ايتنا - در پي انتشار مقاله «فرصتی که از دست رفت»، پاسخي از سوي روابط‌عمومی طرح ملی نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز به ايتنا رسيده كه متن كامل آن به شرح زير است:

طرح ملی نرم‌افزارهاي آزاد/متن‌باز (لینوکس فارسی) از معدود پروژه‌های بسیار شفافی است که شفافیت بیش از حد آن باعث شده است که افرادی ناآگاه و یا شاید مغرض هر از چند گاهی با اظهار‌نظرهای غیرکارشناسی و مطبوعاتی بی‌پایه به القاء دیدگاه‌ها یا نظر خاص سیاسی خود به جامعه بپردازند. لذا روابط عمومی و تبلیغات طرح، جهت جلوگیری از بوجود آمدن هرگونه ابهام و اطلاع‌رسانی شفاف و دقیق وظیفه خود می‌داند که مواردی هر چند کوتاه را بیان نماید.

در مقاله مذکور درج شده در تاریخ ۶ تیرماه ۱۳۸۶ به دو بخش موارد کلی طرح و بخش فنی اشاره شده بود که به جهت رفع ابهامات طرح و کلیات موارد فنی مذکور، توضیحات کاملی در ادامه آمده است.
در خصوص موارد فنی با توجه به این که هر دو پروژه مذکور توسط شرکت متانت امیرکبیر(که از مجریان موفق مشارکت‌کننده در طرح و یکی از شرکت‌های فعال در زمینه نرم‌افزارهای متن‌باز است) انجام شده است، جوابیه جزئی فنی- کارشناسی جداگانه‌ای توسط شرکت مذکور ارائه خواهد شد.

این طرح از بهمن ۱۳۷۹ در مرکز تحقیقاتی فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته شریف با هدف رفع پایه‌ای مشکلات زبان فارسی در سیستم‌عامل متن‌باز لینوکس و نرم‌افزارهاي متن‌باز پرکاربرد (مانند مجموعه افیس، مرورگر، ...) (و نه ترجمه فارسی از محیط کاربری!) به شورای عالی انفورماتیک پیشنهاد شد که پس از طی حدود دو سال مراحل قانونی در اوایل سال ۸۲ از طریق چهار رکن زیر شروع به فعالیت کرد:

کمیته راهبری شامل مسئولین عالی فناوری اطلاعات کشور مانند دبیران شورای عالی انفورماتیک، اطلاع‌رسانی و نماینده سازمان مدیریت و برنامه‌‌ریزی و ...، کمیته فنی از افراد با سابقه، متخصص، علاقه‌مند به موضوع زبان فارسی در سیستم‌عامل لینوکس (حدود ۲۰-۱۵ نفر) از کل کشور، مدیریت طرح در مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف و شرکت‌های خصوصی که از طریق برگزاری مکانیزم مناقصات دولتی برای انجام زیرپروژه‌ها انتخاب گردیدند.
اطلاع‌رسانی شفاف و عمومی از سیاست‌های اصلی این فعالیت بوده و می‌باشد که بر طبق آن کلیه اطلاعات پروژه‌ها حداقل شامل نتایج مناقصه، شرح خدمات پروژ‌ه‌ها و مبالغ قراردادها و خروجی‌های پروژ‌ه‌ها در قالب یک پرتال اطلاع‌رسانی (www.foss.ir) به همراه کلیه گزارش‌های جنبی دیگر در اختیار عموم قرار داده شده است.

هم اکنون این درگاه به طور متوسط روزانه بیش از۱۵۰۰۰ بازدید دارد. این نوع اطلاع‌رسانی در مورد طرحی که ۵/۴ سال از فعالیت آن در قالب ارکان مذکور مورد تفحص مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی و سازمان بازرسی قرار گرفته است و مجموعا بودجه‌ای حدود یک میلیارد تومان را با نظارت دقیق برای ۳۴ پروژه هزینه کرده است.
جز با اطمینان از سلامت کامل کار انجام شده از جنبه‌های مختلف ممکن متصور نیست. هرچند عدم وجود فرهنگ سالم استفاده از اطلاعات حتی در سطح رسانه‌ها، راه برای اظهار‌نظرهای سطحی، غیرکارشناسی و بدون مبنای علمی باز کرده است که خبر ذکر شده در خبرگزاری ایتنا در مورخ ۶/۴/۱۳۸۵ از این نمونه است.

