|
دوشنبه، ۴ دیماه ۱۳۸۵
مدير سايت آيتيايران: برای راهاندازی يک سايت موفق، تنها بودن و يک شخص بودن کافی نيست. برای راهاندازی چنين کار موفقی چندين نفر لازم است. اين سايتها بايد به سمت توليد محتوای اختصاصی خودشان بيشتر اقدام کنند تا موفقتر باشند.
رنگ آیتی سبز است!
گفتوگو با مدير سايت «آیتیايران»
محمدمهدي مولايي- دنياي كامپيوتر و ارتباطات
اشاره: «آیتیايران» (www.itiran.com) به عنوان اولين سايت خبری ايرانی حوزه آیتی، در وبفارسی پيشگام کاری است که بعدها توسط رسانههای ديگر هم دنبال شد. شايد اين روزها دستيابی به اخبار حوزه آیتی کار مشکلی نباشد و از روزنامهها، مجلات و وبسايتها گرفته تا راديو و تلويزيون هر کدام بخش ويژه اخبار آیتی داشته باشند ولی تا چند سال پيش شرايط برای علاقهمندان به آیتی کمی مشکل بود. «آیتیايران» از اولين مراجع فارسی در حوزه خبری آیتی و اولين آنها در اينترنت بود.
هر چند «آیتیايران» اين روزها طراوت گذشته را ندارد و روزهای آرامی را پشت سرمیگذراد اما شهرام شريف مدير سايت وعده تغييرات جديد و روزهای بهتری را میدهد. گذشته، حال و آينده «آیتیايران» موضوع گفتوگو با شريف بود که به بهانه آن بخشی از تاريخ روزنامهنگاری حوزه آیتی کشور هم مرور شد.
• قبل از هر چيز بد نيست کمی در مورد اهميت کار خبری در حوزه آیتی صحبت کنيم. چون سال ۸۱ که «آیتیايران» راه افتاد علاوه بر اينکه هيچ سايتی در اين زمينه وجود نداشت، رسانه ديگری هم وجود نداشت. يعنی تا چهار سال پيش بهجز چند ماهنامه کامپيوتری که از سالها قبل منتشر میشدند و حال و هوای خاص خودشان را داشتند، عملا در خبرگزاریها و روزنامهها خبری از بخش آیتی نبود و در اين زمينهها رسانهای نداشتيم. در آن سالها چه شد که تو به اين سمت رفتی؟
ما بايد روزنامهنگاری آیتی در ايران را دو بخش کنيم. همانطور که گفتی سالها مجلات کامپيوتری در کشور ما منتشر میشد و خوانندگان خاص خودش را هم داشت. اما از اوايل دهه هشتاد نوع جديدی از روزنامهنگاری آیتی وارد عرصه رسانهای ما شد که متفاوت با قبل بود. اين نوع نگاه به اين قضيه برمیگشت که فضای آیتی فضای جديدی بود که خيلی سريع داشت پا میگرفت و مخاطبان زیادی را به خودش را جلب میکرد. به همین دلیل مثل تمام زمینههای دیگر از جمله سینما و ورزش در این زمینه هم لزوم یک کار رسانهای احساس میشد. کار از روزنامهها شد، از روزنامههای موسوم به دوم خردادی. از ستون شروع شد و به صفحه رسید. بعد امروز به جایی رسیده که هفتهنامهها و روزنامه آیتی داریم.
• اين دو نگاه به حوزه آیتی که آنها را از هم تفکيک میکنی چه تفاوتی با هم داشتند؟
تفاوت این دو نگاه به حوزه آیتی این بود که طیف جدید نگاه ژورنالیستیتری به قضيه داشتند. برای همین با موضوعات مرتبط با عموم جامعه ارتباط بیشتری برقرار میکردند. مثلا وزارت ارتباطات در حدود ۱۰ سال پیش به عنوان حوزه خبری مهمی مطرح نمیشد اما الان حوزه پرخبری است. این فضا پنج سال پيش به وجود آمده بود و خیلی به «آیتیايران» ربط پیدا نمیکند. شاید اگر «آیتیايران» نبود سایتهای دیگری میآمدند و فضا را میگرفتند. شاید ما یک مقدار پیشدستی کردیم. بعد از ورود اين نگاه به مطبوعات بود که من تصور کردم کاری را که در روزنامهها شروع کردیم در فضای وب هم انجام دهیم و اینطور بود که «آیتیايران» راهافتاد.
