مهدي افراسيابي معاون صدا و سيا: سروش‌رسانه براي تكميل آرايش رسانه‌اي صدا و سيما مخصوصا در حوزه وب و اينترنت به وجود آمده است.

تكميل آرايش رسانه‌اي
گفت‌و‌گو با مهدي افراسيابي
در باره برنامه‌هاي صداوسيما و سروش رسانه در حوزه IT

ماهنامه دنياي كامپيوتر و ارتباطات
محمود اروج‌زاده – عطا خليقي سيگارودي
اشاره:
مهدي افراسيابي، معاون رييس سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، و رييس هيئت مديره مؤسسه «سروش رسانه» است. اين مؤسسه كه از سرويس‌دهندگان باسابقه اينترنت ايران است، به ادعاي مدير آن، «يكي از بهترين سرويس‌هاي اينترنت را ارائه مي‌كند». البته سروش رسانه به واسطه ارتباط مستقيمش با صدا و سيما، گاه از سوي برخي مديران شركت‌هاي خصوصي و اين صنف، مورد انتقاد بوده كه رقابت نامناسبي با اين بخش را در پيش گرفته، ولي افراسيابي اين انتقادها را وارد نمي‌داند و ورود به اين حوزه را جزو ماموريت‌هاي مصرح اين سازمان برمي‌شمارد. مدتي پيش طرح راه‌اندازي «پورتال ملي» از سوي اين مؤسسه، موضوع بحث و نقدهاي رسانه‌اي شد، به ويژه اين كه بودجه چهل و پنج ميلياردتوماني براي آن پيش‌بيني شده بود. افراسيابي افزودن واژه «ملي» به اين پورتال را به رسانه‌ها نسبت مي‌دهد، هر چند خود نيز از آن چندان ناراضي نيست.
گفت‌وگوي ما كه با انگيزه طرح موضوع «پورتال ملي» و نقدها و حواشي آن ترتيب داده شده بود، با توجه به فرصتي كه براي نخستين بار براي بررسي برنامه‌هاي صدا و سيما در حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات فراهم شده بود، به ديدگاه‌هاي حاكم بر مديريت و برنامه‌سازي در رسانه ملي در اين حوزه نيز گسترش يافت.
«تكميل فعاليت رسانه‌اي صداوسيما» مهم‌ترين هدفي است كه معاون اين سازمان، از گسترش برنامه‌هايش در اينترنت ذكر مي‌كند.
گفت‌وگوي ما در يك روز گرم تابستاني و در دفتر معاون سازمان صدا و سيما، در ساختمان شيشه‌اي انجام شد.


• اروج‌زاده: ماهنامه دنياي كامپيوتر و ارتباطات نشريه‌اي است كه بيشتر با نگاه تحليلي به موضوعات مهم حوزه ICT مي‌پردازد، طرح موضوع پورتال ملي هم بهانه‌اي براي گفت‌وگو با شما و آشنايي با مجموعه فعاليت‌هاي سروش رسانه و صدا و سيما در زمينه ICT است. ابتدا مايلم مختصري از سابقه و زمينه فعاليت سروش رسانه براي خوانندگان ما بگوييد.
افراسيابي: ورود اينترنت به صدا و سيما به سال 76 برمي‌گردد، و به اين ترتيب اين سازمان از نخستين دستگاه‌هاي حاضر در اين عرصه است. سايت IRIB از اولين سايت‌ها بود، ضمن اين كه ما امكان ميزباني سايت‌ها را در همين جا داريم، و همينطور توان فني بالايي در اين مجموعه موجود است، از جمله اينكه ما كمك زيادي كرديم كه اولين فايروال ايراني ساخته شود.
از همان ابتدا اين انگيزه وجود داشت كه ما محتواي مناسبي توليد و در اختيار كاربران قرار دهيم عليرغم اين كه مخابرات همكاري مناسبي نمي‌كرد و امكانات مناسب و ضروري را فراهم نمي‌كرد. با توجه به هدف اصلي كه ارتباط و تعامل با مخاطبين بود، نام اين شبكه را «شبكه تعاملي سروش» گذاشتيم. يك همكاري بين شركت تكتا و شركت سروش و صندوق بازنشستگي صدا و سيما و خود سازمان صدا و سيما ايجاد شد كه مجموعا اين شبكه را شكل داد. اولين فاز كار، عرضه اينترنت به مردم بود و هنوز هم يكي از بهترين سرويس‌هاي اينترنت را عرضه مي‌كنيم و اين شبكه تعاملي نهايتاً به «سروش رسانه» تبديل شد. البته باز مخابرات در اعطاي مجوز به سروش تعلل مي‌كرد و در نتيجه كار بيشتر به ارائه اينترنت خلاصه مي‌شد. ولي الان يكسال و نيم است كه سايت iransima به همراه سايت زنده شبكه‌هاي موجود را راه‌انداري كرده‌ايم و مخاطبان خود را داريم.
سروش رسانه در واقع براي تكميل آرايش رسانه‌اي صدا و سيما مخصوصا در حوزه وب و اينترنت به وجود آمد(مانند همه رسانه‌هاي مشهور دنيا). البته آنچه مربوط به داخل سازمان است مانند اتوماسيون و ارتباط شبكه‌‌ها و... مربوط به يكي از معاونت‌هاي ديگر سازمان است، ولي هر آنچه كه با بيرون سازمان ارتباط داشته باشد در رابطه با اينترنت و حوزه IT به سروش رسانه مربوط خواهد شد.