در یک دید خوشبینانه، تصورات و برداشت‌های ناشیانه نگارنده از مفاهیم پایه‌ای نرم‌افزارهاي متن‌باز مانند محلی‌سازی و فعالیت‌های ایجاد و تکمیل پشتیبانی بین‌المللی از زبان فارسی در نرم‌افزارهاي متن‌باز پر کاربرد و به ویژه سیستم‌عامل لینوکس به ترجمه چند واسط کاربری به زبان فارسی تنزل کرده است که اصلا با فعالیت‌های انجام گرفته تطابق ندارد و و اینگونه تحلیل‌های مخاطب‌محور موجب گمراهی کاربران و مخاطبان می‌شود.

تهیه درخواست پیشنهاد برای پروژه‌های طرح توسط تیم‌هایی از بهترین افراد متخصص کشور در این حوزه در قالب زیرکمیته‌های فنی شکل گرفته و در هر مرحله اجرا نیز تیم‌های نظارتی روند پروژه را به دقت در سطح محلی و بین‌المللی مورد ارزیابی قرار داده‌اند. تخمین هزینه و زمان مربوط به پروژه‌ها نیز توسط افراد خبره انجام گرفته است که در نهایت مورد تایید کمیته راهبری طرح و نهاد دولتی منعقدکننده قراردادهای پروژه‌ها (شورای عالی انفورماتیک و شورای عالی اطلاع‌رسانی) قرارگرفته است.

بیان این نکته لازم به نظر می‌رسد که در هیچ جای دنیا برنامه‌نویسان متن‌باز برای تفریح و سرگرمی برنامه جدی نمی‌نویسند و یک کار حرفه‌ای جز بدون صرف بودجه و هزینه و نظارت و هدایت توسط بهترین کارشناسان انجام نمی‌‌گیرد. اگر تلاش هسته اولیه این پروژه برای قانع کردن مدیران بالای انفورماتیکی کشور به جهت سرمایه‌گذاری اولیه برای انجام یک کار تحقیق کاربردی با ابعاد ملّی و دلایلی روشن از جنبه‌های اقتصادی، امنیتی و اشتغال‌زایی نبود، هم اکنون کاربران ایرانی و همچنین دولت نمی‌توانست با قدرت از وجود یک سیستم‌عامل جایگزین به نام لینوکس فارسی که حداقل ۶ نمونه آن در کشور با پشتیبانی شرکت‌های داخلی وجود دارد، (به جای استفاده از ویندوز کپی و غیرمجاز که صادرات آن به ایران تحریم شده است) افتخار کند.

با توجه به در دسترس بودن کد منبع نرم‌افزارها به صورت بین‌المللی و نگهداری آن توسط جامعه‌های کاربردی و افراد علاقه‌مند در شرکت‌ها، حل مشکلات پایه‌ای زبان فارسی از طریق تعامل بین‌المللی با این گونه جامعه‌ها (که در مورد هر نرم‌افزارها مختلف است) مقدور نبوده و نمی‌باشد. این که امروز شما پس از بارگیری و نصب مجموعه نرم‌افزارهای چارچوب Horde از سایت اصلی آن به راحتی می‌توانید ترجمه فارسی آن را داشته باشید، راست به چپ تایپ کنید و ارسال و دریافت نامه‌های الکترونیکی فارسی داشته باشید از برکات بین‌المللی‌سازی خروجی‌های این طرح توسط شرکت‌هایی است که در فرآیند مناقصه از بین بهترین‌های کشور انتخاب شده‌اند.

