در مورد مولا‌نا ديديم كه چگونه دولت تركيه توانست با اقدامات تبليغي خود كه بخشي از آن به‌وسيله اينترنت انجام شد، مولا‌نا را به عنوان شخصيتي تركيه‌اي معرفي كند و متاسفانه به خاطر غفلت و كم‌كاري دولت ايران اين باور تا حدودي در دنيا تثبيت شده است. در اين ميان كسي متوجه نشد ده‌ها شورا و نهاد و سازمان مرتبط و غيرمرتبط كه در زمينه فرهنگ و فناوري اطلا‌عات مدعي هستند كجا بودند و چه كردند.

نگاهي به سال بزرگداشت مولا‌نا در ‌فضاي مجازي
محمدمهدي مولايي- دنياي كامپيوتر و ارتباطات
اشاره: جلا‌ل‌الدين محمد بلخي ملقب به مولا‌نا يا مولوي كه با عنوان رومي‌هم شناخته مي‌شود، شاعر و انديشمند بزرگ ايراني است. با تصويب يونسكو (سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي ملل متحد) در سال 2007 به مناسب هشتصدمين سال تولد مولا‌نا، بزرگداشت اين شخصيت بزرگ ايران و جهان اسلا‌م برگزار شد. مولا‌نا در بلخ از شهرهاي كنوني افغانستان متولد شده، جايي كه تا قرن پيش شهري از خراسان و جزئي از سرزمين ايران محسوب مي‌شده است. مولا‌نا پس از مدتي اقامت در بلخ، همراه پدرش راهي سفري طولا‌ني شده و در نهايت در شهر قونيه اقامت كرده و همانجا از دنيا رفته است.

شهر قونيه هم در حال حاضر در كشور تركيه واقع شده است. به همين دليل است كه سه كشور افغانستان، ايران و تركيه هر كدام مولا‌نا را متعلق به خودشان مي‌دانند. در اين ميان ايران كه به مولا‌نا نگاهي فرهنگي و تاريخي دارد و تركيه كه به مولا‌نا بيشتر از جنبه گردشگري و هويتي نگاه مي‌كند براي بزرگداشت اين شاعر در سال 2007 فعاليت‌هاي زيادي انجام دادند. برگزاري همايش‌ها و سمينارها، انتشار كتاب‌هايي درباره مولا‌نا، تهيه محصولا‌ت فرهنگي اعم از آلبوم‌هاي موسيقي و فيلم بخشي از اين اقدام‌ها بود. فعاليت‌هاي انجام شده در مورد مولا‌نا در اينترنت و عرصه مجازي موضوع اين گزارش است.

مولا‌ناي اينترنتي قبل از 2007
اهميت و جايگاه‌انديشه‌هاي مولا‌نا در دنياي معاصر به حدي است كه حتي پيش از نام‌گذاري سال 2007 به عنوان سال مولا‌نا سايت‌ها و صفحات اينترنتي زيادي در مورد او وجود داشت. چند سايت به زبان‌هاي فارسي، تركي و انگليسي و چند وبلا‌گ تخصصي اغلب به زبان فارسي از جمله اين پايگاه‌ها هستند.
<نشست ادبي دوستان مولا‌نا> با آدرس www.mowlana.org با بخش‌هاي كتابخانه، مقالا‌ت، اخبار، شمس، آثار مولا‌نا، وصيت‌نامه مولا‌نا و غزل برگزيده از جمله اين سايت‌ها است. <پايگاه اينترنتي مركز گسترش انديشه و عرفان مولا‌نا> با آدرس www.molanaidea.com از جمله سايت‌هاي ديگري است كه بيشتر به پوشش فعاليت‌هاي اين مركز مي‌پردازد. سايت <خانه مولا‌نا> به چند زبان و با نشاني www.maulanahouse.com در بخش‌هاي همايش‌ها، انجمن، عضويت، تصاوير و اخبار فعاليت مي‌كند.

همچنين سايت www.erfaneshams.com با عنوان <پايگاه اختصاصي مولا‌نا و شمس تبريز> و به دو زبان فارسي و انگليسي و بخش‌هاي تخصصي شمس تبريز، مولا‌نا، سماع، عرفان، سالكان، مقالا‌ت، موسيقي، انجمن‌ها، حكايات، كلمات قصار، مولا‌نا و ظهور از ديگر فعاليت‌هاي آنلا‌ين درباره به مولا‌نا است. علا‌وه بر اين سايت‌هاي فارسي زبان ده‌ها سايت هم به زبان انگليسي از سال‌ها پيش به موضوع مولا‌نا مي‌پردازند.