• اروج‌زاده: انگيزه و اراده در اين سازمان براي توجه به IT از كجا و توسط چه كسي بوده است؟
افراسيابي: اين توجه البته قبا هم بود، اما در همان اوايل در جلسه‌اي با معاونين سازمان، آقاي دكتر عباس آقا‌محمدي كه آن زمان معاون توسعه بود در زمينه ظرفيت‌هاي اينترنت توضيح داد كه بلافاصله با تيز‌بيني دكتر لاريجاني مواجه شد و فعاليت‌ها در اين زمينه شروع شد كه راه‌اندازي ديتاسنتر براي اولين بار از آن جمله است، و اين توجه به تدريج افزايش يافت. البته چالش مخابرات و كم لطفي آنها برنامه‌هاي ما را معطل گذاشت.

• اروج‌زاده: سال‌هاست كه نوعي رقابت بين مخابرات و صدا و سيما مطرح بوده، مثلاً در مورد متولي اينترنت بودن يا داشتن زيرساخت و...
افراسيابي: بله، همينطور بود.

• اروج‌زاده: نگاه به IT در دوره آقاي لاريجاني مثبت بود يا الان؟
افراسيابي: البته در دوره قبل زماني ترويج اينترنت مجاز نبود...

• اروج‌زاده: در واقع ممنوع بود...
افراسيابي: نه اينطور نبود.

• خليقي: يادم هست در مصاحبه‌اي كه با صدا و سيما داشتم از من خواسته بودند كه من اسم «وبلاگ» را نبرم.
افراسيابي: ببينيد گاه در برنامه‌ها قصد معرفي سايت‌هاي خارجي بود، در حالي كه خودمان سايت مشابه خوب ايراني‌اش را داشتيم و طبعاً با آن موافقت نمي‌شد. بحث آقاي لاريجاني اين بود كه به توان و محصول داخلي بپردازيم، البته قبول دارم كه اين عدم ترويج سايت‌هاي خارجي به «ممنوعيت» تعبير مي‌شد. هدف ما توليد محتواي داخلي و ترويج منابع خودمان بود، به هر حال به نظرم مشي آقاي ضرغامي در اين زمينه باز‌تر است.

• خليقي: بپذيريد كه نگاهي كه به طور عمومي در برنامه‌هاي صدا و سيماست نگاهي كاملاً منفي به اين تكنولوژي است، و فرهنگ نا‌درستي در مقابل آن ايجاد مي‌كند. قبول داريد كه براي تصحيح اين نگاه كار زيادي نشده است؟
افراسيابي: بله.

