اسپمهاي فارسيزبان گسترش مييابند
كسب درآمد از خلأ قانون
مريم عسكري- دنياي اقتصاد
رشد علم و تكنولوژي و استفاده از دستاوردهايي كه براي تسهيل امور انسان به كار ميروند اگرچه به انجام بسياري از امور بشري سرعت و سهولت بخشيده است، اما گاه باعث بروز دردسرهايي هم ميشود. اينترنت كه امروزه نقش مهمي را در زندگي شخصي، تجاري، تحصيلي و... افراد ايفا ميكند يكي از اين دستاوردها است. دستاوردي كه براي كاربرانش چندان هم بيضرر و بيدردسر نيست.
دردسرهاي اينترنتي
از مشكلاتي كه هكرها و ويروسهاي رايانهاي در محيط اينترنت براي كاربران ايجاد ميكنند كه بگذريم به دردسر ديگري ميرسيم كه كاربران اينترنت آن را Spam مينامند. اكثر كاربراني كه مدتي طولاني است از اينترنت استفاده ميكنند، بدون شك تاكنون تعداد زيادي پيام الكترونيكي ناخواسته با موضوعات مختلف دريافت كردهاند. برخي از اين پيامها ادعا ميكنند كاربران را در مدت كوتاهي ثروتمند ميكنند، برخي آنها را به خريد كالاي خاصي تشويق كرده و گروهي وعده حضور محصولات جديدي را ميدهند.
گاه نيز اين Spamها كه فضاي صندوق پستي كاربران را اشغال كردهاند از آنها ميخواهند اين پيامها را براي بقيه ارسال كنند يا وبسايت مشخصي را ببينند.
نكتهاي كه بايد به آن اشاره كرد اين است كه بسياري از دريافتكنندگان اسپم از دريافت اين پيامها گلهمندند و اصلا متقاضي دريافت Spam نيستند. گروه بسيار زيادي نيز اصلا Spamها را باز نكرده و آنها را پاك ميكنند. اما با اين وجود اين پيامها بدون وقفه به اسمهاي مختلفي براي آنها ارسال ميشوند.
گاه نيز فرستندگان Spam از آنجا كه ميدانند كاربران اين پيامها را باز نميكنند به روشهاي مختلفي متوسل ميشوند.
مثلا از اسمهاي عجيب و غريب و الفاظ تحريككننده استفاده ميكنند تا كاربر را وادار به بازكردن Spam كنند. البته گاه در اين مسير موفق ميشوند. چرا كه برخي كاربران از حقيقت Spam بيخبرند و گاه حتي آنها را منتشر ميكنند. اما واقعا Spam چيست و راههاي مقابله با آن چيست؟
اسپم چيست؟
در جامعه اينترنتي، ايميلهاي ناخواستهاي كه به صورت انبوه براي كاربران اينترنت ارسال ميشوند spam ناميده ميشوند. به گفته علي فرنود يك كارشناس حوزه نرمافزار، spamها يكي از متداولترين و در عين حال منفيترين جنبههاي دارا بودن يك آدرس E-mail هستند كه ارتباط مستقيمي با ويروس نداشته و حتي ممكن است پيامهايي كه از منابع معتبر ارسال شدهاند در اين زمره قرار گيرند. به گفته اين كارشناس، spam اثري بيش از مزاحمت براي استفادهكنندگان اينترنت دارد و به طور جدي بازدهي شبكه و سرويسدهندگان ايميل را تحتتاثير قرار ميدهد. چرا كه فرستندگان spam از هزينه بسيار پايين ايميل استفاده ميكنند و صدها هزار يا حتي ميليونها ايميل را در يك زمان ارسال ميكنند.
وي ميگويد: حملههاي spam پهناي باند زيادي را ميگيرد، صندوقهاي پستي را پر ميكند و زمان خوانندگان E-mail را تلف ميكند. اين كارشناس نرمافزار، spamها را به انواع مالي، سياسي، اينترنت، تندرستي، اوقات فراغت و ... تقسيمبندي كرد و گفت: منبع دقيق ارسال اين پيامها به درستي مشخص نيست و در بسياري از مواقع در صورت تماس دريافتكننده spam با فرستنده براي عدمدريافت spam با پاسخهاي بيسروته و حتي انكار فرستندگان مواجه ميشوند. محمد سهرابي يكي از افرادي است كه از ارسال مكرر spamهاي روزانه گلهمند است.
به گفته وي، گاه اتفاق ميافتد كه در طول يك روز طي دو مرحله spamهاي ارسالي را از صندق پستي الكترونيكياش پاك ميكند. اما اين پيامها دوباره و دوباره براي وي ارسال ميشوند. وي ميگويد: چندين بار با شمارههايي كه در پيامها درج شده است تماس گرفتهام، اما نتيجهاي نگرفتم. يكي ديگر از كاربران اينترنت كه از قضا او هم دل پردردي از ميهمانان ناخوانده و مزاحم صندوق پستي الكترونيكياش دارد در اين زمينه ميگويد: براي عدمارسال spam از يكي از فرستندگان از طريق ايميل خواستم از ارسال spam به من خودداري كند، ولي با برخورد بسيار بدي مواجه شدم. در نهايت كار به تهديد از طرف من رسيد كه پس از چند دقيقه فرستنده spam با ارسال يك پيام عذرخواهي از عدمارسال مجدد spam به من اطمينان خاطر داد.
