الكسا در ماه‌هاي اخير ليست سايت‌هايي كه بيشتر مورد مراجعه كاربران اينترنتي قرار گرفته‌اند را به تفكيك كاربران هر كشور منتشر كرده است. ليست ۱۰۰ سايت‌ برتر مورد مراجعه كاربران ايراني به روايت الكسا، همانطور كه گفته شد حتما با ۱۰۰ سايت اول كاربران ايراني تفاوت‌هايي دارد، ولي از آنجايي كه تنها مرجع قابل دسترس درباره اينترنت فارسي و رفتار كاربران ايراني نسبت به سايت‌ها است مي‌توان با اندكي چشم‌پوشي آن را مورد استفاده قرار داد.

اميدواري‌هايي براي وب فارسي
نگاهي به ليست ۱۰۰ سايت اول ايرانيان در الكسا
محمد مهدي مولايي- دنياي كامپيوتر و ارتباطات
الكسا (www.alexa.com) از ابزارهاي سنجش وضعيت سايت‌هاي اينترنتي است. الكسا اطلاعات مربوط به بازديدكنندگان و وضعيت سايت‌هاي اينترنتي نسبت به ديگر سايت‌ها را تخمين مي‌زند. هر چند اطلاعاتي كه الكسا در مورد سايت‌هاي اينترنتي ارائه مي‌دهد دقيق نيست و اين ابزار براي تهيه آمار و اطلاعات از منابع محدودي استفاده مي‌كند، ولي در بين منابع اطلاعاتي قابل دسترس از جمله منابع قابل قبول‌تر محسوب مي‌شود كه اغلب در تحليل‌ها به آمار آن استناد مي‌شود. الكسا در ماه‌هاي اخير ليست سايت‌هايي كه بيشتر مورد مراجعه كاربران اينترنتي قرار گرفته‌اند را به تفكيك كاربران هر كشور منتشر كرده است. ليست ۱۰۰ سايت‌ برتر مورد مراجعه كاربران ايراني به روايت الكسا، همانطور كه گفته شد حتما با ۱۰۰ سايت اول كاربران ايراني تفاوت‌هايي دارد، ولي از آنجايي كه تنها مرجع قابل دسترس درباره اينترنت فارسي و رفتار كاربران ايراني نسبت به سايت‌ها است مي‌توان با اندكي چشم‌پوشي آن را مورد استفاده قرار داد. انتشار اين ليست و مشاهده چند نكته قابل توجه در آن بهانه‌اي شد براي نگاهي دوباره به وضعيت وب فارسي.

۱- در بين ۲۰ سايت اول در بين كاربران ايراني، ۸ سايت مالكيت ايراني و ۱۲ سايت مالكيت غيرايراني دارند. سايت‌هاي غيرايراني، همگي سايت‌هاي پربيننده بين‌المللي از قبيل گوگل، يوتيوب، ويكي‌پديا و ياهو هستند كه تقريبا در همه كشورها در بين ۲۰ سايت برتر قرار دارند. بنابراين تركيب ۸ به ۱۲ منطقي و قابل قبول به نظر مي‌رسد. كاربران ايراني به عنوان بخشي از شبكه جهاني اينترنت، همگام با كاربراني با مليت‌هاي متفاوت، مخاطبان تعدادي از سايت‌ها و ابزارهاي اينترنتي هستند كه نقشي جهاني پيدا كرده‌اند. همين كه حدود نيمي از سايت‌هاي مورد مراجعه كاربران ايراني، سايت‌هايي با مالكيت ايراني هستند، نشانه‌اي از موفقيت نسبي سايت‌هاي داخل كشور و حضور فعال وب‌فارسي در دل وب‌ جهاني است.

در يك شبكه بين‌المللي كه با هدف پشت سرگذاشتن مرزها به وجود آمده، نمي‌توان انتظار داشت كاربران ايراني فقط مراجعه‌كننده سايت‌هاي داخلي باشند. در اين ميان نگاهي به سايت‌هاي پربيننده در ساير كشورها هم نشان مي‌دهد ايران در وضعيت قابل قبول و ميانه‌اي قرار دارد. در حالي كه در ايران ۱۲ سايت پربيننده، سايت‌هاي بين‌المللي هستند، از بين ۲۰ سايت اول كاربران در كشورهاي مختلف، در كره‌جنوبي ۱۰ سايت، در روسيه ۷ سايت، فرانسه ۱۲ سايت، تركيه ۱۰ سايت، الجزاير ۱۷ سايت، مكزيك ۱۷ سايت و امارات متحده عربي ۱۲ سايت بين‌المللي هستند.