• اروج‌زاده: همانطور كه در روزنامه‌ها معمولا صفحه‌اي به اسم «حوادث» داريم، در حوزه IT هم اخباري داريم كه در اصطلاح به آنها «اخبار حوادث IT» مي‌گوييم و مانند صفحه روزنامه در مورد جرم و خلاف و... و چنين اخباري است. همانطور كه نمي‌توان همه اخبار را در صفحه حوادث خواند، درست نيست كه هر چه خبر در حوزه IT منتشر مي‌شود همه‌اش در باره دزدي و جرم و خلاف از راه چت و ايميل و اين دست مسائل باشد، يعني همه اخبار IT خلاصه شود در جرم و جنايت و چنين تصويري براي كاربران ساخته شود و در صدا و سيما چنين تصويري از اينترنت و IT به چشم مي‌آيد. به نظرم برآيند خروجي صدا و سيما در اين حوزه، هم ممنوعيت است هم دنياي بدي‌ها! آيا اين با خواست شما براي ترويج و تقويت IT منافات ندارد؟
افراسيابي: البته شايد بخش اخبار به خودي خود جنبه حوادث داشته باشد، ولي در متن برنامه‌ها قصد ما ترويج اينترنت است كما اينكه الان در برنامه‌هاي تلويزيوني مي‌بينيد كه معمولاً مستقيم به اينترنت متصل مي‌شوند و هيچ منعي هم وجود ندارد و بلكه مصريم كه بايد گسترش پيدا كند.
ببينيد چند سال پيش در زمان طرح تكفا پيشنهادي داديم براي فرهنگ‌سازي مناسب در اين زمينه كه به جايي نرسيد و كمك و حمايت نشد. ما مي‌خواستيم همه شبكه‌هايمان را با اين مسئله درگير كنيم، و در هر كدام بنا به فضاي آن شبكه، كاربرد آي‌تي را ترويج كنيم. به هر حال الان شرايط و زمينه پرداختن به اين برنامه‌ها ايجاد شده است. در حال حاضر مثلا سايت IRIB مشتمل بر برنامه‌هاي شبكه‌ها و همچنين برون‌مرزي به همراه حاشيه‌هاي اين برنامه‌هاست، و در اين سايت به برخي از سايت‌هاي مناسب مثل سايت امام علي(ع) و ديگر سايت‌هاي مفيد هم لينك داده‌ايم. همچنين سايت «ايران سيما» كه مدتي است فعال است ولي چون كار آن ارائه ويدئو است و سرور‌هاي قوي نياز دارد زياد روي آن تبليغ نكرده‌ايم. اما با تصميم سازمان، فعال كردن آن را شروع كرده‌ايم كه در كنار آن بقيه اجزا را مي‌سازيم و مجموعا پورتال را تشكيل مي‌دهند.

• اروج‌زاده: اجزاي اين پورتال چه هست؟
افراسيابي: به نظر ما اولين نياز هر كاربر اينترنتي، پست الكترونيك است، كه بايد پست الكترونيكي فارسي خوب داشت. همچنين شبكه‌هاي تلويزيوني و راديويي و موسيقي، و دسترسي به آرشيو صدا و سيما، و برخي برنامه‌ها و صدا‌هاي پرمخاطب مانند صداي فرماندهان زمان جنگ و نوار‌هاي تاريخي ديگر از مواردي است كه مدنظر ماست.

• خليقي: يعني فقط منتخب آرشيوتان را مي‌گذاريد، در حالي كه شبكه‌هاي جهاني مانند بي‌بي‌سي همه آرشيو خود را در اختيار مي‌گذارند...
افراسيابي: (با خنده) البته اگر پول داشته باشيم مايليم همه را در دسترس بگذاريم. شبكه بي‌بي‌سي در كنار كار‌هاي فرهنگي و تاثيرات رسانه‌اي خود، كاركرد اقتصادي هم دارد بنابراين ايده ما اگر تامين شود بازده اقتصادي دارد، ولي چون بودجه آن تامين نشده مجبوريم مانند بقيه پروژه‌هاي كشور ذره ذره آن انجام دهيم.

