پنجشنبه ۸ آذر ۱۳۸۶ ساعت ۰۰:۳۲
من گل شدم آقاي داور!
محمد كرباسي- همشهري آنلاين
سال 1966، جام جهاني انگلستان. همه نفسها در سينه حبس شده است. فينال بازيها بين آلمان غربي و انگلستان در حال برگزاري است و با تمام شدن 90 دقيقه قانوني بازي تيمها به نتيجه 2-2 رسيدهاند. 93 هزار تماشاگر داخل استاديوم ويمبلي لندن و ميليونها تماشاگر تلويزيوني جرات تكان خوردن ندارند. در دقيقه دوازدهم وقتهاي اضافه، توپ خطرناكي به تيرك افقي دروازه آلمانها ميخورد و پايين ميآيد. مدافعان تيم ملي آلمان سريع توپ را دور ميكنند.
اما توپ كجا فرود آمده بود؟ داور بازي هم مطمئن نيست. «تافيك باخراموف» كمك داور آن مسابقه اعلام كرده توپ از خط دروازه رد شده و انگليسيها شاد ميشوند و فرياد ميكشند: گل! آن بازي در نهايت با نتيجه 4 بر 2 به سود تيم ملي انگليس تمام ميشود تا آنها قهرمان جهان شوند. 41 سال از آن زمان ميگذرد. آلمانها از آن موقع تا كنون بر سر آن گل بحث و ادعا دارند. فيفا در مقابل اعتراض آنها نظر داورش را تأييد و از او دفاع كرد. اما واقعيت چه بود؟ توپ از خط دروازه گذشت يا روي خط پايين آمد؟
اين مشكل منحصر به اين ديدار نميشود. اين قضيه هزاران بار در مسابقههاي فوتبال اتفاق افتاده است و حتي ديگر اين روزها با سامانههاي پيشرفته تصويربرداري هم نميشود در مورد بعضي از صحنهها باز بهطور قاطع نظر داد. اگر تصاوير ويديويي به درد هم بخورند در لحظه كارآيي ندارند و هيجان را از بين ميبرند.سپ بلاتر در اين باره ميگويد: «ويدئو، خارق العاده بودن فوتبال را از بين ميبرد. ما ميخواهيم اين ويژگيها حفظ شوند.»
مسئولان فيفا به خاطر اين مشكلات چند سالي است كه طرح «گل لاين» را بهعنوان تنها راه حل اين موضوع در دست اجرا دارند. طرحي كه توپهاي هوشمند (Smart-Ball) هم ناميده ميشود و قرار است براي تستهاي نهايي تا چند هفته آينده در جام باشگاههاي جهان در ژاپن مورد آزمايش قرار گيرد.
توپ در نقش كمك داور
ميشل پلاتيني، رئيس يوفا، هنوز هم بر عقيده سنتي خودش پافشاري ميكند. او عقيده دارد به جاي 3 داور بايد به خاطر كاهش اين مشكلات از 5 داور در مسابقهها استفاده كرد. اما فيفا متوجه شده است در بعضي از وضعيتها چشم هيچ انساني نميتواند موقعيت توپ را تشخيص دهد و اگر هزار داور هم داخل و كنار زمين باشند فايدهاي نخواهد داشت. به خاطر همين فيفا طرح توپهاي هوشمند را به شركت آديداس -كه سالهاست توپهاي مسابقههاي جام جهاني را تهيه ميكند- سپرده است. آديداس با همكاري دو شركت آلماني كايروس و فرانهوفر چند سالي است كه مشغول آزمايش اين توپهاي جديد هستند تا ضريب خطاي داوران كاهش پيدا كند.
در هسته توپهاي جديد يك چيپ (تراشه هوشمند) جاسازي شده است كه درصورت رد شدن توپ از خط دروازه داور از طريق مچ بند يا ساعت مچي ويژهاش متوجه ميشود توپ وارد دروازه شده است. ممكن است مچ بند داور در اين موقع بوق بزند يا روي ساعتش مچياش نوشته شود: گل! اين تراشه به همراه باطري اش 12 گرم وزن و اندازه تقريبي يك سكه را دارد.