اسپمهاي فارسي
به غير از اسپمهاي انگليسي زباني كه به وفور به صندوق پست الكترونيكي كاربران ارسال ميشود اخيرا شاهد ارسال اسپمهاي فارسي زبان نيز هستيم كه برخي از دريافتكنندگان نسبت به اين اسپمها موضعي متفاوت با اسپمهاي انگليسي زبان دارند. دليل اين موضوع هم ميتوانند كمتر و كوچك بودن حجم اسپمهاي فارسي و علاقهمندي كاربران به آگاهي از اين بازار باشد. ولي به هر حال شركتهاي تبليغاتي نبايد به اين روش براي تبليغات روي بياورند. در ميان شركتهاي مختلفي كه اقدام به ارسال SPAMهاي فارسي زبان ميكنند شركت نياز برتر خود را تنها شركتي ميداند كه ايميلهاي تبليغاتي را از طريق G-MAIL به INBOX مشتركين ميفرستد.
باقري يكي از مسوولان شركت نياز برتر در اين باره ميگويد: ايميلهاي تبليغاتي معمولا از سايتهاي خارجي جمعآوري شده وايميلهايي كه ايراني هستند از اين بين جدا شده و توسط نرمافزار خاصي به زبان فارسي ترجمه ميشوند، سپس از طريق G-MAIL به INBOX مشتركين ارسال ميشود.
علت اين امر هم در اين است كه YAHOO مدتي است جلوي ارسال SPAM را گرفته است پس نياز برتر دريافت كنندگان پيامهاي الكترونيكي مزاحم را از پست G-MAIL انتخاب كرده و پيامها را براي آنها ميفرستد. البته ارسال اسپمها بدون اطلاعو درخواست دريافت كنندگان است.
باقري در پاسخ به اين سوال كه آيا ارسال اين پيامها بدون درخواست دريافت كنندگان غيرقانوني نيست، گفت: خير اين كار به هيچ وجه غيرقانوني نيست، چرا كه نياز برتر پيامها را به INBOX ارسال ميكند نه به فولدر SPAM! اين در حالي است كه پرويزي كارشناس جرايم رايانهاي در اين مورد ميگويد: ارسال پيام بدون تمايل دريافت كننده جرم محسوب ميشود چه اين پيامها در INBOX باشد چه در جاي ديگر.
به گفته وي، ارسال spam به inbox جرم بزرگتري محسوب ميشود چرا كه در صورتي كه پيامهاي مزاحم به پوشه spam ارسال شوند دريافتكننده متوجه ميشود كه پيام مهم است يا خير در صورتي كه در صورت ارسال spam به inbox دريافتكننده با تصور اينكه پيام spam نيست آن را باز ميكند.
راههاي مقابله با اسپم
براي مقابله با spam راههاي گوناگوني وجود دارد. علي فرنود، كارشناس IT در اين زمينه ميگويد: راحتترين روشي كه ميتوان دريافت spam را كاهش داد اين است كه يك ايميل ديگر براي استفاده از عنوان ايميل كمارزش داشته باشيم و به اين منظور ميتوان به ليست استفادهكنندگان سرويسدهندگان ايميل مجاني مانند yahoo يا Hotmail بپيونديد. وي به كاربران توصيه كرد: آدرس ايميل خود را بدون دليل در اختيار ديگران قرار ندهند. چرا كه بسياري از افراد بدون در نظر گرفتن مسائل جانبي آدرس ايميل خود را در هر فرمي درج ميكنند. مثلا شركتها، اغلب آدرس خود را در يك بانك اطلاعاتي ثبت ميكنند تا بتوانند وضعيت مشتريان خود را در آينده پيگيري كنند. گاه اطلاعات فوق به ساير شركتها فروخته ميشود و يا امكان استفاده مشترك براي شركتها فراهم ميشود.
بديهي است در چنين مواردي ممكن است براي كاربران ايميلي از طرف يك شركت ارسال شود كه نه توقع آن را داشته و نه از آن شركت درخواستي براي ارائه اطلاعات داشتهاند. وي افزود: تعداد زيادي از برنامههاي پست الكترونيكي امكان فيلترينگ را دارند. پتانسيل فوق به كاربران اين اجازه را ميدهد كه آدرسهاي خاصي را بلاك كرده و يا امكان دريافت نامه را صرفا از طريق ليست تماس موجود روي كامپيوتر خود را داشته باشند. برخي مراكز ارائهدهنده خدمات اينترنت (ISP) نيز سرويس فيلترينگ و علامتگذاري مربوط به مقابله با spam را ارائه ميكنند. در چنين مواردي ممكن است پيام معتبري كه به درستي طبقهبندي نشده است به عنوان spam در نظر گرفته شود و هرگز به صندوق پستي كاربر ارسال نشود.