• اروج‌زاده: براي مثال براي آرشيو‌سازي برنامه‌هايتان پيش‌بيني چه بودجه‌اي را داريد؟
افراسيابي: حدود ده ميليارد تومان كه سازمان مديريت بايد بدهد. بايد بپذيرند كه بزرگ‌ترين محتوا را صدا و سيما دارد.



• خليقي: بقيه اجزاي پورتال ملي شما چيست؟
افراسيابي: آموزش الكترونيك، در اين زمينه اولين دستگاهي بوديم كه به دنبال آن رفتيم، سال 80 براي نرم‌افزار آن مناقصه برگزار كرديم و الان داريم به اغلب دانشگاه‌هاي كشور سرويس مي‌دهيم. پيام كوتاه (sms) است، تجارت الكترونيك، بازي‌هاي رايانه‌اي، تبليغات به معناي ترويج فرهنگ صحيح تبليغات و...

• اروج‌زاده: همين آيتم تبليغات را اگر در نظر بگيريم خروجي كار شما نهايتاً مي‌تواند يك سايت باشد درست است؟
افراسيابي: ببينيد اگر ما بتوانيم در «تبليغات» يك سايت معتبر شويم، آن وقت اگر ستاره امتياز خود را كنار يك كالا بگذاريم به معناي اين است كه آن كالا از نظر مشخصات فني و استاندارد و... مورد تاييد و كارشناسي شده است.

• اروج‌زاده: آن وقت محصولات مورد نظر شما بهترين مي‌شوند، مانند گوشي موبايل كه قصد توليد آن را داريد....(خنده جمع) شما به دنبال راه انداختن ساز‌و‌كار فروش هم خواهيد بود يا فقط توصيه و امتيازدهي داريد؟
افراسيابي: اگر امكان آن را داشته باشيم ساز‌و‌كار فروش و توزيع را هم خواهيم داشت.

• اروج‌زاده: همه اين پروژه‌ها را خود شما انجام خواهيد داد؟
افراسيابي: اتفاقا نكته مهم اين است كه همه كار را خودمان انجام نمي‌دهيم، و اگر كسي در اين زمينه‌ها كار خوبي كرده باشد حمايت مي‌كنيم. مثلا گروهي همين حالا گروهي سايت خوبي در زمينه بورس اتومبيل توليد كرده‌اند كه ما با صحبت با آنها شريك مي‌شويم و حمايت مي‌كنيم و صدا و سيما هم تبليغ آنها را مي‌كند و هاست هم مي‌كند. همينطور است موضوعاتي مانند بازي‌هاي رايانه‌اي. يعني همه موارد غير از بحث اختصاصي صدا و سيما كه آرشيوش است.

• اروج‌زاده: انتقادي كه به سروش رسانه مي‌شود اين است كه با داشتن ارتباط با سازمان بزرگي مانند صدا و سيما با بخش خصوصي رقابت نابرابر مي‌كند.
افراسيابي: من اين انتقاد را قبول ندارم، همين الان خيلي از ISP‌هاي معتبر از سروش سرويس مي‌گيرند با پشتيباني خوب.

• اروج‌زاده: بدين ترتيب اگر قرار است كه خودتان وارد همه كار‌ها نشويد و بيشتر ترويج و حمايت كنيد، در عمل مثلاً خودتان يك سرويس وبلاگ ايجاد مي‌كنيد يا از سرويس‌هاي خوب و مجرب فعلي ايراني حمايت مي‌كنيد؟
افراسيابي: ببينيد به نطرم در گذشته، برنامه جامع در گسترش اين حوزه را نداشته‌ايم و شايد نتوان خيلي نمونه‌هاي موجود را هم تغيير داد، مثلاً الان وبلاگ‌هايي را گاهي مي‌بينيد كه مفيد و قابل قبول نيستند. از طرف ديگر اگر ما بتوانيم براي هر يك از برنامه‌هاي راديو تلويزيوني وبلاگي داشته باشيم، به دليل اينكه خط قرمز اينترنت كمتر از راديو و تلويزيون است و محدوديت زمان هم نداريم مي‌توانيم به كمك اين وبلاگ برنامه‌هاي خودمان را كامل‌تر كنيم. يعني همان كه قبلاً گفتم، مكمل رسانه‌اي صدا و سيما را داشته باشيم. يعني يك برنامه تلويزيوني بتواند بحث‌هاي اضافي و حاشيه‌ها و پشت پرده ساخت و... را در آن قرار دهد و با مخاطبين خودش هم هميشه ارتباط دوطرفه داشته باشد. ما الان به اين مسئله دامن مي‌زنيم كه برنامه‌هاي ما خودشان يك وبلاگ هم داشته باشند ولي دنبال اين نيستيم كه يك سرويس وبلاگ بسازيم كاملاً آزاد باشد يعني هر كسي هر چه تمايل دارد در آن بنويسد.

