|
دوشنبه، ۲۱ دیماه ۱۳۸۸
مقررات و قوانین وضع شده برای جلوگیری از تکثیر غیر قانونی بازیها و حفظ حقوق و منافع تولیدکنندگان و توزیعکنندگان که به قوانین DRM معروف است، به مدیریت و نظارت بر حقوق کپیرایت در بازیهای رایانهای میپردازد. این قوانین، تعریف مشخص و ثابتی ندارند و جزئیات آن در بین شرکتهای مختلف، متفاوت میباشد.
مسئلهای به نام DRM
ترجمه: حسين رسولي، فرزانه احساني مويد- دنياي كامپيوتر و ارتباطات
قرن بیست و یکم را میتوان عصر رواج تجارت الکترونیک دانست؛ و ناگفته پیداست که بخش اعظم این بازار میلیاردی و سرشار را، محصولات نرمافزاری به خود اختصاص میدهند. در این هنگامه رواج نرمافزارهای رایانهای و بالاخص بازیهای الکترونیکی مبحث حفاظت از حقوق و منافع سازندگان نیز اهمیت بیشتری یافته است. از همین رو، لزوم رعایت حق تکثیر (کپیرایت)، تولیدکنندگان و ناشران را وادار به تولید و تدوین مجموعه قوانین منسجمی برای حفظ این حقوق کرده است. مقررات و قوانین وضع شده برای جلوگیری از تکثیر غیر قانونی بازیها و حفظ حقوق و منافع تولیدکنندگان و توزیعکنندگان که به قوانین DRM معروف است، به مدیریت و نظارت بر حقوق کپیرایت در بازیهای رایانهای میپردازد. این قوانین، تعریف مشخص و ثابتی ندارند و جزئیات آن در بین شرکتهای مختلف، متفاوت میباشد.
طبیعی است که کاربران و خریداران بازیها با هر گونه محدودیتی که حقوق کپیرایت شرکتها بر روی بازیها و برنامههای نرمافزاریشان برای آنها تعیین میکنند، مخالفت کنند. اما تولیدکنندگان، با وضع این قوانین و نظارت بر اجرای آنها، قصد دارند جلوی تکثیر غیر قانونی محصولات خود را بگیرند و درآمد و سود واقعی خود را حفظ کنند. چرا که در غیر این صورت دچار ضررهای مالی شدیدی خواهند شد. البته وضع و اجرای قوانین DRM، از هر جهت سود و ضررهایی در پی دارد. باید در نظر داشت که تا چه حد لازم است قوانین DRM برای کاربران، محدودکننده و پیچیده باشد؛ و آیا اصلاً طرح و اجرای چنین محدودیتهایی و جلوگیری از تکثیر غیر قانونی بازیها (و نرمافزارها) مفید فایده خواهد بود؟
دیابلو 2، از اولین عناوین استفاده کننده از سیستم امنیتی SecuRom
برای بررسی بهتر، قوانین و محدودیتهای DRM را در دو بخش مورد مطالعه قرار میدهیم. در بخش اول، به مطالعه ماهیت و معنای DRM میپردازیم: هدف از اجرای آن برای محصولات یک شرکت چیست و تا چه حد اهمیت دارد که چنین باشد، و در بعضی موارد چه مخالفتهایی را به دنبال داشت و چرا؟ در بخش دوم، نظرات چند تولیدکننده و توزیعکننده بازیهای رایانهای و گروهی از کاربران بازیهای رایانهای را درباره قوانین DRM و تأثیر آن در جلوگیری از تکثیر غیر قانونی بازیها، مورد مطالعه قرار میدهیم و نهایتاً تأثیر DRM را روی بازار فروش بازیها، بررس میکنیم.
Digital Rights Management
DRM مبحث گستردهای در حوزه بازیهای رایانهای و بطور جامعتر، در حیطه صنعت دیجیتال محسوب میشود. این قانون، محدودیتهایی را برای کاربران تعیین کرده و عدم اجرای صحیح آن، مجازاتهایی در پی دارد. در صورتی که اکثر کاربران، موافق وضع قوانینِ DRM در نرمافزارها و بازیهای رایانهای نیستند و تصور میکنند چنین قوانینی عادلانه نیست. زیرا آنها بر این باورند که به صورت قانونی نرمافزار مورد نظر را خریداری کردهاند؛ پس باید بتوانند هر طور که مایل هستند از آنها استفاده کنند. پیش از پاسخگویی به این سؤالها باید بدانیم DRM چیست و قوانین و جزئیات آن چگونه اجرا میشود؟ DRM یک سری از قوانین و محدودیتها در استفاده از فناوری رایانهای و نرمافزارهاست که توسط قانونگذاران حق کپیرایت (حق کپی و تکثیر قانونی محصولات) وضع شده است و بر نصب، استفاده و تکثیر قانونی نرمافزارها و اطلاعات آنها، نظارت دارد.