اگر پس از بارگیری نرم‌افزار متن‌باز مرورگر فایرفاکس از طریق اینترنت بر روی سیستم‌عامل ویندوز به خوبی می‌توانید سایت‌های زبان فارسی را باز کنید، صفحات فارسی را بدون هیچ مشکلی ببینید. در واقع شما هم از خروجی‌های بین‌المللی این طرح استفاده می‌کنید. عدم وجود تاریخ فارسی در بیشتر نرم‌افزارهای متن‌باز مانند چارچوب هورد دارای دلایل فنی متعددی است. با توجه به این که تنها کشوری که در دنیا دارای تقویم رسمی غیر میلادی می‌باشد، ایران است، ساختارهای مناسب پایه‌ای در بیشتر نرم‌افزارهای متن‌باز برای پشتیبانی ذاتی از تقویم فارسی وجود ندارد و نهادینه کردن بنیادی تقویم فارسی به صورت بین‌المللی توسط برنامه‌نویسان ایرانی در حال کار است و نیازمند تعامل و مشارکت جدی جامعه با سایر برنامه‌نویسان متن‌باز است.

همانطوری که در برنامه کلان این طرح (Master Plan) که قابل بارگیری از بخش گزارش‌های پرتال طرح (www.foss.ir) می‌باشد، آمده است، ترجمه جزء بسیار محدودی (حداکثر ٪۱۰) از فعالیت‌های این طرح بوده است. ادعای آسان بودن ترجمه (که بیشتر از ۱۰٪ پروژه‌های طرح نیست) بسیار غیر دقیق و آسان‌نگاری است. کسانی که در حوزه واژه گزینی و ترجمه راهنماها و رابط کاربری فارسی تخصص دارند از پیچیدگی آن به خوبی مطلع هستند.

تدوین واژه نامه مرجع ترجمه محیط لینوکس و آیین‌نامه طراحی واسط کاربری از پروژه‌ها انجام شده در طرح برای استانداردسازی و یکسان‌سازی ترجمه‌هاست.
ذکر این نکته مفید است که معادل‌سازی فارسی‌سازی با ترجمه توسط نگارنده ناشی از عدم دانش فنی در حوزه بومی‌سازی نرم‌افزارهای متن‌باز و قیاس مساله با ویندوز است. تولید برنامه‌های کاربردی بر روی این سیستم نیازمند یک بستر تثبیت شده برای پشتیبانی زبان فارسی است که در طی روند طرح ملّی نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز تا حد خوبی شکل گرفته و هم اکنون به خوبی قابل استفاده است.

عدم وجود چنین بستری باعث وجود تشتت زبان فارسی در محیط رایانه همانند آنچه در برنامه‌‌های کاربردی محیط ویندوز در ایران به چشم می‌خورد، می‌گردید (نسخه‌های بیشمار فارسی‌ساز و برنامه‌های کاربردی برای یک نسخه خاص از ویندوز). علاوه بر این تولید برنامه‌های کاربردی که نیاز به سفارشی کردن، به روزرسانی و نگهداری دارد از فرصت‌های خوب تولید اشتغال مولد در جامعه برای شرکت‌های خصوصی است و تولید اینگونه نرم‌افزارها توسط دولت معقول به نظر نمی‌رسد.

یکی از مهم‌ترین ارزش‌های افزوده این طرح حرکتی است که در جامعه در حوزه آشنایی، توسعه و کاربرد نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز ایجاد کرده است.
وجود سایت‌های مختلف به زبان فارسی در مورد لینوکس و نرم‌افزارهای متن‌باز، جلسات منظم جامعه کاربران ایرانی لینوکس در تهران، اصفهان، زنجان، تبریز، مشهد و بسیاری از شهرهای دیگر با هدف به اشتراک گذاردن تجربیات و دانش،‌ تالیف و ترجمه ۱۵ کتاب در حوزه متن‌باز و بیشتر از ۱۰۰ ساعت دوره آموزش الکترونیکی از نمونه‌ حرکات فرهنگی و اثرات اجتماعی حرکت ایجاد شده در کشور در این حوزه است.

