ايتنا - علي اصغر هلالي - ايران در حال حاضر به علت عدم وجود تيم‌هاي كاري ورزيده، مشكلات سياسي و به ويژه تحريم از سوي ايالات متحده آمريكا به عنوان بزرگ‌ترين بازار نرم‌افزار جهان، و مشكلات جدي در زبان انگليسي، در بحث ارائه خدمات و انجام پروژه‌هاي برون سپاري داراي مزيت رقابتي نمي‌باشد.

صادرات نرم‌افزار و شركت‌هاي ايراني
علي اصغر هلالي(مدير عامل شركت آرشام كوشا)
بنگاه‌هاي اقتصادي، معمولا جهت كسب درآمد به ارائه محصولات و خدمات خود در بازارهاي داخلي و خارجي مي پردازند. ارائه نرم‌افزار در عرصه جهاني داراي ويژگي‌هاي زير مي‌باشد:
- افزايش حجم بازار از بازار محدود داخل كشور به كل دنيا
- امكان ارائه و فروش محصولات نرم‌افزاري مستقل از محدوديت‌هاي مكاني و زماني و ناديده گرفتن مرزهاي سياسي (تجارت الكترونيكي)
- امكان ارائه ايده‌هاي نوين و محصولات خاص حتي بدون سرمايه‌گذاري‌هاي سنگين توسط نوآوران جهان
- سادگي دسترسي به آخرين فناوري روز توليد نرم‌افزار
- ارزش افزوده بسيار بالاي نرم‌افزار در مقايسه با كالاهاي سنتي

براي بسياري از افراد، حتي فكر دستيابي به يكي از مزاياي فوق، خيالي دور از دسترس مي‌باشد، چرا؟ زيرا ابعاد مختلف مهندسي نرم‌افزار براي بسياري از افراد شناخته شده نيست و ايشان تنها نرم‌افزار را به عنوان نرم‌افزارهاي مالي، اداري، مالتي‌مديا و يا بازي‌هاي رايانه‌اي مي‌دانند.
صادرات خدمات نرم‌افزاري داراي جنبه‌هاي مختلفي مي باشد كه از آن جمله مي توان به دسته‌بندي‌هاي زير اشاره نمود:
كالاي نرم‌افزاري:
1- فناوري‌هاي نرم‌افزاري مشتمل بر الگوريتم‌ها، نرم‌افزار، مستندات طراحي و غيره
2- نرم‌افزار
3- بسته نرم‌افزاري
4- برنامه منبع (Source Code) نرم‌افزار
5- حقوق مادي مرتبط با نرم‌افزار
خدمات نرم‌افزاري:
1- خدمات بالاسري(Up-Stream) فرآيند پديدآوردن نرم‌افزار كه عمدتاً مربوط به مطالعه، تحقيقات، بررسي و نيازسنجي، امكان‌سنجي(از جنبه كسب و كار) و طراحي سيستم‌ها و سازمان مي‌شوند، نظير مهندسي و مهندسي مجدد فرآيندها (BPE, BPR)، عارضه‌يابي، و طراحي ساختار و فرآيند
2- خدماتي كه مستقيماً منجر به پديد آمدن نرم‌افزار (Software Development) مي‌شوند، شامل انجام همه يا بخشي از تحقيقات (فني)، امكان‌سنجي (فني)، تجزيه و تحليل، نيازسنجي، طراحي، برنامه‌سازي، آزمايش، و مستندسازي
3- خدمات جانبي مربوط به پروژه‌هاي نرم‌افزاري، شامل مشاوره، عمل به عنوان عامل چهارم، مديريت پروژه، مديريت كيفيت، مديريت پيكربندي، و نظارت
4- خدماتي كه امكان استفاده و كاربري از نرم‌افزار را فراهم مي‌آورند، شامل نصب، راه‌اندازي، آموزش، راهبري، كرايه نرم‌افزار و غيره
5- خدماتي كه مرتبط با نگه‌داري نرم‌افزارها هستند، شامل نگه‌داري، رفع ايرادات نرم‌افزار، انتقال نرم‌افزارها از يك محيط به محيط ديگر، به‌بود و ارتقاي نرم‌افزار
6- خدمات داده‌اي، شامل ورود داده‌ها، تغيير و تبديل داده‌ها، بازيابي داده‌ها و غيره
7- ارائه خدمات در محيط تار جهاني(web) شامل طراحي، نگهداري، پياده‌سازي، فروش سرويس ASP يا نرم‌افزار به صورت Online
8- خدمات كارشناسي مرتبط با موضوعات فوق

بنابراين صادرات خدمات مهندسي نرم‌افزار از ارائه خدمات مختلف مشاوره‌اي، برنامه نويسي‌هاي خاص حتي به صورت Embedded در كاربردهاي صنعتي، نرم‌افزارهاي مهندسي CAD/CAM تا حتي يك الگوريتم برنامه نويسي را در بر مي گيرد.