تنظیم قوانین کپیرایت در نرمافزارهای رایانهای (DRM) برای به حداقل رساندن میزان تکثیر غیر قانونی نرمافزارها، بازیهای رایانهای و کاهش ضررهای مالی است که برای شرکتهای تولیدکننده و توزیعکننده همراه دارد. به عبارت دیگر DRM روش قانونی جلوگیری از تکثیر یا تغییر غیر قانونی و خودسرانه همه آن نرمافزارهایی است که تولیدکنندگان آنها میخواهند از محصولاتشان محافظت شود. این نرمافزارها و برنامهها که شامل بازیهای رایانهای، DVDها، CDهای موسیقی، فایلهای دیجیتال و غیره میشوند، تحت لوای قانون DRM قرار میگیرند. همچنین DRM راهی است برای حفظ منافع مالی شرکتهای تولیدکننده و توزیعکننده که بدون وضع و اجرای این قوانین و محدودیتها، از حقوق اصلی و سود واقعی خود محروم میمانند و دچار ضررهای سنگینی میشوند.
بر همین اساس، قوانین DRM وضع شدند و چنین شد که وقتی کاربری یک برنامه، DVD، CD، یا بازی رایانهای را میخرد، در واقع حق استفاده از محتویات آن را دارد، ولی صاحب آن محصول نیست و نمیتواند به میل خود و به هر شکلی از آن استفاده کند و سود ببرد. قوانین DRM در مورد بازیهای رایانهای به طرق مختلف اجرا میشود. یکی از اولین نمونههای قوانین DRM، روی بازیهای ماجرایی (adventure) مانند «جستجوی پلیس» (police Quest) اجرا شد. بدین ترتیب که در هنگام نصب بازی، کاربر باید به یک سری سؤال و کد پاسخ میداد تا اطمینان حاصل شود که نسخه اصلی و خریداری شده از محلی معتبر در اختیار اوست.
Splinter Cell: Chaos Theory، نخستین بازی ای که از سیستم بحث برانگیز StarForce استفاده کرد
امروزه مدیران و مسئولان این حوزه، قوانین و معیارهای جدیدی درباره ممنوعیت استفاده غیر قانونی کالاهای دیجیتال وضع کردهاند تا فقط قابلیت خواندن و اجرای برنامه اصلی و نه کپی غیر قانونی آن، توسط دستگاه و کاربر، میسر باشد. به عنوان مثال در استرالیا، تکثیر غیر قانونی کلیپها به هر نحو، از لحاظ قانونی جُرم محسوب میشود. با بهروز کردن مداوم ِ برنامههای حفاظتی نرمافزارها، تولیدکنندگان و توزیعکنندگان بزرگی همچون مایکروسافت، نینتندو و سونی میتوانند اطمینان داشته باشند که قوانین و برنامههای حفاظتی، در مورد محصولاتشان اجرا میشود؛ حتی اگر کاربران به اینترنت دسترسی داشته باشند.
گرچه کنترل تکثیر غیر قانونی بازیها، برای توزیعکنندگان این نرمافزارها مشکل است، باید روی تکثیر غیر قانونی آنها در سیستمهایی که نصب میشوند، نظارت دقیقی اعمال شود. در حقیقت محتوا و برنامههای این نرمافزارها و دیسکها برای تولیدکنندگان و کاربران ارزشمند است و قوانین DRM برای حفظ حق تکثیر قانونی آنها تحت نظارت شرکتهای تولید و توزیعکننده میباشد. اجرای قوانین DRM برای بازیهای رایانهای به چند شیوه مختلف انجام میشود. روش اول، فعالسازی آنلاین است. در این شیوه بلافاصله پس از نصب بازی برای نخستین بار، از گیمر خواسته میشود که به صورت برخط و با اتصال به اینترنت بازی را فعال کند.