تراشه هوشمند اين توپها از فناوري
(Radio-frequency identification) يا شناسايي از طريق امواج راديويي استفاده ميكند. اين تراشه در هر ثانيه 2 هزار بار سيگنال هايش را از درون توپ به 12 آنتن قرار گرفته در اطراف زمين ميفرستد. رايانه مركزي با استفاده از سيگنالهاي دريافت شده توسط آنتنها به صورت لحظهاي ميتواند موقعيت توپ را در زمين مشخص كند. علاوه بر اين 4 حسگر قرار گرفته روي دروازه ميتوانند در زمان نزديك شدن توپ به خط دروازه در هر لحظه موقعيت آن را در هر نقطه فضا مشخص كنند.
درصورت رد شدن توپ از خط، سيگنال خاصي به ساعت مچي ويژه داور ارسال ميشود تا همه از گل شدن توپ مطمئن شوند. شركت كايروس، علاوه بر اين، طرح قرارگيري چيپ روي ساق بند هر بازيكن را هم به فيفا ارائه داد كه با اجراي آن مخالفت شد. با قرار گيري اين چيپها رايانه مركزي ميتوانست موقعيت هر بازيكن را در زمين مشخص كند تا مشكل تشخيص خطاي آفسايد هم حل شود.
علاوه بر اين رايانه ميتوانست حركتهاي هر بازيكن را در طول بازي تحليل نموده و مربيها به آناليز بسيار دقيق از حركتهاي بازيكنان شان برسند. اما فيفا با اعتقاد به اينكه اين اطلاعات ميتواند توسط تيمهاي ديگر مورد سوء استفاده قرار بگيرد با اين طرح موافقت نكرد. فدراسيون جهاني فوتبال سخت گيري خاصي در مورد دقت و درستي كار توپهاي جديد دارد. فيفا توپهاي هوشمند را اولين بار به صورت رسمي در سپتامبر سال 2005 و در جريان مسابقات جام جهاني زير 17 سال در پرو مورد آزمايش ويژه قرار داد. نتيجه خيلي راضيكننده ، نبود. داوران در هر بازي چند بار مجبور شدند توپها را عوض كنند چون تراشه داخل توپها در اثر ضربههاي شديد از كار افتاده بود. فيفا به غيراز اين، اطلاعات ديگري در مورد خطاهاي احتمالي سامانه در آن مسابقات فاش نكرده است.
اما به خاطر مشكلات به وجود آمده مسئولان فيفا از به كارگيري توپهاي هوشمند در جام جهاني 2006 صرفنظر كردند تا تحقيقات و آزمايشهاي بيشتري صورت بگيرد. توماس ون شايك، سخنگوي Adidas در اين باره ميگويد: «ما به كيفيت اين شيوه ايمان داريم، اما بايد دقت آن را 100 درصد ثابت كنيم تا به خانواده فوتبال معرفي شود. نبايد عجولانه كاري را انجام داد. هنگامي كه داوران نميتوانند قضاوت كنند، اين توپ به كمك آنهاخواهد آمد.» اگر آزمايش اين توپ در جام باشگاههاي جهان موفقيت آميز باشد اين توپها در جام جهاني سال 2010 درآفريقاي جنوبي استفاده خواهند شد.
همه چيز زير سر RFID
RFID يا «سامانه تشخيص هويت با استفاده از امواج راديويي» اولين بار در سال 1960 مورد استفاده قرار گرفت اما در چند سال اخير استفاده از آن بسيار گسترش يافته است. بهطور كلي RFID يك ميكروچيپ كوچك (ريزتراشه) است با مقداري مدار چاپي و يك آنتن. اما بخش دوم اين سامانه هم يك دستگاه رمزخوان (Reader) است كه امواج راديويي را در يك فركانس مشخص (مثل سامانه قفل از راه دور اتومبيلها) براي ميكروچيپ ارسال يا از آن دريافت ميكند. اطلاعات به دست آمده در رايانه تحليل و شناسايي ميشود. در جام جهاني 2006 آلمان با اينكه توپهاي هوشمند شانس حضور نداشتند اما از فناوري RFID براي تهيه بليت مسابقات استفاده شد.
