهاي مختلف نوشتاري: همزه، الف مقصوره، تشديد و دوگانگي شکل نوشتاري واژهها و اسامي و همچنين ناهماهنگي در برگرداندن اسامي خاص و اسامي علمي از زبانهاي ديگر باعث ناهماهنگي در ورود دادهها و پراکندگي اطلاعات پردازش شده مي شود.
به همه اين مشکلات جهت راست به چپ خط فارسي را اضافه کنيد که البته به خودي خود مشکلي به حساب نميآيد، اما وقتي کنار کاربردهاي ديگر نگاشتاري مانند نشانههاي رياضي، فرمولها، اعداد يا آميخته با خطوط اروپايي به کار ميرود مشکلات نمايشي يا بازشناسي زيادي را به وجود ميآورد.
از آنجا که زبان علم را زباني ارتباطي و اطلاعاتي ، روشن و سرراست و عاري از ابهام تعريف ميکنند با توجه به اين مشکلات مي توان گفت زبان و خط فارسي در حيطه علم در نقش ارتباطي و اطلاعاتي خود با شکل کنوني چندان موفق عمل نمي کند.
پايگاه هاي اطلاعاتي که با استفاده از اين زبان و شيوه خط کنوني به ذخيره و بازيابي اطلاعات ميپردازند، نميتوانند کارايي مطلوب داشته باشند و عواملي که بدان اشاره شد سبب کندي مراحل ذخيره و بازيابي اطلاعات ميشوند و نسبت بازيافت اطلاعات را کاهش ميدهند.
از طرفي به دليل وجود اشکالات خط ما همواره براي استفاده از نرمافزارهايي چون OCRبراي وارد کردن متن توسط اسکنر به رايانه و استفاده از واژه پردازها و ابزارهاي مورد استفاده در آنها مانند غلطيابها و واژهنامهها و گنجواژهها محدوديت داريم.
پردازش متن، خلاصه کردن متن ، بازيابي اطلاعات محتوايي از متن ، تحليل متن و استفاده از نرمافزارهاي تبديل متن به گفتار و برعکس ، همه و همه از مواردي هستند که به دليل محدوديتهاي خاص خط ما استفاده از آنها به صورت کامل انجام نمي پذيرد؛ البته با وجود تمام اين مشکلات امروزه تعداد زيادي وبلاگ و وبگاه(سايت) اينترنتي در شبکه جهاني اينترنت به زبان فارسي وجود دارد.
دکتر آشوري در اين زمينه ميگويد: ساختار زبان فارسي نامحکم نيست، اما حوزهاي که ما آن را به کار ميبريم شيوه استواري نيست. وي ادامه ميدهد: شنيدهام زبان فارسي از نظر تعداد وبلاگها در اينترنت مقام دوم يا سوم را در جهان دارد، اما اگر به همين صورت بيدقت در اينترنت به کار رود در سطح زباني براي تفنن باقي خواهد ماند و کمتر حرف جدي به اين زبان زده خواهد شد.
آينده زبان فارسي در اينترنت بستگي به اين دارد که نويسندگان فارسي تا چه حد کار خود را جدي بگيرند و اين زبان را بازسازي کنند که از لحاظ قدرت بيان و دقت مفاهيم و استواري ساختار دستوري به زبان انگليسي نزديک شود.
اصلاح را به خاطر بسپار
به گفته دکتر عاصي، بزرگترين طرح ترجمه ماشيني در دنيا در دهه 80 در اروپا شکل گرفت. اين طرح با نام Eurotraابتدا براي 7 زبان اروپايي اجرا شد، اما در حال حاضر از پانزده شانزده زبان حمايت ميکند.
دکتر عاصي ادامه ميدهد: امروز در دهکده جهاني ملتها با حفظ هويت خود به هم نزديک ميشوند. در کشورهاي اروپايي حتي براي موتورهاي جستوجو ابزارهايي طراحي ميشود که مقالهها به زبان خودشان در دسترس آنها قرار ميگيرد. حرف ما هم همين است.
ما به تغيير خط نيازي نداريم ، اما با کمي کوشش و با اصلاح خط ميتوانيم خط خود را استاندارد و کاربردي کنيم.
