ايتنا - مهم‌ترين عامل موفقيت شركت‌هاي نرم‌افزاري، ايجاد حس خودباوري و صرف كردن فعل خواستن و تحمل مشكلات طاقت فرساي توليد دانش به ويژه در ساليان ابتدايي شروع به كار با انتظار حداقل ياري از سوي ديگران مي‌باشد.

شركت‌هاي نرم‌افزاري و حلقه گمشده R&D
علي اصغر هلالي(مديرعامل شركت آرشام كوشا)

طي هفته‌هاي گذشته شاهد برگزاري هفته پژوهش در كشور بوديم. هم‌چنين قبل از آن نيز و در نخستين روزهاي آذرماه اعطاي جوايز و تقديرنامه‌هاي مربوط به بهترين محصولات R&D (تحقيق و توسعه) و بهترين واحدهاي R&D سال كشور در سال اجلاس سران توسط دولت صورت پذيرفت.
خوشبختانه شركت‌هاي نرم‌افزاري همچون سال‌هاي گذشته داراي نمايندگاني در ميان برگزيدگان بودند و البته نكته قابل توجه تكراري بودن اسامي ايشان طي چند سال گذشته مي باشد كه نشان از كم تحركي ساير شركت‌هاي نرم‌افزاري در اين مقوله دارد.

صنعت نرم‌افزار با توجه به ماهيت وجودي خويش متكي بر علم و دانش و از صنايع دانش محور مي‌باشد. در كشورهاي توسعه يافته تا حدود 3% از توليد ناخالص ملي هر كشور صرف تحقيق و پژوهش مي‌گردد كه در اين بين قسمت عمده‌اي از آن صرف صنايع دانش محور نظير نرم‌افزار مي‌گردد. با نگاه اجمالي به جهان امروزي به ارزش افزوده صنايع دانايي محور و نرم‌افزاري در مقايسه با صنايع سخت‌افزاري پي‌مي‌بريم و اينكه كشورهاي پيشرفته چگونه در اين زمينه سرمايه‌گذاري كرده و در توليد علم مي‌كوشند.

حال بايد ديد كه جايگاه R&D در ايران به صورت عام و در صنعت نرم‌افزار به صورت خاص كجاست؟
با نگاهي سطحي به ليست محصولاتي كه در شوراي عالي انفورماتيك ثبت گرديده‌اند، به عنوان جامعه آماري توليدات نرم‌افزاري كشور، ملاحظه مي‌شود كه حجم عمده‌اي از محصولات نرم‌افزاري در كشور در خوشه‌هاي مشخص و به ويژه نرم‌افزارهاي مالي، و اتوماسيون اداري بوده و البته نرم‌افزارهاي آموزشي و فرهنگي نيز در اين بين تعداد زيادي به خود اختصاص داده‌اند.

اين امر بر موارد زير دلالت دارد:
1) شركت‌هاي ايراني اغلب به توليد محصولاتي مي‌پردازند كه در بازار وجود داشته باشد و توليد ايده‌هاي نو انگشت‌شمار هستند. از مشكلات اين امر مي‌توان محدوديت بازار و در نتيجه اشباع آن و پايين آمدن قيمت محصولات و ضرر شركت‌هاي نرم‌افزاري اشاره نمود. از سوي ديگر با توجه به بومي بودن اغلب اين محصولات، وجود هزاران مشابه خارجي با كيفيت بالاتر و قيمت پايين‌تر اين محصولات از امكان حضور در بازارهاي بين‌المللي نيز برخوردار نيستند و البته به نظر نگارنده مهم‌ترين ضرر اين جريان، درگير كردن عمر و استعداد جوان‌هاي تازه به اين عرصه آمده دراين بازار محدود و در نهايت هدر رفتن عمر ايشان و عدم نفع مالي و در نهايت سرخوردگي ايشان مي‌باشد.
2) بسياري از شركت‌ها درانتظار تعريف پروژه از سوي كارفرمايان مي باشند. توليد نرم‌افزارهاي سفارش مشتري همواره مورد توجه شركت‌هاي نرم‌افزاري قرار داشته و البته از مهم‌ترين محورهاي بازار اين صنعت محسوب مي‌گردد وليكن به ويژه در ايران موارد زير تهديد كننده شركت‌هاي فعال در اين شاخه خواهند بود:
- بازار ايران، بازاري به شدت دولتي مي‌باشد و به عبارتي شركت‌ها بايد منتظر دولت باشند تا پروژه‌هاي خود را تعريف و اعتبار لازم را اختصاص دهد كه همانگونه كه همه ما ايرانيان نيك مي‌دانيم سياست‌هاي دولت معمولا وابسته به فرد و مديريت افراد بوده و از پايداري و ثبات لازم برخوردار نيست و از سوي ديگر عدم پرداخت به موقع اعتبار پروژه ها تاكنون بسياري از شركت‌هاي ما را نابود كرده است.