هر بليت اين مسابقهها داراي يك تراشه خاص بود تا به هيچ عنوان امكان جعل بليتها وجود نداشته باشد. علاوه بر اينكه تراشه، اطلاعات كامل خريدار را داشت باعث ميشد كه تماشاچيان تنها بتوانند از وروديهاي خودشان وارد ورزشگاهها شده و در جاهاي خاص خودشان هم مستقر شوند.در توپهاي هوشمند از تركيب فناوري RFID با استفاده از روش مثلث بندي در مكانيابي استفاده شده است. در روش مثلث بندي از اندازه گيري سه فاصله براي پيدا كردن موقعيت استفاده ميشود. با استفاده از تجربيات مسابقات جام جهاني زير 17 سال تراشههاي جديد به شكلي طراحي شدهاند كه در برابر هر شدت ضربهاي مقاومت كرده و آسيبي نبينند.
شركت كايروس در ساخت اين تراشهها از تگ فعال RFID استفاده كرده كه در فركانس4/2 گيگاهرتز فعاليت ميكند. فعاليت در اين فركانس بالا امكان انتقال بسيار سريع اطلاعات را برآورده ميكند. تگ هاي فعال و نيمه فعال، براي تأمين توان موردنياز ريزتراشه خود و ارسال سيگنال به سوي دستگاه رمزخوان، يک باطري درون خويش دارند. تگهاي نيمه فعال نيز داراي باطري هستد، اما در غياب امواج راديويي منتشرشونده از دستگاه رمزخوان، به حالت خواب رفته و به محض حضور تگ در محدوده تشعشعي آنتن و دريافت سيگنال دستور بيداري، شروع به تبادل اطلاعات ميکنند.
اين امر باعث صرفهجويي در مصرف باطري و افزايش طول عمر تگ ميشود. تگهاي غيرفعال براي خوانده شدن بايد در محدوده تشعشعي آنتن دستگاه رمزخوان قرار بگيرند و پس از دريافت سيگنال اين دستگاه، آن را با اطلاعات خود مدوله کرده و دوباره به سوي رمزخوان بازگردانند. اينگونه تگها توان موردنياز ريزتراشه خود را از طريق سيگنال AC ارسالي از سوي دستگاه رمزخوان تأمين ميكنند. ريزتراشه داخل توپهاي هوشمند در هر ثانيه 2000 هزار بار سيگنالهايش را به گيرندههايي كه در محدوده 300 متري آن قرار دارند، ارسال ميكند.
استفاده از آنتنهاي زياد و به علاوه 4 سنسور روي دروازهها به خاطر دقت بيشتر در دريافت اطلاعات است. به گفته مسئولان اين شركت دقت سامانه بسيار بالا بوده و حتي درصورتي كه توپ با سرعت بسيار بالا (مثلا تا 140 كيلومتر در ساعت) در حال حركت باشد مكان آن به صورت لحظهاي با خطاي حداكثر يك سانتي متر تشخيص داده ميشود.
گران ولي مؤثر
استفاده از فناوري RFID هر روز وسيعتر ميشود. از مديريت كتابخانه و فروشگاهها بگير تا كنترل وسايل نقليه يا حتي صدور گذرنامه. گذرنامههاي جديد با استفاده از اين فناوري و تراشه نصب شده روي آن ديگر به هيچ عنوان امكان جعل ندارند. مسئولان فرودگاه هم لازم نيست حتما گذرنامه افراد را ببينند. به محض قرار گرفتن فرد در محدود دستگاه رمزخوان اطلاعات گذرنامه اش روي رايانه فرودگاه مشاهده ميشود.
اما با تمام اين حرفها اين فناوري هنوز نسبت به روشهاي مرسوم بسيار گران به حساب ميآيد. فيفا به همين خاطر تصميم دارد براي اين مورد برنامهريزي ويژه داشته باشد تا به تدريج ورزشگاههاي اصلي همه كشورهاي عضو به اين فناوري مجهز شوند. سر بابي چارلتون كه در جام جهاني 1966 براي تيم ملي انگليس بازي ميكرد در مورد توپهاي هوشمند ميگويد:«من دلم ميخواهد اين فناوري خيلي سريعتر فراگير شود.
كاش زمان ما هم توپهاي هوشمند بودند تا بالاخره ميفهميديم حق با ما بود يا با آلمانها. 40 سال است داريم دربارهاش بحث ميكنيم، هنوز هم كسي حقيقت را نميداند».