در بعضی موارد نیز نیاز هست که کاربر بطور متوالی در بازههای زمانی مختلف به اینترنت وصل شود تا بتواند از بازی استفاده کند. بدین ترتیب، به صورت آنلاین، میتوان اطمینان حاصل کرد که وی از راه صحیح و قانونی، و نه خارج از حیطه مقررات کپیرایت، به برنامه دسترسی پیدا کرده و از آن استفاده میکند. همچنین برای استفاده از بعضی نرمافزارها و بازیها، لازم است که کاربر بطور دائم به اینترنت متصل باشد. روش دوم، ایجاد محدودیتهایی برای نصب برنامه بر روی سیستمهاست. در این مورد، DRM تعداد سیستمهایی را که بازی میتواند روی آنها نصب و اجرا شود، محدود میکند. به عنوان
مثال یک شرکت، بازی خود را چنان طراحی میکند که تنها 3 بار قابل نصب و اجرا روی سیستمها باشد. این روش، اولاً با کاهش کپیهای غیر قانونی و ثانیاً با کاهش فروش نرمافزارهای تکثیر شده در بازار اجناس دست دوم و غیر قانونی، به سود تولیدکنندگان عمل میکند. روش دیگری که DRM در پیش گرفته است، طراحی شمارههای سریال (Serial number) است. رمزهایی به صورت ترکیب حروف و اعداد برای هر بازی طراحی میشوند، که در ابتدای نصب از کاربر خواسته میشود. بدون وارد کردن رمز صحیح، سیستم قادر به نصب و اجرای برنامه و بازی نخواهد بود.
بدین ترتیب کاربران تنها باید از دیسکهای خریداری شده به صورت قانونی از مراکز معتبر استفاده کنند و کپیهای غیر قانونی بلااستفاده میمانند. در یکی دیگر از روشها که با به بازار آمدن نرمافزارهای درایو مجازی تقریباً منسوخ شده است، لزوم قرار دادن دیسک در درایو نوری، در تمام مدت استفاده از برنامه میباشد. اشکال بزرگ این روش این بود که به سبب سرعت نسبتاً پایین خوانده شدن اطلاعات از روی لوح فشرده، بعضاً اجرای بازی با مشکل مواجه و کند میشد. روش دیگری هم به نام DRM خاموش (Quiet DRM) وجود دارد که در آن از کاربران خواسته میشود به صورت آنلاين اکانتی برای خود ایجاد کنند تا بتوانند از تمام قابلیتهای بازی بهره ببرند. (سیستمهای توزیع آنلاین همچون Steam از جمله نمونههای بارز این متد هستند.) در عین حال در بهرهگیری از DRM برای اجرای بازیها بر روی سیستمهای رایانهای مشکلاتی نیز وجود دارد. بیشترین اختلال در بخش سختافزاری دستگاهها، به ویژه در سیستمهای قدیمی رخ میدهد.
در این زمان سیستم، با برنامه و سختافزار قدیمی خود، قادر به خواندن و شناختن نرمافزار با قوانین و محدودیتهای DRM آن نمیباشد و بازی را اجرا نمیکند. و یا در حالت دیگر آن، نصب نرمافزار با قوانین DRM موجود در آن بر روی دستگاه، سرعت سیستم را به شدت پایین میآورد و بازی به درستی اجرا نمیشود. در بعضی موارد نیز حتی اگر بازی و جزئیات آن در دیسک سخت کامپیوتر حذف و پاک شوند، DRM باز هم به طور کامل از سیستم پاک نمیشود. اولین بار این مشکل سختافزاری را سیستم حفاظتی StarForce (محصول شرکت Protection Technology ) بر روی سیستمهایی که نصب میشد، ایجاد کرد. (این سیستم امنیتی نخستین بار در بازی Tom Clancy's Splinter Cell: Chaos Theoryمورد بهرهبرداری قرار گرفت) بدین ترتیب که مثلاً بعد از پاک کردن بازی و uninstall شدن آن، برنامه بطور کامل از سختافزار سیستم پاک نمیشد و مشکلات و اختلالات بسیاری در دیسک درایو دستگاه به وجود میآمد و حتی امنیت سیستم عامل، مورد تهدید قرار میگرفت. بدین ترتیب، این شرکت و برنامه آن، عکسالعملهای منفی بسیاری را بر ضد خود برانگیخت و کاربران بسیاری از ناکارآمدی برنامه و سهلانگاری مسئولان در پاسخگویی، شکایت کردند.