خط هنري و تجملي فارسي که با آن نستعليق و گونههاي ديگر مينويسند مي تواند براي همان خوشنويسي باقي بماند، اما با دنياي علم روبه رو هستيم و بايد قواعد ساده نويسي را بپذيريم و مطمئن باشيم با اين کار نه از ميراث گذشته دور مي شويم و نه از قرآن دور مي مانيم ، چون به هر حال براي ارتباط با کلام وحي بايد زبان و خط عربي را ياد بگيريم.
دکتر عاصي ادامه ميدهد: براي دستيابي به اين مهم ، 4گام اصلي زمينه سازي ، بستر سازي ، ابزار سازي و محتوا سازي لازم است. به اين منظور بايد پايگاه داده هاي (data base) مناسبي براي زبان فارسي ايجاد شود و تمام متنهاي اصلي و مهم اين زبان همراه انواع و اقسام فرهنگ ها و دايرهالمعارف ها و کتب مرجع وارد رايانه شده و امکانات و ابزار خاص براي زبان فارسي از سيستم عامل گرفته تا نرمافزارهاي مورد نياز مانند واژه پرداز و غلط ياب و غيره تهيه شوند.
دکتر عاصي ، طرح تهيه لينوکس فارسي و يونيکد را مثبت ارزيابي مي کند و مي گويد: يونيکد کنسرسيومي متشکل از شرکتهاي بزرگ رايانهاي و يک استاندارد جهاني براي مبادله خطهاي مختلف است که اکنون حدود 2 سال است برنامه اي براي تدوين استانداردي براي خط فارسي در اين مجموعه در دانشگاه شريف در دست اجراست و با افزودن استاندارد فارسي به يونيکد تمام نرمافزارهاي توليدي خارجي ، زبان فارسي را پشتيباني مي کنند.
به هر حال با توجه به مجموع اين مباحث به نظر مي رسد اگر چه ما با خط فارسي با شيوه کنوني اش خوگرفته ايم و بظاهر با آن مشکل چنداني نداريم ، اما در مقوله فناوري اطلاعات واقعا نيازمند ايجاد اصلاحات جدي در شيوه نگارش هستيم و گرچه فرهنگستان زبان و ادب فارسي تاکنون فعاليت هايي در اين زمينه داشته است ، اما اين فعاليت ها به هيچ وجه کافي نبوده و بايد هر چه زودتر ناهماهنگي هاي خط و زبان ما برطرف شود.
اصلاح خط فارسي به يک تابو تبديل شده است. هرکس بخواهد در اين زمينه چيزي بگويد به از بين بردن فرهنگ متهم ميشود؛ اما آنها که فکر ميکنند ممکن است با حذف يک سرکش، دندانه هويت ما از بين برود خودشان براي بچه هايشان در آن سر دنيا به زبان فينگليش ايميل ميفرستند و خط فارسي را به کلي فراموش مي کنند.
دکتر عاصي با بيان اين جملات ادامه ميدهد: در راياسپهري(CyberSpace) که اکنون ما در آن قرار گرفتهايم، استفاده از فناوري به عنوان کاربر يک مطلب است، و مساله مهمتر حضور در اين فضا به عنوان يک ملت است و براي اين حضور لازم است ما دريافت کننده محض نباشيم و براي حفظ هويت و سنت و علم و فرهنگ خودمان در اين راياسپهر، ابراز وجود کنيم.
براي احراز هويت و ابراز وجود هم، زبان مهمترين ابزاري است که در اختيار داريم. حال يا بايد از يک زبان بينالمللي استفاده کنيم که در اين صورت بخشي از هويت خود را از دست ميدهيم و در ضمن، تمام ملت ما به اين خط و زبان بينالمللي مسلط نيستند.
پس راه بهتر استفاده از زبان خودمان است؛ اما بايد بپذيريم که خط ما که برگرفته از عربي و فارسي شده است. در شکل کنوني آماده حضور در اين فضا نيست.
ما چاره اي جز اصلاح و استانداردسازي خط خود براي حضور در اين فضاي جهاني نداريم.
اشکالات خط فارسي
کارشناسان اشکالات متعددي را به خط فارسي نسبت ميدهند که به مهمترين آنها اشاره ميشود:
1-از نظر گرافيکي اين خط داراي دندانه، سرکش و نقطه زيادي است و همچنين حروف در بالا و پايين خط کرسي قرار ميگيرند و گاه به يکديگر ميچسبند و گاه نميچسبند که تمام اين موارد، مشکلساز هستند.