محمد كرباسي- همشهري آنلاين
سال 1966، جام جهاني انگلستان. همه نفسها در سينه حبس شده است. فينال بازيها بين آلمان غربي و انگلستان در حال برگزاري است و با تمام شدن 90 دقيقه قانوني بازي تيمها به نتيجه 2-2 رسيدهاند. 93 هزار تماشاگر داخل استاديوم ويمبلي لندن و ميليونها تماشاگر تلويزيوني جرات تكان خوردن ندارند. در دقيقه دوازدهم وقتهاي اضافه، توپ خطرناكي به تيرك افقي دروازه آلمانها ميخورد و پايين ميآيد. مدافعان تيم ملي آلمان سريع توپ را دور ميكنند.
اما توپ كجا فرود آمده بود؟ داور بازي هم مطمئن نيست. «تافيك باخراموف» كمك داور آن مسابقه اعلام كرده توپ از خط دروازه رد شده و انگليسيها شاد ميشوند و فرياد ميكشند: گل! آن بازي در نهايت با نتيجه 4 بر 2 به سود تيم ملي انگليس تمام ميشود تا آنها قهرمان جهان شوند. 41 سال از آن زمان ميگذرد. آلمانها از آن موقع تا كنون بر سر آن گل بحث و ادعا دارند. فيفا در مقابل اعتراض آنها نظر داورش را تأييد و از او دفاع كرد. اما واقعيت چه بود؟ توپ از خط دروازه گذشت يا روي خط پايين آمد؟
اين مشكل منحصر به اين ديدار نميشود. اين قضيه هزاران بار در مسابقههاي فوتبال اتفاق افتاده است و حتي ديگر اين روزها با سامانههاي پيشرفته تصويربرداري هم نميشود در مورد بعضي از صحنهها باز بهطور قاطع نظر داد. اگر تصاوير ويديويي به درد هم بخورند در لحظه كارآيي ندارند و هيجان را از بين ميبرند.سپ بلاتر در اين باره ميگويد: «ويدئو، خارق العاده بودن فوتبال را از بين ميبرد. ما ميخواهيم اين ويژگيها حفظ شوند.»
مسئولان فيفا به خاطر اين مشكلات چند سالي است كه طرح «گل لاين» را بهعنوان تنها راه حل اين موضوع در دست اجرا دارند. طرحي كه توپهاي هوشمند (Smart-Ball) هم ناميده ميشود و قرار است براي تستهاي نهايي تا چند هفته آينده در جام باشگاههاي جهان در ژاپن مورد آزمايش قرار گيرد.
توپ در نقش كمك داور
ميشل پلاتيني، رئيس يوفا، هنوز هم بر عقيده سنتي خودش پافشاري ميكند. او عقيده دارد به جاي 3 داور بايد به خاطر كاهش اين مشكلات از 5 داور در مسابقهها استفاده كرد. اما فيفا متوجه شده است در بعضي از وضعيتها چشم هيچ انساني نميتواند موقعيت توپ را تشخيص دهد و اگر هزار داور هم داخل و كنار زمين باشند فايدهاي نخواهد داشت. به خاطر همين فيفا طرح توپهاي هوشمند را به شركت آديداس -كه سالهاست توپهاي مسابقههاي جام جهاني را تهيه ميكند- سپرده است. آديداس با همكاري دو شركت آلماني كايروس و فرانهوفر چند سالي است كه مشغول آزمايش اين توپهاي جديد هستند تا ضريب خطاي داوران كاهش پيدا كند.
در هسته توپهاي جديد يك چيپ (تراشه هوشمند) جاسازي شده است كه درصورت رد شدن توپ از خط دروازه داور از طريق مچ بند يا ساعت مچي ويژهاش متوجه ميشود توپ وارد دروازه شده است. ممكن است مچ بند داور در اين موقع بوق بزند يا روي ساعتش مچياش نوشته شود: گل! اين تراشه به همراه باطري اش 12 گرم وزن و اندازه تقريبي يك سكه را دارد.