• روند راهاندازی سایت به چه صورتی بود. ایده کار کی شکل گرفت؟ بحث فنی و محتوايی چطور جلو رفت؟
در سال ۸۰ بود که ایده سایت در ذهنم شکل گرفت و پرورشش دادم. فکر کردم مثل نمونههای خارجی جلو بروم.
• نمونه دقیقی برای الگوبرداری مدنظرت بود؟
بیشتر از بخشهای تکنولوژی سایتهای خبری الگو گرفتم. ایده شکلی قضیه را از سایت گیگا گرفتم که یک سایت خبری است. اوایل کار استقبال بسیار زیاد و خوب بود. اما واقعیت این است که برای این که یک سایت کارش را خوب ادامه دهد استقبال کافی نیست. برای اینکه یک سایت بتواند قوی پیش برود باید شرایط متعددی وجود داشته باشد. اینترنت یک تفاوت با دیگر رسانهها دارد و آن این است که نیاز به افراد متعدد برای کار رسانهای وجود ندارد پس هزینهها کاهش پیدا میکرد. اما همچنان معتقدم که برای یک مخاطب فعلی حوزه آیتی شکل چاپی قضیه از شکل مجازی قضیه مستندتر است. این نوع نگاه هنوز هم وجود دارد. شما میتوانید در نوع تبلیغاتی که شرکتها به سایتها میدهند هم این را ببینید.
• در اوایل کار چند نفر در راهاندازی سايت کمک کردند. کار چند نفره بود یا یک نفره؟ شکل اوليه وبسايت بر چه اساسی طراحی شد؟
کار با دو نفر شروع شد. من بودم و کاوه برهمند که برای برنامهنویسی سایت زحمت زیادی کشید. ما در شکل قضیه هم یک شکل سنتی و دمدستی را انتخاب کردیم. یعنی شکلی که همه اخبار و مطالب در صفحه اول نمایش داده شود. من البته همیشه با این نوع نگاه مشکل داشتم. اما متاسفانه مخاطب ایرانی به این نوع نگاه عادت کرده است. از نمونههای موفق ایرانی که میتوانیم مثال بزنم سایت بازتاب است که به این شکل عمل میکند. بازتاب تمامی مطالب را در یک صفحه بهصورت نامنطم میریزد و موفق هم هست. ترکیببندی سایتهای ایرانی به دليل ذائقه مخاطب به این شکل درآمده است، يعنی خیلی شلخته شده است. سایت ما هم در اوایل خیلی شلخته بود. ظاهرا این شلختگی بیشتر مورد پسند بوده است تا زمانی که بعدا سایت عوض شد و شکل منطقیتری به خود گرفت.
• برنامهنويسی سايت به چه صورت بود؟ اوايل کار در زمينههای فنی و ميزبانی سايت مشکلی نداشتی؟
سایت اولیه به زبان ASP نوشته شده بود. ما بعد از دو سال سایت را تغییر دادیم. امکانات بیشتری به سايت اضافه شد. CMS سایت هم عوض شد و این بار به زبان PHP نوشته شد. در سایت جدید از مشکلات هاست و دامنه رها شدیم. در دو سال اول با هاستمان مشکل داشتیم. سرور ما یا مرتبا هک میشد یا سایت میخوابید.