2-ناهماهنگي با آواها: حروف الفباي ما، آواهاي زبان را به صورت دقيق نشان نميدهند، به گونهاي که گاهي از يک نشانه براي چند صدا استفاده ميشود مانند «و».
در ضمن 3 آواي اصلي زبان ما فاقد نشانه هستند. به اين ترتيب وقتي شما مثلا با کلمه مهر روبه رو ميشويد نميدانيد که بايد حرف «م» را با چه حرکتي بخوانيد.
3-تحميل قواعد املايي و دستوري به خط فارسي: فعلها و اسمهاي مرکب که گاهي جدا و گاهي سرهم نوشته ميشوند. داستان «مي» صرف فعل و «ها»ي جمع هم به همين گونه است.
به طور کلي هنوز شيوه ثابتي براي جدانويسي يا سرهم نويسي وجود ندارد و در متن هاي قديمي تر و جديد و همچنين شيوه هاي مختلف نگارش افراد به صورت هاي متفاوت ظاهر مي شود.
مشکل ديگر هنگامي ظاهر مي شود که يک کلمه مرکب را به صورت جدا از هم مي نويسيم و فاصله بين اين 2 کلمه باعث بروز مشکل مي شود، چرا که رايانه کلمه مرکب را به صورت دو کلمه مجزا در نظر مي گيرد و هنگام جستجو در پايگاه هاي اطلاعاتي مشکلات زيادي به وجود مي آيد.
تعدد علايم جمع (ها ان ات ين ون) و وجود جمع هاي مکسر عربي در زبان فارسي مشکل ديگري هنگام بازيابي اطلاعات و جستوجو در پايگاهها به وجود ميآورد.
4-صورتهاي مختلف نوشتاري: همزه، الف مقصوره، تشديد و دوگانگي شکل نوشتاري واژهها و اسامي و همچنين ناهماهنگي در برگرداندن اسامي خاص و اسامي علمي از زبانهاي ديگر باعث ناهماهنگي در ورود دادهها و پراکندگي اطلاعات پردازش شده مي شود.
به همه اين مشکلات جهت راست به چپ خط فارسي را اضافه کنيد که البته به خودي خود مشکلي به حساب نميآيد، اما وقتي کنار کاربردهاي ديگر نگاشتاري مانند نشانههاي رياضي، فرمولها، اعداد يا آميخته با خطوط اروپايي به کار ميرود مشکلات نمايشي يا بازشناسي زيادي را به وجود ميآورد.
از آنجا که زبان علم را زباني ارتباطي و اطلاعاتي ، روشن و سرراست و عاري از ابهام تعريف ميکنند با توجه به اين مشکلات مي توان گفت زبان و خط فارسي در حيطه علم در نقش ارتباطي و اطلاعاتي خود با شکل کنوني چندان موفق عمل نمي کند.
پايگاه هاي اطلاعاتي که با استفاده از اين زبان و شيوه خط کنوني به ذخيره و بازيابي اطلاعات ميپردازند، نميتوانند کارايي مطلوب داشته باشند و عواملي که بدان اشاره شد سبب کندي مراحل ذخيره و بازيابي اطلاعات ميشوند و نسبت بازيافت اطلاعات را کاهش ميدهند.
از طرفي به دليل وجود اشکالات خط ما همواره براي استفاده از نرمافزارهايي چون OCRبراي وارد کردن متن توسط اسکنر به رايانه و استفاده از واژه پردازها و ابزارهاي مورد استفاده در آنها مانند غلطيابها و واژهنامهها و گنجواژهها محدوديت داريم.
پردازش متن، خلاصه کردن متن ، بازيابي اطلاعات محتوايي از متن ، تحليل متن و استفاده از نرمافزارهاي تبديل متن به گفتار و برعکس ، همه و همه از مواردي هستند که به دليل محدوديتهاي خاص خط ما استفاده از آنها به صورت کامل انجام نمي پذيرد؛ البته با وجود تمام اين مشکلات امروزه تعداد زيادي وبلاگ و وبگاه(سايت) اينترنتي در شبکه جهاني اينترنت به زبان فارسي وجود دارد.