تراشه هوشمند اين توپها از فناوري
(Radio-frequency identification) يا شناسايي از طريق امواج راديويي استفاده ميكند. اين تراشه در هر ثانيه 2 هزار بار سيگنال هايش را از درون توپ به 12 آنتن قرار گرفته در اطراف زمين ميفرستد. رايانه مركزي با استفاده از سيگنالهاي دريافت شده توسط آنتنها به صورت لحظهاي ميتواند موقعيت توپ را در زمين مشخص كند. علاوه بر اين 4 حسگر قرار گرفته روي دروازه ميتوانند در زمان نزديك شدن توپ به خط دروازه در هر لحظه موقعيت آن را در هر نقطه فضا مشخص كنند.
درصورت رد شدن توپ از خط، سيگنال خاصي به ساعت مچي ويژه داور ارسال ميشود تا همه از گل شدن توپ مطمئن شوند. شركت كايروس، علاوه بر اين، طرح قرارگيري چيپ روي ساق بند هر بازيكن را هم به فيفا ارائه داد كه با اجراي آن مخالفت شد. با قرار گيري اين چيپها رايانه مركزي ميتوانست موقعيت هر بازيكن را در زمين مشخص كند تا مشكل تشخيص خطاي آفسايد هم حل شود.
علاوه بر اين رايانه ميتوانست حركتهاي هر بازيكن را در طول بازي تحليل نموده و مربيها به آناليز بسيار دقيق از حركتهاي بازيكنان شان برسند. اما فيفا با اعتقاد به اينكه اين اطلاعات ميتواند توسط تيمهاي ديگر مورد سوء استفاده قرار بگيرد با اين طرح موافقت نكرد. فدراسيون جهاني فوتبال سخت گيري خاصي در مورد دقت و درستي كار توپهاي جديد دارد. فيفا توپهاي هوشمند را اولين بار به صورت رسمي در سپتامبر سال 2005 و در جريان مسابقات جام جهاني زير 17 سال در پرو مورد آزمايش ويژه قرار داد. نتيجه خيلي راضيكننده ، نبود. داوران در هر بازي چند بار مجبور شدند توپها را عوض كنند چون تراشه داخل توپها در اثر ضربههاي شديد از كار افتاده بود. فيفا به غيراز اين، اطلاعات ديگري در مورد خطاهاي احتمالي سامانه در آن مسابقات فاش نكرده است.
اما به خاطر مشكلات به وجود آمده مسئولان فيفا از به كارگيري توپهاي هوشمند در جام جهاني 2006 صرفنظر كردند تا تحقيقات و آزمايشهاي بيشتري صورت بگيرد. توماس ون شايك، سخنگوي Adidas در اين باره ميگويد: «ما به كيفيت اين شيوه ايمان داريم، اما بايد دقت آن را 100 درصد ثابت كنيم تا به خانواده فوتبال معرفي شود. نبايد عجولانه كاري را انجام داد. هنگامي كه داوران نميتوانند قضاوت كنند، اين توپ به كمك آنهاخواهد آمد.» اگر آزمايش اين توپ در جام باشگاههاي جهان موفقيت آميز باشد اين توپها در جام جهاني سال 2010 درآفريقاي جنوبي استفاده خواهند شد.
همه چيز زير سر RFID
RFID يا «سامانه تشخيص هويت با استفاده از امواج راديويي» اولين بار در سال 1960 مورد استفاده قرار گرفت اما در چند سال اخير استفاده از آن بسيار گسترش يافته است. بهطور كلي RFID يك ميكروچيپ كوچك (ريزتراشه) است با مقداري مدار چاپي و يك آنتن. اما بخش دوم اين سامانه هم يك دستگاه رمزخوان (Reader) است كه امواج راديويي را در يك فركانس مشخص (مثل سامانه قفل از راه دور اتومبيلها) براي ميكروچيپ ارسال يا از آن دريافت ميكند. اطلاعات به دست آمده در رايانه تحليل و شناسايي ميشود. در جام جهاني 2006 آلمان با اينكه توپهاي هوشمند شانس حضور نداشتند اما از فناوري RFID براي تهيه بليت مسابقات استفاده شد.