۲- در بين ۲۰ سايت اول، تنها در چهار سايت (دو سايت سازماني و دو سايت خبري)، كاربران فقط مخاطبان مصرف‌كننده هستند. هر چند كه در اين چهار سايت‌ هم امكانات تعاملي محدودي براي كاربران وجود دارد، اما در ساير سايت‌ها (يعني ۱۶ سايت از ۲۰ سايت) كاربران نقش اساسي و كليدي دارند و در واقع ادامه فعاليت اين سايت‌ها به فعاليت كاربران‌شان بستگي دارد. در ميان ليست بيست‌تايي، دو موتور جست‌وجو، دو پورتال، شش ابزار انتشار، چهار سايت اشتراك فابل، يك جامعه مجازي و يك دانش‌نامه آزاد همگي ابزارها و سايت‌هايي هستند كه كاربران به كمك آنها حضور پررنگ و قابل توجهي در دنياي مجازي دارند. اين همان نقش كليدي است كه كاربران اينترنتي قرار است در وب جديد بر عهده داشته باشند.

كاربران از طريق ابزارهاي انتشار، ديدگاه‌هايشان را منتشر مي‌كنند، از طريق سايت‌هاي اشتراك فايل، تصاوير، صداها و فيلم‌هاي توليدي خودشان را به اشتراك مي‌گذارند و مدخل‌هاي دانش‌نامه‌هاي آزاد را خودشان تهيه و تدوين مي‌كنند. همه اينها جلوه‌هايي از روزنامه‌نگاري شهروندي است كه در آن كاربران و مخاطبان نه مصرف‌كننده، كه خود توليدكننده و ارسال‌كنندگان محتوا هستند. جاي خوشحالي است كه در اين زمينه كاربران ايراني نه تنها نسبت به كاربران جهاني عقب نسيتند، بلكه از كاربران اكثر كشورهاي در حال توسعه مشابه ايران وضعيت بهتري دارند.

۳- حضور شش سايت ابزار انتشار كه همگي سرويس‌دهنده وبلاگ هستند در بين ليست بيست‌تايي بيش از همه جالب توجه است. در اين ميان، چهار سرويس‌وبلاگ ايراني (بلاگفا، ميهن‌بلاگ، بلاگ‌اسكاي، پرشين‌بلاگ) و دو سرويس‌وبلاگ غير ايراني (بلاگر و وردپرس) هستند. سايت بلاگفا كه در رتبه سوم ۲۰ سايت اول قرار دارد در واقع اولين سايت با مالكيت ايراني در اين ليست است. به نظر مي‌رسد بعد از گذشت شش سال از تولد وبلاگ‌هاي فارسي و اولين سرويس‌وبلاگ فارسي (پرشين‌بلاگ)، هنوز هم سرويس‌ وبلاگ‌ها جدي‌ترين سايت‌ها و ابزارهاي اينترنتي فارسي هستند. وبلاگ‌‌ها يا همان روزنامه‌هاي شخصي در واقع مهم‌ترين ابزارهاي روزنامه‌نگاري شهروندي محسوب مي‌شوند كه از آن سخن گفته شد. وبلاگ‌هاي فارسي هر چند از جايگاه جهاني چند سال گذشته‌شان (زبان فارسي چهار سال پيش سومين زبان وبلاگ‌هاي دنيا بود) چند رده‌اي پايين‌تر آمده‌اند، اما هنوز هم در وب فارسي حرف اول را مي‌زنند.

۴- بعد از اشاره به سه نكته مثبت بد نيست اشاره‌اي هم به نكته‌اي نااميدكننده داشته باشم. جالي خالي سايت‌هاي حوزه تجارت اينترنتي در بين سايت‌هاي اول مراجه‌كنندگان كاربران ايراني به شدت احساس مي‌شود. علي‌رغم گسترش سايت‌هاي تجارت اينترنتي خصوصا در دو سال اخير، هنوز هيچ‌كدام از فروشگاه‌هاي اينترنتي و سايت‌هاي خريد و فروش و پرداخت آنلاين نتوانسته‌اند با اقبال عمومي كاربران ايراني مواجه شوند و به تبع آن در اين ليست هم حضور ندارند. برترين سايت‌هاي تجاري اينترنتي ايراني جي‌.اس.ام و ايستگاه هستند كه در رتبه ۲۰ تا ۴۰ جدول قرار مي‌گيرند. وب فارسي علي‌رغم گسترش قابل توجهي كه در سال‌هاي اخير داشته هنوز نيازمند برخورداري از گردش مالي بيشتر و جدي‌‌تر گرفته شدن از سوي نهادهاي ايراني صاحب سرمايه است و اين جز با سرمايه‌گذاري بيشتر دولت و بخش خصوصي ميسر نمي‌شود.

۲۰ سایت که به روایت الکسا کاربران ایرانی بیشترین مراجعه به آنها را دارند
(اطلاعات مربوط به روزهای پایانی سال ۱۳۸۶)