سايت www.rumionfire.com كه از قديمي‌ترين منابع آنلا‌ين مربوط به مولا‌ناست، زندگي‌نامه، ترجمه‌مثنوي و ترجمه ديوان شمس مولا‌نا به زبان انگليسي را عرضه مي‌كند. سايت رومي‌فروم به آدرس www.rumiforum.org هم چند سال پيش به‌وسيله «سازمان گفت‌وگوي بين فرهنگي تركيه» راه‌اندازي شده است و اطلا‌عاتي در مورد اين سازمان و فعاليت‌هاي اين سازمان در مورد مولا‌نا در سايت وجود دارد. سايت www.rumi.org.uk اطلا‌عاتي در مورد اشعار، آثار و اخبار مولا‌نا به بيش از ده زبان منتشر مي‌كند. همچنين پايگاه www.mevlana.net متعلق به نوادگان مولا‌نا كه در تركيه مستقر هستند، حاوي اطلا‌عاتي در مورد فعاليت‌هاي اين خانواده در مورد مولا‌ناست.

تركيه مولا‌نا را آنلا‌ين مي‌كند
با شروع سال 2007 يعني سال بزرگداشت مولا‌نا و با توجه به تبليغات گسترده‌اي كه در ساير رسانه‌ها در مورد اين سال انجام مي‌شد، انتظار مي‌رفت كه فعاليت‌هاي مربوط به مولا‌نا در فضاي مجازي گسترده‌تر از قبل دنبال ‌شود. اين انتظار البته محقق شد، اما تحقق آن در فضاي مجازي فارسي با اندكي تاخير اتفاق افتاد. ابتدا اين تركيه‌اي‌ها بودند كه دست به كار شدند و ياد مولا‌نا را گرامي‌داشتند. اولين پايگاه اينترنتي سال بزرگداشت مولا‌نا به نشاني www.2007mevlanayili.gov.tr به وسيله وزارت فرهنگ و گردشگري تركيه راه‌اندازي شد.

پس از آن سايت‌هاي فراوان ديگري از جانب تركيه راه‌اندازي شد كه اغلب به‌وسيله نهادها و سازمان‌هاي فرهنگي دولتي اين كشور پشتيباني مي‌شد. با شروع سال مولا‌نا اغلب دامنه‌هايي كه با تركيب كلماتي از قبيل rumi, mevlana, 2007, year, 800 قابل ساخته شدن است با اكثر پسوندهاي اينترنتي معروف از قبيل .com, .net, .org, .info, .us به وسيله تركيه‌اي‌ها ثبت شد. اين دامنه‌هاي اينترنتي يا به سايت‌هاي جديد منتهي مي‌شوند و يا به سايت‌هاي قديمي تركي در مورد مولا‌نا هدايت مي‌شوند. شمار اين سايت‌ها به بيش از ده‌ها سايت مي‌رسد كه همگي اطلا‌عاتي در مورد مولا‌نا به زبان‌هاي تركي و انگليسي با جهت‌گيري خاص دارند.

ايران مولا‌نا را آنلا‌ين مي‌كند
اولين اقدام جدي آنلا‌ين براي مولا‌نا از طرف ايران راه‌اندازي پاپگاه اينترنتي «سال بزرگداشت مولا‌نا» بود. اين سايت به آدرس www.mowlanayear.ir و پس از گذشت چند ماه از شروع سال 2007 راه‌اندازي شد. اين پايگاه به‌وسيله تعدادي از علا‌قه‌مندان مولا‌نا و با همكاري مجله اينترنتي هفت‌سنگ راه‌اندازي شد و هيچ نهاد و سازمان رسمي دولتي ايران در راه‌اندازي آن نقشي نداشت. سايت در بخش‌هاي ايران در سال مولا‌نا، جهان در سال مولا‌نا، مقاله، گزارش، گفت‌وگو، يادداشت، عكس، طرح، صدا و تصوير رويدادهاي مربوط به سال مولا‌نا را منعكس مي‌كرد.

تقريبا نيمي از سال مولا‌نا گذشته بود كه به تدريج بخش‌هاي دولتي هم وارد كار شدند و به حمايت از فعاليت‌هاي مجازي در سال مولا‌نا پرداختند. سايت مولا‌نانيوز به آدرس www.molananews.com و با عنوان خبرگزاري مولا‌نا كه پيش از اين هم وجود داشت با حمايت سازمان فرهنگي– هنري شهرداري تهران دوباره فعال شد و به پوشش اخبار سال مولا‌نا پرداخت. نسخه انگليسي سايت هم از طريق اين آدرس www.maulananews.com قابل دسترسي است.

مدتي بعد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري هم سايتي با آدرس www.mevlana.ir و با هدف انعكاس كامل اخبار همايش‌ها، رسانه‌ها و جمع‌آوري منبع كاملي از مقالا‌ت و تصاوير خبري شروع به فعاليت كرد. علا‌وه بر اين سايت‌ها، همزمان با برگزاري همايش بين‌المللي چند روزه مولا‌نا در تهران سايت اين همايش با هدف انعكاس اخبار و مقالا‌ت مربوط به همايش شروع به فعاليت كرد. از آغاز به كار ديرهنگام اين سايت كه بگذريم، جالب است كه سايت تنها چند هفته پس از پايان همايش از دسترس خارج و اطلا‌عات آن پاك شد! اين نوع برخورد نشانگر نگاه كوتاه‌مدت و نمايشي برخي نهادها به مسئله مولا‌نا و حضور رسانه‌اي او در محيط مجازي است.