• هک شدنهای فراوان «آیتیايران» به دلیل برنامهنویسی سایت بود یا هاست؟
سایت ما به دلیل برنامهنویسی تا الان هک نشده است. مشکل از هاست ما بود. هاست قبلی ما کاراهاست بود، بعد از آن میزبان بود که با هر دو مشکل داشتيم. البته من از این دوستان خیلی ممنون هستم چرا که هر بار سایت ما هک میشد خبر مربوط به ما در روزنامهها چاپ میشد که «آیتی ایران هک شد». این برای ما خوب بود و به شهرت ما کمک کرد! حتی یادم میآید یک بار در مطبوعات تیتر زده شد که «آیتی ایران و صد و هشتاد سایت دیگر هک شدند». خوب این وجه خوب این قضیه بود و من از این بابت از دوستان تشکر میکنم! در مجموع این انتقال هاستها به ما بسیار ضربه زد. الان سایت به وسیله یکی از دوستان و به واسطه یک شرکت خارجی هاست میشود و بعد از چند سال از مشکلات مربوط به ميزبانی راحت شدهام.
• در ابتدای کار محتوایی که در سايت ارائه میکردی چه بود؟ با توجه به اينکه «آیتیايران» يک خبرگزاری نيست و سايت خبری است صرفا وظيفه توليد محتوا ندارد و بخشی ازکار میتواند انعکاس محتوای توليد شده ديگر رسانهها باشد. در شروع نسبت مطالب توليدی به غيرتوليدی در آیتیايران در چه حدی بود؟ البته اين را هم بايد در نظر داشت که در حال حاضر همه خبرگزاریها بخش آیتی يا جامعهاطلاعاتی دارند ولی زمانی که «آیتیايران» شروع به کار کرد هنوز اين اتفاق نيفتاده بود. در آن روزها اصلا خبری در اين حوزه توليد میشد؟
مشکل ما همين بود. البته من اين مشکل را قبل از اينکه به آیتیايران برسم با آن مواجه بودم. من قبل از آن دبير سرويس آیتی روزنامه ابرار اقتصادی شدم. وقتی وارد حوزه شدم با فضايی روبرو بودم که هيچ خبری در آن نبود. حوزهای که هيچ خبری در آن توليد نمیشد و قرار بود روزانه چهار صفحه روزنامه در موردش منتشر شود. همانطور که اشاره شد رسانههای قبلی آیتی اغلب مطالب آموزشی منتشر میکردند. ما هم در ابتدای کار چه در روزنامه و چه «آیتیايران» با مطالب آموزشی و ترجمه شروع کرديم و کمکم وارد فضای ايران شديم. قضايایی مثل فيلترينگ و آیاسپیها پيش آمدند که خبرساز بودند. اوايل دهه هشتاد بود که آمارهايی در زمينه کاربران اينترنت و تلفن همراه منتشر میشد و کمکم فضا برای کار خبری ايجاد شد. کمکم نگاه عوض شد و ما توانستيم آیتی را هم مثل يک حوزه ببينيم، شبيه سينما يا ورزش. اين تجربه را ما در«آیتیايران» هم داشتيم. البته چون تجربيات قبلی بود روند کوتاهتر طی شد.
• اوايل کار منابع خبری چه چيزها يا کسانی بودند؟
اوايل منابع خبری به چند نفر در داخل شرکت مخابرات و بخش خصوصی محدود میشدند. در طول اين سالها اين نگاه خوب رشد کرد. رسانههای رقيب هم بهوجود آمدند و همين فضا را جلو بردند.
• اوايل کار برای برقراری ارتباط با منابع رسمی مشکلی نداشتی؟ خیلی از کسانی که تجربه سایتداری در ایران دارند معمولا از امکانات رسانه مکتوب دیگری که در اختیار داشتهاند برای پشتیانی رسانه آنلاینشان استفاده کردهاند و میکنند. شاید الان اوضاع بهتر باشد اما مثلا اگر پنج سال پیش میخواستی با یک مسئول رسمی گفتوگو کنی و خودت را از طرح یک سایت معرفی میکردی خیلی جدی گرفته نمیشدی.