به خصوص در مورد اینکه بعد از استفاده از بازی، برنامههای حفاظتی خود رایانههایشان، دچار اختلال شده است. حتی کار به جایی کشید که یوبیسافت به سبب شکایت بازیکنندههایی که ادعا میکردند امنیت سیستمشان به خاطر نصب بازی Brothers in Arms: Earned in Blood با سیستم امنیتی StarForce به خطر افتاده است، مجبور به پرداخت 5 میلیون دلار خسارت شد. نتیجه این که بعد از مدتی، شرکتهای معظم تولید و توزیع بازی مانند CDV و Ubisoft، نام StarForce را از فهرست شرکتهای طراح DRM برای بازیهای خود حذف کردند. در حال حاضر متداولترین سیستم DRM که توسط بسیاری از شرکتها برای برنامهها و بازیها استفاده میشود، SecuROM نام دارد. برنامهای ویژه بازیهای تحت ویندوز، ساخته Sony DADC با هدف حفظ تعداد کپیهایی که انجام میشود.
آیا DRM برای مقابله با بازی کننده ها طراحی شده است؟
طراحی برنامه امنیتی SecuROM به صورتی انجام شده است که جلوی هر گونه کپیبرداری غیرقانونی از بازی، توسط دستگاههای کپی را میگیرد. ولی این برنامه نیز اشکالاتی داشت. از جمله اینکه بعد از پاک کردن (uninstall) کامل بازی از سیستم، برنامه کاملاً از هارد دستگاه پاک نمیشد و در سرعت کار دستگاه، اختلالاتی ایجاد میکرد. اولین نسخه SecuROM در سال 1997 روانه بازار شد که در ابتدا فقط برای جلوگیری از کپی کردن بازیهای منتشر شده روی لوح فشرده طراحی شده بود. یکی از اولین بازیهای معروفی که از SecuROM بهره بردند، بازی دیابلو 2 ساخت اکتیویژن بود. ولی به تدریج و با تغییر بازار و روشهای جدید کاربران در تکثیر غیر قانونی بازیها، توزیعکنندگان به راههای جدیدتری برای سیستم DRM خود میاندیشیدند.
به همین منظور برنامه SecuROM را بهروز کردند تا بازیها در مقابل راههای جدید هک و تکثیر غیر قانونی ایمن باشند. تولیدکنندگان و طراحان، گزینههای جدید و متنوعی را به گزینههای قبلیِ برنامه DRMِ خود اضافه کردند تا توزیعکنندگان بازیهای مختلف به فراخورِ نیاز و بازی مورد نظر خود، DRM مناسب را انتخاب و اجرا کنند تا امنیت بیشتری را برای بازیهای خود فراهم کنند. به عنوان مثال بعضی بازیها طوری طراحی میشدند که هم امکان حفاظت آنلاین برای تکثیر نشدنِ غیرقانونی را داشتند و هم محدودیتهای نصب بازی روی سیستم، برای آنها اعمال میشد؛ در حالی که سایر برنامهها و بازیها تنها امکان اجرای یکی از این دو گزینه را داشتند. البته این بار هم تمام این تمهیدات، مانع از کپی غیر قانونی و آزادانه بازی نمیشد و تنها بر این نکته نظارت داشت که برنامه و بازیای که در دست کاربر قرار گرفته و در سیستم استفاده میشود، از طریق قانونی و از محل معتبر خریداری شده است.
در حال حاضر، نسخه 7 از برنامه SecuROM در بازار وجود دارد که هر سه یا چهار هفته هم بهروز میشود تا امنیت و کارایی لازم را در مورد بازی داشته باشد. با گذشت زمان و استفاده کاربران از بازیهایی که با برنامه SecuROM محافظت میشدند، مشخص شد که این سامانه نرمافزاری امنیتی هیچ نارضایتی و شکایتی در پی ندارد و کاربران به راحتی از نرمافزار استفاده میکردند؛ مسئلهای که برای سازندگان و ناشران بسیار حائز اهمیت بود. این برنامه، با اجرای خوب قوانینِ DRM و حفظ رضایت کاربران، به عنوان یک گزینه بسیار مناسب شناخته شد که هم منافع ِ تولیدکنندگان و هم رضایت کاربران را تأمین میکند. SecuROM در حفظ و اجرای قوانینِ DRM روی نرمافزارها، بسیار خوب عمل میکند.