ايراني‌ها براي مولا‌نا بمب‌گوگلي تركاندند
در پايان سال مولا‌نا، نگاهي به نتايج آمارهاي اينترنتي نشان مي‌دهد كه تعداد پايگاه‌هاي اينترنتي و محتواي توليد شده در مورد مولا‌نا از طرف تركيه بيشتر از ايران بوده است. نكته اصلي اين است كه در پايگاه‌هايي اينترنتي كه از جانب تركيه‌و به زبان انگليسي راه‌اندازي شده، مولا‌نا به عنوان شخصيتي متعلق به تركيه معرفي مي‌شود و اغلب هيچ اشاره‌اي به ايراني و فارسي زبان بودن او نمي‌شود. در حالي كه در تركيه اهالي فرهنگ و ادب همراه با حمايت دولتمردان در جهت بزرگداشت مولا‌نا و معرفي او به عنوان شخصيتي تركيه‌اي به جهانيان متحد شده‌اند، در ايران ظاهرا هويت ايراني مولا‌نا دغدغه اكثر مسئولا‌ن فرهنگي به شمار نمي‌آيد و دوستداران فرهنگ ايران تا حدي تنها مانده‌اند.

در اين شرايط نابرابر، جمعي از دوستداران مولا‌نا و فرهنگ ايراني كه پيش از اين سايت سال بزرگداشت مولا‌نا را راه‌اندازي كرده‌بودند، تصميم گرفتند سال مولا‌نا را با اقدام ديگري به پايان برسانند. با همين هدف بود كه سايتي با نشاني www.mevlana-jalaluddin.com به زبان انگليسي و با هدف معرفي واقعي مولا‌نا به جهانيان راه‌اندازي شد. اما اين اقدام كافي نبود و اين تك سايت در ميان ده‌ها سايتي كه از طرف تركيه‌راه‌اندازي شده بود ديده نمي‌شد. به همين خاطر سازندگان سايت طي فراخواني از اهالي ايراني دنياي مجازي خواستند تا با استفاده از تكنيك بمب‌گوگلي و لينك دادن به اين پايگاه در ارتقاي جايگاه سايت در موتورهاي جست‌وجو كمك كنند.

تجربه سال مولا‌نا و اهميت حضور در فضاي مجازي
به نظر مي‌رسد در ايران، هنوز ابعاد اهميت حضور فرهنگي در فضاي مجازي براي اكثر سياست‌گذاران و دولت‌مردان عرصه فرهنگ، سياست و فناوري مشخص نشده است. اين حضور كه در گذشته فرصتي براي معرفي شايسته‌تر ايران به مردم جهان بود، امروز به ضرورتي تبديل شده كه ادامه بي‌توجهي به آن مي‌تواند صدمات جبران ناپذيري به وجهه فرهنگي ايران وارد كند. سال مولا‌نا هم گذشت در حالي كه در اينترنت تنها فعاليت‌هاي مردمي‌و غير دولتي بود كه نام مولا‌نا را به عنوان شخصيتي ايراني زنده نگه داشت. اينگونه اقدامات هرچند كه قابل توجه و شايسته تقدير است اما در مقابل سرمايه‌گذاري و برنامه‌ريزي گسترده ديگر كشورها براي حضور فرهنگي در فضاي مجازي به منظور ثبت و گسترش هويت و زبان‌‌هاي بومي‌ ‌نمي‌تواند كافي باشد.

در مورد مولا‌نا ديديم كه چگونه دولت تركيه توانست با اقدامات تبليغي خود كه بخشي از آن به‌وسيله اينترنت انجام شد، مولا‌نا را به عنوان شخصيتي تركيه‌اي معرفي كند و متاسفانه به خاطر غفلت و كم‌كاري دولت ايران اين باور تا حدودي در دنيا تثبيت شده است. در اين ميان كسي متوجه نشد ده‌ها شورا و نهاد و سازمان مرتبط و غيرمرتبط كه در زمينه فرهنگ و فناوري اطلا‌عات مدعي هستند كجا بودند و چه كردند. سال مولا‌نا كه مي‌توانست فرصتي براي معرفي بهتر فرهنگ ايراني و انديشه مبتني بر صلح و دوستي مولا‌نا به عنوان پيامي‌ايراني به جهانيان باشد، حالا‌ با حسرتي مبني بر از دست رفتن مولا‌نا از فرهنگ ايراني تمام مي‌شود. سال مولا‌نا تمام شد، براي فرصت‌هاي آينده حسرت نخوريم.

بمب گوگلي براي دفاع از هويت ايراني مولانا