به عقيده نگارنده، تنها راه غلبه بر وضعيت موجود و حتي پيشرفت و گسترش بازار و در پي آن حضور موثر دربازارهاي جهاني، تقويت واحدهاي تحقيق و توسعه (R&D) در كنار فعاليت‌هاي موجود مي باشد. مطالعه بازار، بررسي روند رشد صنعت نرم‌افزار جهان، پرورش ايده‌ها و در كنار آن افزايش بنيه علمي، شركت‌هاي نرم‌افزاري را مسلح به داشتن قدرت انعطاف پذيري و چابكي در مقابله با مشكلات و حركت به سوي هدف سازمان و پيشرفت مي نمايد.
محصولات جديد، بازارهاي جديد داخلي و خارجي را به روي شركت‌هاي نرم‌افزاري خواهند گشود و وابستگي ايشان به پروژه‌هاي دولتي و دنباله‌روي از ساير محصولات و اشباع بازار موجود را به حداقل خواهند رساند.

دراين بين نقش دولت به عنوان بسترساز بسيار موثر مي باشد. به عقيده نويسنده دولت با فراهم آوردن بستر لازم براي شركت‌هاي نرم‌افزاري و پوشش منطقي برخي ريسك‌هاي شركت‌هاي جوان و يا در حال رشد در واقع فرصت رشد بيشتري را در اختيارايشان قرار خواهد داد. از محورهاي اصلي حمايت دولت در اين زمينه مي‌توان به موارد زير اشاره نمود:
- حمايت (البته با ضمانت‌هاي اجرايي لازم) ازحق مالكيت معنوي و Copy Right جهت حفظ ارزش حقوق مادي و معنوي و پس از آن دانش توليد شده
- معافيت كامل فعاليت‌هاي R&D از هر گونه عوارض و ماليات ، بيمه و هر گونه هزينه‌هاي سربار ديگر
- دراختيار قرار دادن مكان فعاليت، آزمايشگاه، تجهيزات، اينترنت پرسرعت، كتابخانه ها و... در اختيار شركت‌ها
- فراهم آوردن امكان عرضه و ارائه محصولات R&D شركت‌هاي نرم‌افزاري در نمايشگاه معتبر تخصصي داخلي و بين‌المللي
- پوشش بخشي از هزينه‌هاي R&D در قالب كمك‌هاي بلاعوض و وام‌هاي بسيار كم بهره و طولاني مدت
- حمايت از تشكيل صندوق‌هاي سرمايه‌گذار خطر پذير (Venture Capitalist)
- ايجاد امكان ارتباط بيشتر صنعت و دانشگاه
- تقويت و توجه بيشتر به پارك‌هاي فناوري اطلاعات كشور
- توجه بيشتر به رشته‌هاي فاوا در دانشگاه‌ها و تعريف پروژه‌هاي تحقيقي/كاربردي در دانشكده‌هاي نرم‌افزار كشور

هر چند در بسياري ازموارد فوق درقانون و بودجه دولت مواردي پيش‌بيني شده، و ليكن تقاضاي اين صنعت اجراي عملي قانون و حمايت واقعي و ملموس در اين زمينه مي‌باشد و البته در اين ميان، مهم‌ترين عامل موفقيت شركت‌هاي نرم‌افزاري ايجاد حس خودباوري و صرف كردن فعل خواستن و تحمل مشكلات طاقت فرساي توليد دانش به ويژه در ساليان ابتدايي شروع به كار با انتظار حداقل ياري از سوي ديگران مي‌باشد.