بله، این مشکل وجود داشت. اتفاقا به عنوان نمونه یک موردش را میگويم. سال ۸۱ در یک مصاحبه مطبوعاتی با یک مسئول گفتوگو کردم. این شخص، شخص خیلی محترمی است و در توسعه آیتی کشور در سالهای گذشته حرف اول را میزد، اما وقتی آن موقع سایت را نشانش دادم و ایده را توضیح دادم چندان استقبال نکرد و نشان داد که قضیه اصلا برایش مهم نیست. واقعیت این است که همین الان هم هنوز وجه سیاسی سایتها برای مسئولان مهمتر است تا وجه فنی قضیه. البته نگاه کمی اصلاح شده است اما اوایل خیلی سرد بود. این را هم بگویم بعد از گذشت چند سال من همواره به عنوان مدیر سایت «آیتیايران» معرفی میشدم نه به عنوان دبیرسرویس فلان روزنامه.
• هزینههای سایت چطور بوده است. سایت چقدر درآمد و هزینه داشته است؟ حمایت مالی هم تا آنجایی که من میدانم از جایی نداشتهای. حالا خودت بیشتر توضیح بدهی بهتر است.
نه، حمایتی که در کار نبوده است. راستش من یک بیزینسمن نبودم. چند تا پیشنهاد از طرف بخش خصوصی شد که در کار مشارکت کنند اما عملی نشد. حمايت دولتیها هم نیازمند این بود که ما جلو برویم و از آنها بخواهیم. در واقع آنها چنین ردیفهای بودجه حمایتی هم داشتند و هنوز هم دارند. اما من هیچ وقت نتوانستم برای خودم حل کنم که بروم و همچین تقاضایی بدهم. در واقع برای تامین هزینهها فقط آگهی وجود داشت. در صورتی که میدانید نگاه به آگهی اینترنتی حتی در مدیران بخش خصوصی ما هم هنوز صحیح نیست و این آگهی هم بخش کمی از هزینهها را جبران میکرد. کار به این شکل بود که من کار دیگری انجام میدادم و در کنارش «آیتیايران» را هم پشتیبانی میکردم. فقط با کارهایی نظیر گرفتن اسپانسر برای هاست مقداری هزینه را کم کردم.
• «آیتیايران» در شروع کار و در حال حاضر روزانه چند ساعت وقتت را میگیرد؟ با توجه به اینکه کار خبری است روزانه چند بار سایت را بهروز میکنی و میکردی؟
بخش عمده هزینهای که صرف شده همين وقتی بوده که از من گرفته شده است. من صبحها که سر کار بودم بعد از انجام کارم روی «آیتیايران» وقت میگذاشتم، همینطور بعداز ظهرها و شبها. در واقع کار سه قسمت میشد. اوایل فکر میکردم روزانه یک بار بهروز کردن سایت کافی است. اما تجربه نشان داد که هر چه تعداد بروزکردن بیشتر شود بازدیدکننده افزایش پیدا میکند. در حال حاضر هم بستگی به رسیدن خبر جذاب دارد و ممکن است به روزی پنج - شش بار هم برسد.
• چقدر از نتيجه کار راضی هستی؟ «آیتیايران» فعلی با «آیتیايران» ايدهآلت چقدر فاصله دارد؟
این چیزی که بعد از چند سال به آن رسیدهام چیزی نیست که من میخواهم. مثلا من فکر میکردم که بعد از چند سال باید به جایی برسم که نباید اخبار را فقط نقل قول کنم بلکه باید آنها را تحلیل هم بکنم. کاری که الان مجله اسلیت به خوبی انجام میدهد، یکسری نویسنده ثابت دارد که اخبار سایر رسانهها را تحلیل میکند. یعنی شما وقتی وارد سایت میشوی همه اخبار را میبینی و در کنار آن تحلیلهای اختصاصی را هم میخوانی. این مدلی بود که مد نظر من بود. اما خب این احتیاج به هزینه داشت، و بخاطر محدوديتها مجبور شدم به حداقلها کفایت کنم.