هر بليت اين مسابقهها داراي يك تراشه خاص بود تا به هيچ عنوان امكان جعل بليتها وجود نداشته باشد. علاوه بر اينكه تراشه، اطلاعات كامل خريدار را داشت باعث ميشد كه تماشاچيان تنها بتوانند از وروديهاي خودشان وارد ورزشگاهها شده و در جاهاي خاص خودشان هم مستقر شوند.در توپهاي هوشمند از تركيب فناوري RFID با استفاده از روش مثلث بندي در مكانيابي استفاده شده است. در روش مثلث بندي از اندازه گيري سه فاصله براي پيدا كردن موقعيت استفاده ميشود. با استفاده از تجربيات مسابقات جام جهاني زير 17 سال تراشههاي جديد به شكلي طراحي شدهاند كه در برابر هر شدت ضربهاي مقاومت كرده و آسيبي نبينند.
شركت كايروس در ساخت اين تراشهها از تگ فعال RFID استفاده كرده كه در فركانس4/2 گيگاهرتز فعاليت ميكند. فعاليت در اين فركانس بالا امكان انتقال بسيار سريع اطلاعات را برآورده ميكند. تگ هاي فعال و نيمه فعال، براي تأمين توان موردنياز ريزتراشه خود و ارسال سيگنال به سوي دستگاه رمزخوان، يک باطري درون خويش دارند. تگهاي نيمه فعال نيز داراي باطري هستد، اما در غياب امواج راديويي منتشرشونده از دستگاه رمزخوان، به حالت خواب رفته و به محض حضور تگ در محدوده تشعشعي آنتن و دريافت سيگنال دستور بيداري، شروع به تبادل اطلاعات ميکنند.
اين امر باعث صرفهجويي در مصرف باطري و افزايش طول عمر تگ ميشود. تگهاي غيرفعال براي خوانده شدن بايد در محدوده تشعشعي آنتن دستگاه رمزخوان قرار بگيرند و پس از دريافت سيگنال اين دستگاه، آن را با اطلاعات خود مدوله کرده و دوباره به سوي رمزخوان بازگردانند. اينگونه تگها توان موردنياز ريزتراشه خود را از طريق سيگنال AC ارسالي از سوي دستگاه رمزخوان تأمين ميكنند. ريزتراشه داخل توپهاي هوشمند در هر ثانيه 2000 هزار بار سيگنالهايش را به گيرندههايي كه در محدوده 300 متري آن قرار دارند، ارسال ميكند.
استفاده از آنتنهاي زياد و به علاوه 4 سنسور روي دروازهها به خاطر دقت بيشتر در دريافت اطلاعات است. به گفته مسئولان اين شركت دقت سامانه بسيار بالا بوده و حتي درصورتي كه توپ با سرعت بسيار بالا (مثلا تا 140 كيلومتر در ساعت) در حال حركت باشد مكان آن به صورت لحظهاي با خطاي حداكثر يك سانتي متر تشخيص داده ميشود.
گران ولي مؤثر
استفاده از فناوري RFID هر روز وسيعتر ميشود. از مديريت كتابخانه و فروشگاهها بگير تا كنترل وسايل نقليه يا حتي صدور گذرنامه. گذرنامههاي جديد با استفاده از اين فناوري و تراشه نصب شده روي آن ديگر به هيچ عنوان امكان جعل ندارند. مسئولان فرودگاه هم لازم نيست حتما گذرنامه افراد را ببينند. به محض قرار گرفتن فرد در محدود دستگاه رمزخوان اطلاعات گذرنامه اش روي رايانه فرودگاه مشاهده ميشود.
اما با تمام اين حرفها اين فناوري هنوز نسبت به روشهاي مرسوم بسيار گران به حساب ميآيد. فيفا به همين خاطر تصميم دارد براي اين مورد برنامهريزي ويژه داشته باشد تا به تدريج ورزشگاههاي اصلي همه كشورهاي عضو به اين فناوري مجهز شوند. سر بابي چارلتون كه در جام جهاني 1966 براي تيم ملي انگليس بازي ميكرد در مورد توپهاي هوشمند ميگويد:«من دلم ميخواهد اين فناوري خيلي سريعتر فراگير شود.
كاش زمان ما هم توپهاي هوشمند بودند تا بالاخره ميفهميديم حق با ما بود يا با آلمانها. 40 سال است داريم دربارهاش بحث ميكنيم، هنوز هم كسي حقيقت را نميداند».
)
اطلاعات جدیدی درباره آیپد 3 فاش شد
ایتنا - بر اساس اطلاعاتی که در مورد آیپد 3 به بیرون درز کرده، این محصول دارای باتری بزرگتری نسبت به ...