مشخصات و دستورالعملها مداوماً بهروز میشوند و در نصب و اجرای بازی نیز برای کاربران و سیستمها، مشکلساز نیستند. برنامه SecuROM، تعداد دفعاتی را که بازی میتواند روی سیستم نصب شود محدود نمیکند. کاربرانی که نرمافزار را از محل معتبر تهیه کرده باشند، به دفعات میتوانند آن را روی سیستمهای مختلف نصب کنند. این برنامه فقط در مورد تعداد کاربرانی که بطور همزمان از یک نرمافزار نصب شده بر روی چند سیستم استفاده میکنند، حساسیت دارد. در ابتدا SecuROM، چنین طراحی شده بود که کاربر برای هر بار بازی و استفاده از نرمافزار، میبایست دیسک اصلی (اورجینال) را داخل درایو میگذاشت. ولی در نسخههای بعد، برای راحتی بیشتر کاربران، طراحی برنامه اندکی تغییر کرد؛ به این صورت که کاربران تنها یک بار نرمافزار را روی سیستم نصب میکردند و میتوانستند دفعات بعد، بدون گذاشتن دیسک داخل درایو، از برنامه استفاده کنند. البته این یک حالتِ موقتی است و بعد از مدتی باید دوباره دیسک اصلی روی سیستم نصب شود تا دوباره فعال گردد و کاربر بتواند از برنامه یا بازی استفاده کند.
استفان پوزاجسکی، رئیس بخش «مدیریت محصولات جهانی» در DRM و رئیس واحد «خدمات محتوای دیجیتال» در SONY DADC (شرکت اصلی حامی SecuROM) واقع در اتریش است. وی درباره این سیستم امنیتی نظرات جامعی دارد: «بطور کلی اگر برنامههایی که برای اجرای DRM طراحی میشوند، از لحاظ کاربردی راحت باشند و برای کاربران مشکلات سختافزاری و نرمافزاری ایجاد نکنند، خریداران بیشتری ترغیب میشوند که دیسکهای اصلی و نه کپیهای غیر قانونی را از محلهای معتبر تهیه کنند. در عین حال باید این واقعیت را نیز در نظر داشت که DRM و قوانین آن تنها راههایی برای محدود کردن و کاهش تکثیرهای غیر قانونی نرمافزارها هستند، ولی با وجود هکرهای ماهری که همیشه در رقابت با یکدیگر هستند، نمیتوان کاملاً جلوی تکثیرهای غیر قانونی را گرفت. اما بدون شک DRM به حفظ منافع تولیدکنندگان و تولید بازیهای جدید در آینده کمک بزرگی میکند.
با برنامهنویسی صحیح و کاربردی برای اجرای DRM، کاربران ترغیب میشوند که نرمافزارهای اصلی را تهیه کنند، نه کپیهای غیرقانونی را. برنامهنویسان بازیهای رایانهای و DRM همیشه به موازات هم در این عرصه حرکت میکنند. بقا و تداوم تولید و توزیع بازیهای رایانهای، بدون شک وابسته به میزان رضایت مشتریان و کاربران این بازیهاست. اگر قوانین DRM به درستی طراحی و اجرا شوند، رضایت کاربران در استفاده از نرمافزار بیشتر خواهد شد. این قوانین و اجرای آنها روی سیستمها به هیچ وجه نباید هیچ گونه تأثیر منفی روی کار سیستمها و کیفیت خودِ بازی بگذارد. این حق مسلّمِ کاربران است. هدف تولیدکنندگان، افزایش کیفیت نرمافزارها و کاربرد راحتتر آنها و ارائه خدمات دیگری مانند محدودیت مدت اعتبار بازی نصب شده روی سیستم، و امکان دانلود آنلاین از اینترنت میباشد.
کاربران باید علت طراحی و اجرای قوانین DRM را در برنامههای مختلفی مانند SecuROM بدانند و زمانی که از ارجحیت نسخه اصلی نسبت به کپیهای غیر قانونی اطمینان حاصل کردند، بدون شک نسبت به خرید نرمافزار اصل (اوریجینال) اقدام میکنند. به عنوان مثال فروشندگان در محلها میتوانند برای تشویق کاربران گزینهای به نام «امتحان کن، سپس بخر» را پیشنهاد کنند. اکثر کاربران نمیدانند که این گزینه برای تبلیغ DRM است و هدف آن، اجرای بهتر و بیشتر DRM و کمک به بازار بازیها و سرمایهداران این صنعت میباشد و بدون شک رفاه و راحتی کاربران نیز در آن لحاظ خواهد شد.» در شماره آتی ادامه بحث مربوط به سامانه مدیریت حقوق دیجیتال (DRM) و معضلات و مشکلات مربوط به آن را پی خواهیم گرفت.
|