وي توصيه كرد، دريافتكنندگان spam توجه داشته باشند هرگز روي لينكهاي موجود در يك spam كليك نكنند. چرا كه برخي از ارسالكنندگان spam با ارسال آدرسهاي ايميل متغير در يك دامين (Domain) خاص، سعي در تشخيص معتبر بودن يك آدرس ايميل را ميكنند. به گفته اين كارشناس، روشهاي زيادي براي مقابله ارسال spam وجود دارد، اما اين روشها مقطعي بوده و يك راه اصولي به شمار نميرود و بايد به دنبال يك راه حل قانوني براي اين معضل گشت.
در پي يك راهحل قانوني
رضا پرويزي، وكيل دادگستري و كارشناس جرائم رايانهاي در اين مورد ميگويد: متاسفانه در كشور ما هنوز ماده قانوني ويژهاي براي برخورد با مزاحمين اينترنتي وجود ندارد. به گفته وي به نظر ميرسد در رابطه با بحث مزاحمين اينترنتي و فرستندگان SPAM بايد به قانوني كه براي مزاحمين تلفني تصويب شده است استناد كرد. طبق اظهار پرويزي، براساس ماده 641 قانون اساسي، هر كس به وسيله تلفن و يا دستگاههاي مخابراتي ديگر براي ساير افراد ايجاد مزاحمت كند مجرم است و به يك تا شش ماه حبس محكوم ميشود.
اما مسالهاي كه اينجا مطرح ميشود اين است كه ببينيم شركت مخابرات و قانون ارسال SPAM را با دستگاههاي مخابراتي تاييد ميكنند يا خير؟ وي افزود: در زمينه ارسال SPAM در كشور ما خلاء قانوني وجود دارد و به همين دليل است كه فرستندگان اين پيامهاي مزاحم به ارسال SPAM ادامه ميدهند.
اين وكيل دادگستري ميگويد، مركز تحقيقات شركت مخابرات، تصميمهايي در زمينه مقابله با ارسالكنندگان SPAM گرفته است و پيشنويس لايحهاي را به شركت مخابرات تحويل داده تا اين پيشنويس براي تصويب به مجلس شوراي اسلامي ارجاع شود و تا زماني كه اين لايحه به تصويب نرسد نميتوان از لحاظ قانوني با ارسالكنندگان پيامهاي الكترونيكي مزاحم برخورد قانوني كرد.
مزاحمتهاي مخابراتي
از بحث اينترنت و مزاحمتهاي رايانهاي كه فارغ شويم به SPAMهاي مخابراتي ميرسيم. همه كاربران تلفن همراه، بارها و بارها با پيامهاي تبليغاتي كه از طريق SMS براي آنها ارسال ميشود مواجه ميشوند: اين پيامها از سوي بانكهاي خصوصي و دولتي، شركتهاي ارائهدهنده خدمات مختلف از كامپيوتري گرفته تا خدمات نظافت منزل و شستو شوي فرش و ... ارسال ميشوند. اين در حالي است كه بيش از نيمي از دريافتكنندگان اين SMSها تمايلي به دريافت اين پيامها ندارند و اكثرا اين پيامها را نخوانده پاك ميكنند. اين پيامها كه با نظارت شركت مخابرات از طريق برخي از شركتهاي تبليغاتي ارسال ميشوند موجي از نارضايتي را بين مشتركان تلفن همراه در پي داشته است.
جالب اينجا است كه در صورت تماس با مخابرات و حتي شركتهاي ارسالكننده اين پيامها با پاسخ روشني مواجه نميشويم. سارا شايسته، يكي از دريافتكنندگان SMSهاي تبليغاتي در اين زمينه ميگويد: وقتي براي شكايت از يكي از شركتهايي كه پيام تبليغاتياش را به كرات برايم SMS ميكرد به مخابرات مراجعه كردم تنها پاسخي كه با آن مواجه شدم اين بود كه مشتركيني كه تمايلي به دريافت SMSهاي تبليغاتي ندارند بايد به شركت مخابرات درخواست دهند تا شماره تلفن آنها از ليست شمارهتلفنهاي شركتهاي تبليغاتي حذف شود.
به نظر ميرسد اين پاسخ شركت مخابرات تنها به معني از سر باز كردن مشتركين ناراضي بوده است.
رضا پرويزي، كارشناس جرايم رايانهاي در اين زمينه ميگويد: ارسال SMSهاي تبليغاتي بدون تمايل مشترك، مزاحمت محسوب ميشود و براساس ماده 641 قانون اساسي ميتوان با فرستندگان اين پيامها برخورد كرد. به گفته وي راهكاري كه شركت مخابرات براي عدم ارسال SMSهاي تبليغاتي ارائه كرده و مبتني بر اعلام كتبي مشتركين براي عدم دريافت اسپمهاي مخابراتي است، غيرمنطقي است.
چرا كه اصل بر اين است كه مشتركين براي دريافت خدمات تقاضانامه پركنند نه براي عدم دريافت خدمات.