به عقيده نويسنده، ايران در حال حاضر به علت عدم وجود تيم‌هاي كاري ورزيده كه اغلب درگير پروژه‌هاي داخل كشور هستند، به ويژه پس از اجراي طرح تكفا و افزايش ناگهاني حجم بازار نرم‌افزار داخل كشور، و در نتيجه كمبود نيروي متخصص، مشكلات سياسي و به ويژه تحريم از سوي ايالات متحده آمريكا به عنوان بزرگ‌ترين بازار نرم‌افزار جهان و مشكلات جدي در زبان انگليسي به عنوان زبان بين‌المللي در مقايسه با ساير كشورهاي رقيب كه اكثرا داراي هيچ كدام از مشكلات فوق نبوده و بعضي از ايشان مانند كشور ايرلند داراي نزديكي‌هاي نژادي به بازارهاي عمده هدف مي‌باشند در بحث ارائه خدمات و انجام پروژه‌هاي برون سپاري داراي مزيت رقابتي نمي‌باشد.
تربيت نيروي متخصص داخلي و همچنين ارتباط با ايرانيان داراي تخصص و سرمايه در خارج كشور به عنوان دروازه‌هاي ورود به بازار جهاني از كليدهاي موفقيت در اين بخش و در حال حاضر محسوب مي‌گردند. در حوزه محصولات نيز اغلب محصولات ايراني نظير نرم‌افزارهاي مالي، اداري و بسته‌هاي حامل محتواي فرهنگي، آموزشي نيز به علت كيفيت پايين، بومي بودن و مشكلات كپي‌رايت قادر به حضور در بازارهاي جهاني نيستند.
در اين ميان تنها نقطه قوت ايرانيان به صورت بالفعل استفاده از هوش و تخصص بالاي نخبه‌هاي ايراني درتوليد ايده و يا محصولات پيچيده و با كاربردهاي خاص نظير نرم‌افزارهاي مهندسي و يا شبيه‌سازي و هوشمند مي‌باشد كه پشتوانه توليد آن تسلط به علوم مهندسي، رياضيات و فيزيك كاربردي، علوم نرم‌افزاري و هوش مصنوعي مي باشد. در اين زمينه‌ها برخلاف نرم‌افزارهاي ويژه بازارهاي افقي(Vertical Market) كه اساس كار در توليد پايگاه‌هاي اطلاعاتي ساده يا پيچيده، تحليل پروژه و ارتباط با كارفرما و در نتيجه نياز به سيستم برنامه‌سازي پرتعداد و مجرب با تجربه فراوان مي‌باشد، هوش و درك بالا از تحليل‌هاي عمودي و عميق مسائل توسط تعداد معدودي نخبه به ايجاد محصول با ارزش افزوده بالا منتهي خواهد شد.

ايران هميشه داراي ستارگان و نخبه‌هاي ورزيده در تمامي رشته ها مي‌باشد كه در رشته‌هاي تخصصي خود سرآمد مي‌باشند وليكن همانگونه كه ذكر گرديد در رشته‌هاي عمومي توليد نرم‌افزار شركت‌هاي ايراني از وضعيت مناسبي در بازار جهاني برخوردار نمي‌باشند.
اين امر به آن معناست كه در توليد نرم‌افزار جهت اهداف صادراتي، شركت‌ها و افرادي كه توانايي توليد يا ارائه خدمت در زمينه‌هاي بسيار تخصصي و حضور در بازارهاي عمودي را دارند از اولويت بالاتري از شركت‌هاي داراي محصول و خدمات در بازارهاي افقي برخوردارند و بايد مورد توجه بيشتري قرار گيرند.
در بازار داخل شرايط كاملا برعكس مي باشد و به علت نياز بالا و بازار بزرگ ايران و عدم اشباع آن، توليد نرم‌افزارهاي افقي و پايگاه‌هاي اطلاعاتي بايد مورد توجه بيشتر قرار گيرند زيرا در صورت عدم تحقق اين امر اين بازار نيز در اختيار شركت‌هاي خارجي قرار خواهد گرفت.
البته اميدواريم با توجه ويژه به اين صنعت به زودي ايران در كليه شاخه‌هاي مهندسي نرم‌افزار داراي مزيت رقابتي در بازارهاي جهاني گردد.