• خليقي: البته اين نكته كمي با ماهيت وبلاگ ناسازگار است كه بايد هم خودماني باشد و هم آزاد. شايد يك سايت بتواند خيلي بهتر براي هر برنامه اين كار را بكند.
افراسيابي: البته ما اصرار داريم كه برنامه‌سازان بتوانند با مخاطبين خود ارتباط دو طرفه داشته باشند و نظرات آنها را بگيرند و پيغام‌هاي آنان را نقد و بررسي كنند.

• اروج‌زاده: اين سرويس علاوه بر داخل سازمان به عموم هم سرويس خواهيد داد؟
افراسيابي: احتمالاً به شكلي خواهد بود كه هر كسي بايد ابتدا در آن عضو شود (ممكن است حتي اسم آن وبلاگ هم نباشد)

• اروج‌زاده: نوشته‌ها قبل از انتشار بررسي و تاييد مي‌شوند؟
افراسيابي: در ابتدا اينطور خواهد بود، ما مثلا موضوع دانشنامه را هم داريم كه نوشته‌هاي كاربران توسط مديراني چك خواهد شد. من شنيده‌ام اخيراً نوشته‌هاي كاربران در ويكي پديا به تازگي چك و بررسي مي‌شود، ولي حتما زمان بررسي بايد خيلي كوتاه باشد.

• اروج‌زاده: اين موضوع باعث نمي‌شود سرويس‌هاي وبلاگ خصوصي از ميدان خارج شوند؟
افراسيابي: مشكل اين است كه طبق معمول اگر با يك طرف از بخش خصوصي صحبت و همكاري شود، بقيه طرف‌ها معترض خواهند بود.، مثل مشكلي كه ما اخيرا در گرفتن سرويس پيام كوتاه از اين چند شركت داشته‌ايم.

• اروج‌زاده: باز برگرديم به نگاه راديو و تلويزيون به اين صنعت، با توجه به نكته‌اي كه شما در صحبت خود گفتيد يعني نگاه فرهنگ‌سازي و ترويج تكنولوژي، بايد اين مسئله را بگويم كه متاسفانه در برنامه‌هاي صدا و سيما به ويژه تلويزيون با اين تكنولوژي رابطه خوبي وجود ندارد و غالباً به وضوح ديده مي‌شود كه برنامه‌سازان با اين فناوري هيچ رابطه و آشنايي ندارند و حداكثر كامپيوتر به عنوان يك وسيله تزئيناتي در فيلم‌ها ديده مي‌شود.
• خليقي: و گاهي هم تقابل با اين پديده بسيار ناشيانه است، يعني طرف سرش بالاست و خيلي ناشيانه و تند تند تايپ مي‌كند در حالي كه اصلا صفحه مونيتورش خالي است و دسكتاپ را نشان مي‌دهد، همان طور كه مشاور انتظامي در سريال‌ها به كار گرفته مي‌شود، چرا كارشناسي آي‌تي در برنامه‌ها ديده نمي‌شود؟
• اروج‌زاده: حالا سئوالي كه به ذهن من مي‌رسد اين است، كه اگر شما حل اين معضل را در برنامه خودتان قرار دهيد، موثر‌تر از راه‌اندازي برخي سرويس‌ها نيست؟ چون نهايتاً در برنامه‌هاي صدا و سيما به تكميل بعد رسانه‌اي و آشنايي با اين فناوري كمك خواهد كرد. شايد برخي از دستگاه‌هاي مسئول براي همين فرهگ‌سازي به شما كمك كنند.
افراسيابي: البته در سازمان صدا و سيما ما معاونت آموزشي هم داريم كه وظيفه آن است ولي ما مي‌توانيم اين مسئله را توصيه و تاكيد كنيم. اين نكته شما هم صحيح است. چون گاهي در برنامه‌سازي‌ها مي‌بينيم كه هنرمندان ما استفاده از رايانه را نفي مي‌كنند، پيداست كه چون خودشان آشنا نيستند مقاومت مي‌كنند، بايد به آنها آموزش داد.