• وبلاگ «آیتیايران» چه نسبتی با سايت دارد؟ چه لزومی به راهاندازی آن بود و چرا در دامنه مستقل و با آدرس متفاوت (www.itiran.net) فعاليت میکند؟
وبلاگ «آیتیايران» قرار نبود وبلاگ سايت «آیتیايران» باشد، قرار بود يک وبلاگ مستقل گروهی در زمينه آیتی باشد. صرفا اسم آن مشابه «آیتیايران» بود. سايت و وبلاگ را خيلی به هم مرتبط نکردم. «آیتیايران داتکام» يک فضای اطلاعرسانی رسمی بود و چون میخواستم يک فضای وبلاگی را هم تجربه کنم «آیتیايران داتنت» را هم راه انداختم.
• نسبت به چهار سال پيش که «آیتیايران» تنها سايت تخصصی خبری حوزه آیتی بود در حال حاضر تعداد سايتهای مشابه زياد شده است. اگر از خبرگزاریهايی که سرويس آیتی دارند بگذريم در حال حاضر تعداد زيادی سايت در زمينه آیتی وجود دارد که فعاليت مشابهی دارند. يعنی يک بخش فعاليت آنها توليد خبر و مقالات اختصاصی است و بخشی ديگر گردآوری اخبار و مقالات آیتی از ديگر رسانهها. خروجی اکثر اين سايتها مشابه هم است و چيزی وجود ندارد که هيچکدام را متمايز کند. به نظرت فضای آیتی ايران اينقدر گسترده است که احتياج به اين همه سايت مشابه داشته باشد؟
خوب فضای اينترنت اينقدر فضاي آزادي است که هر کسی بتواند وارد شود. فکر میکنم فضای کار خوبی برای همه اينها وجود دارد به شرط اينکه رسانهها هم قوی باشند. اگر قرار باشد که همهمان به قول شما يک کار غيربرجسته انجام دهيم، همه در يک سطح متوسط رو به پايين باقی میمانيم. ولی فکر میکنم هنوز هم جا دارد که يک سايت تخصصی آیتی بسيار قوی داشته باشيم که مرتبا محتوا توليد کند. بچههای حوزه سايتهای آیتی اکثر هم روزنامهنگار هستند و هم فضای اينترنت را خوب میشناسند و اين يک حسن است. اما نکته مهمی که وجود دارد اين است که برای راهاندازی يک سايت موفق، تنها بودن و يک شخص بودن کافی نيست. برای راهاندازی چنين کار موفقی چندين نفر لازم است. اين سايتها بايد به سمت توليد محتوای اختصاصی خودشان بيشتر اقدام کنند تا موفقتر باشند.
• با «آیتیايران» میخواهی به کجا برسی؟ برای چه برنامههايی برای آينده داری؟
اينکه من چکار میخواهيم بکنم بخشی از آن به اينکه فضا به چه سمتی میرود برمیگردد. علاقه اصلی من روزنامهنگاری در وب است. من بخشی از شناخته شدنم در حوزه آیتی را مديون کار در اينترنت میدانم به همين خاطر هميشه دوست دارم که «آیتیايران» را با قدرت ادامه دهم ولی محدوديتهايی که اشاره کردم وجود دارد. محدوديتهای مالی بخش اصلی قضيه است، البته محدوديتهای ديگری هم وجود دارد.
• بعد از مدتی رکود «آیتیايران»، بالاخره چه زمانی سايت دوباره فعال میشود؟
سايت بهزودی تغيير میکند. میخواهم يک سايت چندرسانهای داشته باشم و از صدا خيلی بهره ببرم. يک پادکست در زمينه آیتی راهاندازی خواهم کرد. شکل و برنامهنويسی سايت هم بهزودی عوض خواهد شد. برنامه نویسی داتنت خواهد بود. طراحی و رنگبندی هم شبيه طرح اوليه سايت میشود. عوض شدن رنگ سايت يکی از مواردی است که خيلیها نسبت به آن انتقاد میکنند. مخاطبان با رنگ سبز اوليه سايت ارتباط برقرار کرده بودند. خيلیها به من میگويند ما تا مدتها فکر میکرديم آیتی سبز است! به همين خاطر در مدل جديد يک بازگشتی وجود دارد به رنگ اوليه سايت.
|
