در كشوري مانند افريقاي جنوبي، مي‌توان سرويس پايه ADSL را با هزينه ماهانه 10 دلار خريداري كرد، يا هزينه اين سرويس دركشوري مانند هند حدود 15 دلار است. اما دليل بالا بودن هزينه اين سرويس در ايران به مسائل مختلفي بازمي‌گردد. شايد مهم‌ترين دليل بالا بودن هزينه اين خدمات، گران بودن پهناي باند در ايران است.

مخابرات و اينترنت
علي مولوي - دنياي كامپيوتر و ارتباطات
admin@pishrohost.com
با وجودي كه شركت مخابرات ايران كمي دير به فكر ارائه خدمات اينترنتي افتاد، اما با توجه به زيرساخت‌هايي كه در اختيار اين شركت بود، به سرعت توانست نسبت به ارائه اين سرويس اقدام كند.
از ابتداي اين خدمات كه تنها قرار بود به مشتركين دولتي و شركت‌هاي ارائه دهنده خدمات اينترنتي(ISPها) ارائه شود، هزينه بالا و وديعه سنگين، باعث فراري شدن شركت‌هاي خصوصي شده بود، به طوري كه اكثر شركت‌ها ترجيح دادند به جاي استفاده از خدمات شركت مخابرات، از خدمات ماهواره‌اي استفاده كنند. به تدريج و با سياست‌گذاري‌هاي دولت براي كنترل اينترنت، شركت مخابرات از هزينه‌هاي خود كاست تا مشتركين بيشتري را جذب كند.

در 4 سال گذشته، عملا تنها راه اتصال به شبكه اينترنت جهاني، شركت ارتباطات داده‌ها يا ICP ها بودند. تا پيش از سال 84، ارتباطات شركت ارتباطات داده‌ها از طريق فيبر نوري به بندر فجيره و از آنجا به شبكه جهاني فلگ(Flag) متصل مي‌شد و تمامي ICP ها از طريق اتصالات ماهواره‌اي به شبكه اينترنت متصل بودند.
از اوائل سال 84 و تعديلي كه در قيمت‌هاي اينترنت با سرعا بالاي 10Mbps به وجود آمد، عملا براي ICPها به صرفه بود كه پهناي باند مورد نياز خود را از طريق شركت ارتباطات داده‌ها وبه وسيله فيبرنوري تامين كنند.

اما ارائه خدمات دسترسي به اينترنت درايران به كاربران انتهايي، خود بحثي جداگانه دارد. عملا تا پيش از سال 84 اكثر كاربران اينترنتي، اتصال خود را از طريق سيستم تلفني(Dial-UP) انجام مي‌دادند و اين روش، تنها روش دسترسي به اينترنت در كشور بود. اما پس از آن و با فعال شدن شركت‌هاي PAP و شركت‌هاي ارائه دهنده خدمات اينترنت زيرمجموعه آنها، اتصال به اينترنت از طريق تكنولوژي ADSL نيز فراهم شد. در حال حاضر 11 شركت دارنده پروانه PAP در كشور بيش از 150 هزار پورت در سراسر كشور ايجاد كرده‌اند. اما نكته جالب اينجاست كه شايد 5% از اين ظرفيت نيز تاكنون استفاده نشده باشد!
با وجود سرمايه‌گذاري فراوان بخش خصوصي در اين زمينه، و همچنين مزاياي بيشمار اين سرويس نسبت به سرويس Dial UP استقبال كم كاربران از اين سرويس جاي سوال دارد. شايد مهم‌ترين دليل عدم استقبال مردم از اين تكنولوژي، هزينه بالاي اين خدمات باشد. استفاده از اين خدمات حداقل ماهانه 25 هزار تومان بابت هزينه خريد پهناي باند، و 4800 تومان بابت هزينه‌هاي مخابراتي براي كاربر خرج برمي‌دارد. اين هزينه بالا را حتي مديران شركت مخابرات نيز قبول دارند.

مهندس وفا غفاريان، مدير عامل شركت مخابرات ايران در مصاحبه‌اي درباره خدمات ADSL و هزينه‌هاي آن به ايسنا گفت: «در اين مورد، بحث قيمت، يكي از مباحث اساسي مطرح در اين زمينه به شمار مي‌رود، به طوري كه هزينه‌اي كه به واسطه اشتراك به ADSL تحميل مي‌شود، با هيچ مقياسي در سبد هزينه‌هاي خانوار نمي‌گنجد. همچنين بحث كاربري و كاربردهاي خطوط ADSL هم از نكات اساسي ديگر به شمار مي‌رود، زيرا تنها استفاده از خطوط ADSL اتصال به شبكه اينترنت و پست الكترونيكي است.»