در سال ۸۵ با حمایت مرکز تحقیقات مخابرات ایران و شورای عالی فناوری اطلاعات کشور مجموعاً ۳۵ همایش و کارگاه آموزشی برای حدود ۴۰۰۰ نفر برگزار شده است.
به علاوه، حمایت مرکز تحقیقات مخابرات در سال گذشته زمینه ثمردهی پروژه و تولید لینوکس فارسی در کشور به خوبی فراهم کرد و هم‌اکنون پروژه پس از گذشت حدود ۵/۴ سال مطابق برنامه کلان به اهداف خود دست‌یافته و عملاً خاتمه یافته است.

جنبه دیگر فعالیت‌های انجام گرفته در طرح ملی نرم‌افزارهای آزاد/متن باز، فعالیت‌های بین‌المللی و حضور فعال در کنفرانس‌ها و مجامع بین‌المللی با هدف معرفی و آشنایی سایر کشورها با فعالیت‌های ایران در این حوزه و تبادل تجربیات و ایجاد یک جایگاه پیشرو در بین کشورهای آسیایی به ویژه حوزه خاورمیانه است.
از جمله فعالیت‌های بین‌المللی انجام شده در سال‌های اخیر می‌توان به ارائه سخنرانی در کنفرانس‌های بین‌المللی UNCTAD (سازمان ملل متحد)، FOSS 2005 در سوریه، پروژه بین‌المللی FLOSSWorld، در اجلاس جامعه اطلاعاتی سازمان مللWSIS2005 در تونس و همچنین شرکت و حضور در کنفرانس و نمایشگاه بین‌المللی Linuxtag2007 اشاره کرد.

در مواردی نیز تفاهمنامه مشترک همکاری با موسسات بین المللی مانند بنیاد نرم‌افزارهای آزاد اروپا و بنیاد دانش‌های آزاد اسپانیا (FCL) منعقد شده است که در حوزه نرم‌افزارهای آزاد/متن باز در سطح کشورهای خاورمیانه و کشورهای همسایه جایگاه پیشرویی برای ایران به ارمغان آورده است.
هم‌اکنون حوزه فعالیت این طرح بسترسازی حرکت به سوی استفاده از نرم‌افزارهای متن‌باز در جامعه است که بسیار فراتر از فارسی‌سازی رابط کاربری می‌باشد.

کلیه کشورها و شرکت‌های بزرگ جهان این حرکت را آغاز کرده‌اند و برای آن راهبردها مشخص اتخاذ نموده‌اند. بدیهی است که عدم درک این موقعیت و جلوگیری از این حرکت تکاملی توسط برخی از مسئولین کشور نه تنها شجاعت نیست بلکه باعث صدمات جبران‌ناپذیر در آینده توسعه فناوری اطلاعات کشور خواهد شد.
اکنون نوبت دستگاه‌های سیاست‌گذار کشور مانند شورای عالی فناوری اطلاعات کشور است که با تدوین یک برنامه راهبردی و ترویج سیستم‌عامل ایرانی لینوکس فارسی با پشتیبانی داخلی در مدارس دانشگاه‌ها، سازمان‌ها با کمک رسانه‌ها، زمینه را برای خود اتکایی، تنوع نرم‌افزارها و رقابت و استقلال از فروشتدگان نرم‌افزار خارجی در کشور به وجود بیاورند و از فرصت ایجاد شده توسط این طرح به خوبی استفاده کنند.

مدیریت طرح همانند گذشته عملکرد خود را با توجه به زمان و شرایط اجرایی آن کاملاً قابل دفاع می‌داند و علی‌رغم اطلاع‌رسانی بسیار شفاف از طریق پرتال طرح (که هیچ نمونه دیگری در پروژ‌ه‌های قبل یا فعلی دولتی بزرگ مانند آن وجود ندارد،) آمادگی خود را برای شرکت در هرگونه مناظره به جهت پاسخگویی و تنویر افکار عمومی اعلام می‌دارد.