• خليقي: اگر بخواهيم ساختار پرتال مورد نظر شما را يكبار مرور كنيم كه 45 ميليارد تومان بودجه درخواستي‌اش است، فاز‌بندي‌هاي مختلف آن به چه شكل است؟
افراسيابي: ببينيد ما اصرار داريم كه مستقلاً نرم‌افزار‌هاي ايراني خودمان را داشته باشيم، حتي معتقدم همين بودجه را بدهيم مثلا فقط براي ايجاد يك Codec ومديا‌پلير خودمان هم اشكالي ندارد، براي اين كه بتوانيم كاملا مستقل باشيم، و نرم‌افزار و محصولاتي كه مايكروسافت ارائه كرده خودمان مستقلاً بسازيم و بي‌نياز شويم، حتي تا پايين‌ترين لايه‌ها، و يا اين كه حداقل نرم‌افزار‌ داراي لايسنس و معتبر براي كارمان داشته باشيم.

• خليقي: در كشوري مثل چين ظاهراً پرتال ملي نساخته بلكه مثلا با ياهو و گوگل توافق كرده كه سايت مطابق خواسته آنها را ارائه كنند كه البته دولت چين هم آنها را كنترل مي‌كند ولي چرخ را از اول اختراع نكرده‌اند.
افراسيابي: ببينيد الآن در دنيا كشور‌هاي هر كدام سيستم عامل خودشان را دارند و تلاش مي‌كنند مستقل باشند، و اين به معني اين نيست كه چرخ را دوباره اختراع كرده باشند. اتفاقاً معتقدم اگر به دنبال الگو مي‌گرديم، چين مي‌تواند بهترين الگوي ما باشد.

خليقي: تا حالا نبوده؟
افراسيابي: نه نبوده، ببينيد چين حتي به روستاهاي خودش امكان 8M دسترسي را داده با اينترنت پرسرعت، يعني شبكه خوب و كنترل شده‌اي است با زير‌ساخت مناسب. در ضمن مي‌دانيد كه با آن بزرگي و جمعيت كاربراني انبوهي كه دارد، شبكه‌هاي اينترنتي و راديويي و تلويزيوني جهان بسيار علاقه‌مند به حضور در آن هستند. ولي مشكل ما اين است كه به خاطر شرايط كشورمان، اصولاً اين سرويس‌ها را به ما نمي‌دهند، مثلاً ما به اسم سروش رسانه متعلق به سيماي جمهوري اسلامي ايران، نمي‌توانم مديا‌پلير مايكروسافت را بخريم كه پشتيباني مطمئن هم داشته باشد، به نسخه‌هاي غيرمعتبر هم كه نمي‌توان اعتماد كرد، هر چند متاسفانه دستگاه‌هاي معتبر معمولا ما به اين نكته توجه ندارند و نرم‌افزار‌هاي از غيرمعتبر براي كارهاي مهم خود استفاده مي‌كنند. خب اگر رسماً به ما نمي‌دهند بايد خودمان توليد كنيم و روي آن سرمايه‌گذاري كنيم. چون مي‌توان حتا آنها را صادر كرد و فروخت. الان باز هم اعلام مي‌كنم كه از ايده‌ها و برنامه‌هاي مناسب در اين زمينه حمايت خواهيم كرد.

• اروج‌زاده: از وقتي كه در اختيار ما گذاشتيد ممنونيم.