اما چرا هزينه ADSL در ايران گران است؟ پيش از نگارش اين مطالب در اينترنت درباره قيمت اين خدمات جست‌وجو كردم. جالب اينجا بود كه براي مثال در كشوري مانند افريقاي جنوبي، مي‌توان سرويس پايه ADSL را با هزينه ماهانه 10 دلار خريداري كرد، يا هزينه اين سرويس دركشوري مانند هند حدود 15 دلار است. اما دليل بالا بودن هزينه اين سرويس در ايران به مسائل مختلفي بازمي‌گردد. شايد مهم‌ترين دليل بالا بودن هزينه اين خدمات، گران بودن پهناي باند در ايران است. شركت ارتباطات داده‌ها يك لينك 100Mbps را با قيمت حدود 25 هزار دلار خريداري مي‌كند و شركت‌هاي داخلي مجبورند بابت همين پهناي باند، بيش از 70 ميليون تومان ( حدود 80 هزار دلار) به شركت ارتباطات داده‌ها پرداخت كنند!
نكته ديگر، هزينه سربار ماهانه حدود 4800 تومان روي خطوط تلفني است كه از خدمات ADSL تحت عنوان آبونمان دريافت مي‌گردد. به طور معمول در دنيا رسم بر اين است كه درآمد به ازاي سرمايه‌گذاري يا كار حاصل مي‌شود. اما متاسفانه اين تفكر در شركت مخابرات وجود ندارد و اين شركت با توجه به انحصاري كه در اختيار دارد، از بسياري از سرويس‌ها و خدماتي كه براي اين شركت هزينه‌اي دربرنداشته، در آمد كسب مي‌كند. درباره دريافت اين هزينه نيز وضعيت به همين شكل است.

شركت‌هاي مخابرات استاني بابت نصب تجهيزات شركت‌هاي PAP در محوطه مراكز تلفني از آنها هزينه‌اي دريافت كرده‌اند. ايجاد يك ارتباط ADSL بر روي خطوط مخابراتي بسيار ساده است. كافي است تنها يك زوج سيم كابل تلفني مشترك را از MDF مركز به محل نصب تجهيزات شركت PAP متصل كند. تنها كاري كه در راه‌اندازي اين سرويس بر عهده شركت مخابرات است، ايجاد اين اتصال است و بابت اين اتصال ساده، سالاننه 60 هزار تومان در آمد كسب مي‌كند!
به نظر مي رسد كه اگر مديران شركت مخابرات قصد دارند اين سرويس عمومي شود، مي‌بايست اندكي از سود خود صرفنظر كنند و هزينه‌هاي مربوط به اين سرويس را منطقي‌تر از مردم و شركت‌ها PAP دريافت كنند.

نكته ديگر درباره اينترنت در ايران، فيلترينگ گسترده سايت‌هاي خبري، سرگرمي، علمي، وبلاگ‌ها و.... است.
چندي پيش ايميلي از يكي از خوانندگان به دستم رسيد كه از قضا دارنده فروشگاه لوازم بهداشتي بود كه سايتي در زمينه فروش وسائل پيشگيري از بارداري راه‌اندازي كرده بود. وي با اشاره به فروش اين وسائل در داروخانه‌هاي كشور از يكسو، و نياز به فرهنگ‌سازي در اين زمينه و رشد چشمگير مبتلايان به ايدز، از من خواسته بود تا درباره فيلتر شدن سايتش در اينترنت و همچنين كليدواژه‌هاي آن مطلبي بنويسم. با وجودي كه تمامي صحبت‌هاي اين فرد منطقي بود، اما پاسخي براي اين درخواست وي نداشتم. چرا كه شخصا بارها براي جست‌وجوي كلماتي بسيار تميزتر از اين موارد به مشكل برخورده‌ام!
براي مثال واژه «دانشجو» يا «دختر» در برخي از ICP ها فيلتر شده است. با سيستم فيلترينگ بسياري از ICP ها عملا دسترسي به مطالب پزشكي غيرممكن است و به نظر مي‌رسد سختگيري تا اين حد اندكي افراطي باشد.

سال 83 و پس از فيلتر شدن سايت Orkut در ايران، بسياري از علاقه‌مندان به اين سايت مجبور به استفاده از ديگر سايت‌هاي از اين دست شدند، هر چند كه فيلتر شدن سايت‌هاي دوست‌يابي به طور مداوم ادامه داشت. تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده است كه سختگيري‌هاي اينچنيني ناموفق است. هر چند شركت مخابرات در زمينه فيلترينگ تنها به عنوان يك مجري عمل مي‌كند، اما مي‌تواند به عنوان مشاور فني، عواقب اين سختگيري‌ها را به تصميم گيرندگان فيلترينگ كشور گوشزد كند.
در حال حاضر راه‌اندازي ارتباط ماهواره‌اي به اينترنت چيزي حدود 70 الي 120 هزار تومان هزينه دارد و حدودا با ماهي 25 هزار تومان(ارزان‌تر از هزينه خدمات ADSL) مي توان سرويس ماهانه را خريداري كرد. علاوه بر سرعت بالاي اين سرويس، هيچگونه فيلتري در استفاده از اين خدمات وجود ندارد و شخص به راحتي تمامي سايت‌هاي مورد نظر خود را مي‌تواند مشاهده كند. اعتقاد دارم كه اگر اندكي هزينه اين سرويس كاهش پيدا كند ( كه در سال‌هاي آينده، اين اتفاق صددرصد خواهد افتاد) بسياري از كاربران به استفاده از اين روش هجوم خواهند برد و عملا سيستم فيلترينگ كشور بلااستفاده خواهد ماند. آن زمان است كه بايد براي شركت‌هاي داخلي ارائه كننده خدمات اينترنت مرثيه خواند و اين موضوع، بسيار نگران كننده است.

حافظه تاريخي در زمينه استفاده از وسايلي همچون ويدئو يا تلويزيون ماهواره‌اي، نشان داده است كه محدوديت زياد، عملا نتيجه معكوس خواهد داد. پس لااقل براي حفظ سرمايه‌هاي كشور هم كه شده، از تصميم گيرندگان فيلترينگ سايت‌ها بخواهيد طبق قانون شوراي انقلاب فرهنگي سايت‌ها را فيلتر كنند و از اعمال نظر شخصي در اين زمينه پرهيز نمايند.