دکتر آشوري در اين زمينه ميگويد: ساختار زبان فارسي نامحکم نيست، اما حوزهاي که ما آن را به کار ميبريم شيوه استواري نيست. وي ادامه ميدهد: شنيدهام زبان فارسي از نظر تعداد وبلاگها در اينترنت مقام دوم يا سوم را در جهان دارد، اما اگر به همين صورت بيدقت در اينترنت به کار رود در سطح زباني براي تفنن باقي خواهد ماند و کمتر حرف جدي به اين زبان زده خواهد شد.
آينده زبان فارسي در اينترنت بستگي به اين دارد که نويسندگان فارسي تا چه حد کار خود را جدي بگيرند و اين زبان را بازسازي کنند که از لحاظ قدرت بيان و دقت مفاهيم و استواري ساختار دستوري به زبان انگليسي نزديک شود.
اصلاح را به خاطر بسپار
به گفته دکتر عاصي، بزرگترين طرح ترجمه ماشيني در دنيا در دهه 80 در اروپا شکل گرفت. اين طرح با نام Eurotraابتدا براي 7 زبان اروپايي اجرا شد، اما در حال حاضر از پانزده شانزده زبان حمايت ميکند.
دکتر عاصي ادامه ميدهد: امروز در دهکده جهاني ملتها با حفظ هويت خود به هم نزديک ميشوند. در کشورهاي اروپايي حتي براي موتورهاي جستوجو ابزارهايي طراحي ميشود که مقالهها به زبان خودشان در دسترس آنها قرار ميگيرد. حرف ما هم همين است.
ما به تغيير خط نيازي نداريم ، اما با کمي کوشش و با اصلاح خط ميتوانيم خط خود را استاندارد و کاربردي کنيم.
خط هنري و تجملي فارسي که با آن نستعليق و گونههاي ديگر مينويسند مي تواند براي همان خوشنويسي باقي بماند، اما با دنياي علم روبه رو هستيم و بايد قواعد ساده نويسي را بپذيريم و مطمئن باشيم با اين کار نه از ميراث گذشته دور مي شويم و نه از قرآن دور مي مانيم ، چون به هر حال براي ارتباط با کلام وحي بايد زبان و خط عربي را ياد بگيريم.
دکتر عاصي ادامه ميدهد: براي دستيابي به اين مهم ، 4گام اصلي زمينه سازي ، بستر سازي ، ابزار سازي و محتوا سازي لازم است. به اين منظور بايد پايگاه داده هاي (data base) مناسبي براي زبان فارسي ايجاد شود و تمام متنهاي اصلي و مهم اين زبان همراه انواع و اقسام فرهنگ ها و دايرهالمعارف ها و کتب مرجع وارد رايانه شده و امکانات و ابزار خاص براي زبان فارسي از سيستم عامل گرفته تا نرمافزارهاي مورد نياز مانند واژه پرداز و غلط ياب و غيره تهيه شوند.
دکتر عاصي ، طرح تهيه لينوکس فارسي و يونيکد را مثبت ارزيابي مي کند و مي گويد: يونيکد کنسرسيومي متشکل از شرکتهاي بزرگ رايانهاي و يک استاندارد جهاني براي مبادله خطهاي مختلف است که اکنون حدود 2 سال است برنامه اي براي تدوين استانداردي براي خط فارسي در اين مجموعه در دانشگاه شريف در دست اجراست و با افزودن استاندارد فارسي به يونيکد تمام نرمافزارهاي توليدي خارجي ، زبان فارسي را پشتيباني مي کنند.
به هر حال با توجه به مجموع اين مباحث به نظر مي رسد اگر چه ما با خط فارسي با شيوه کنوني اش خوگرفته ايم و بظاهر با آن مشکل چنداني نداريم ، اما در مقوله فناوري اطلاعات واقعا نيازمند ايجاد اصلاحات جدي در شيوه نگارش هستيم و گرچه فرهنگستان زبان و ادب فارسي تاکنون فعاليت هايي در اين زمينه داشته است ، اما اين فعاليت ها به هيچ وجه کافي نبوده و بايد هر چه زودتر ناهماهنگي هاي خط و زبان ما برطرف شود.
)
موفقیت دانشمندان در زمینه اختراع تراشههای الکترونیکی حاوی فیبر نوری
ایتنا- دانشمندان معتقدند ساخت تراشههای الکترو نوری خواهد توانست دنیای فناوری را متحول کند و علاوه بر ...
