نصرالله جهانگرد - آبان ۱۳۸۴ دور دوم اجلاس جهاني سران درباره جامعه اطلاعاتي WSIS پس از سه روز مراسم اعلام نظرات كشورها در تونس پايان يافت و رهبران جهان در پايان ۵ سال فعاليت مداوم و سنگين كارشناسان از همه كشورها تحت مديريت عالي سازمان ملل طي سند رسمي اعلاميه اصول و برنامه اقدام چارچوب راهبردي به كارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات براي كليه وجوه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي، اخلاقي و امنيتي بشريت را به تصويب رساندند.

فناوري اطلاعات، موتور اقتصاد جهاني
نصرالله جهانگرد - دبير شوراي عالي اطلاع رساني
شرق
آبان ۱۳۸۴ دور دوم اجلاس جهاني سران درباره جامعه اطلاعاتي WSIS پس از سه روز مراسم اعلام نظرات كشورها در تونس پايان يافت و رهبران جهان در پايان ۵ سال فعاليت مداوم و سنگين كارشناسان از همه كشورها تحت مديريت عالي سازمان ملل طي سند رسمي اعلاميه اصول و برنامه اقدام چارچوب راهبردي به كارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات براي كليه وجوه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي، اخلاقي و امنيتي بشريت را به تصويب رساندند. به موازات و همراه اين مراسم استراتژيك نزديك به ۴۰۰ نشست جانبي توسط كشورها، دولت‌ها و نهادهاي مدني نهادهاي جهاني برگزار شد كه در تعداد بسياري از آنها قرار و مدارهاي مهمي براي آغاز حركت و فعاليت‌هاي بين‌المللي جديد توسعه‌اي، علمي و فرهنگي تنظيم شد و به زودي شاهد امواج توفنده آنها در عرضه جهاني خواهيم بود.
در نمايشگاه جانبي اين مراسم، بيش از ۳۰۰ غرفه توسط دولت‌ها و نهادهاي جهاني كسب توان تجربي و علمي و راهبردي خود را براي به اشتراك گذاردن جهت رشد و پيشرفت ديگر ملل و تبادل آن به ميدان عرضه آورده بودند و به راستي بزرگ‌ترين معركه علمي-فكري و مديريتي جهان در تمام ابعاد برقرار شده بود. به راستي چه خبر است؟جامعه اطلاعاتي چيست و چه ويژگي‌هايي دارد؟ رابطه ما با آن كدام و چگونه است؟ و چه بايد بكنيم؟

جامعه اطلاعاتي، مولد حركت به سمت يك جامعه مبتني بر كنش و بركنش دانش مدار است كه در آن عموم مردم در اجراي برنامه امور مختلف خود با تكيه بر توليد و مبادله اطلاعات روشن كارايي و كارآمدي بيشتري به دست مي آورند و انسان در اين جامعه داراي كرامت و اخلاق برجسته خواهد بود. ارزش افزوده اقتصادي ناشي از اين سازوكار عامل اصلي رشد و پيشرفت اقتصادي و اقتدار در اين جامعه است.
فناوري اطلاعات و ارتباطات عامل اساسي كاهش دهنده فاصله مكان و فاصله زمان در برنامه امور مختلف مي گردد تا حدي كه در بسياري از قلمروها اين كاهش موجب توليد و عرضه خدمات جديدي مي‌شود كه قبلاً ممكن نبوده است. در يك تماس تلفني بين دو نقطه از كره زمين فاصله زمان و مكان نزديك صفر است و به همين سياق در خريد و مبادله يك مجموعه اطلاعات در چند كتاب نيز همين طور خواهد بود. اين سرعت بسيار بالا در انجام فعاليت‌هاي اجتماعي-اقتصادي عامل اثرگذار در مناسبات مدني و انساني نوين است و از سوي ديگر موجب افزايش كميت و كيفيت خدمات و امكانات و در نهايت ايجاد مجال بيشتر انديشيدن و زندگي بهتر براي انسان مورد انتظار است.

براي تبيين اين تغيير و تبديل شكل و كيفيت زندگي انساني ناشي از كاربرد ICT كمي به عقب برمي گرديم و از مثال اختراع انواع خودرو و هواپيما و اثر آن در ساخت جوامع، اقتصاد، سياست، امنيت و... استفاده مي كنيم. در نظر بگيريد كه اواخر قرن نوزدهم انسان‌هايي كه شاهد اختراع اولين نمونه‌هاي خودرو بودند تصور روشني از زندگي نيمه دوم قرن بيستم نداشته تا چه برسد به اواخر قرن و سپس شرايط كنوني. ماشين عامل سرعت نقل و انتقال انسان، كالا و خدمات شده و اين افزايش سرعت موجب تغيير كمي و كيفي توليد و شكل زندگي اجتماعي انسان به صورت شهرنشيني مدرن امروزي شده و در نهايت با توسعه حمل و نقل هوايي سريع امكان تعامل جهاني اقتصادي، اجتماعي روي كره زمين و در اندازه‌هاي بزرگ به صورت مشترك فراهم شده است. همراه اين تغييرات ساختار مولفه‌هاي موثر در قدرت و حاكميت ها و روابط فيمابين آنها با خود و مردم نيز تغيير و تبديل يافته است.
اكنون در نظر بگيريد كه ورود فناوري اطلاعات و ارتباطات ICT اين سرعت مبادله را به حد اعلا رسانده و خواهد رساند و اثر فاصله زمان و مكان را در انجام امور نزديك به صفر مي نمايد يعني امكان انجام همزمان مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي مختلف در سراسر كره زمين و حتي خارج از آن توسط انبوه افراد و سيستم ها به صورت شبكه اي - يكپارچه و با مديريت واحد ممكن مي شود.

طليعه اين مسائل آغاز شده است به طوري كه هم اكنون انجام كار پيوسته روي يك قلمرو به طور ۲۴ ساعت و تقسيم شده روي كره زمين (۸ * ۳ يا ۱۲ * ۲ ساعت) برقرار است و يا ذخاير پولي يك نظام بانكي در نيم كره تعطيل(در شب) در نيم كره فعال(در روز) ديگر به كار مي‌رود. هم اكنون مركز تحقيقات CERN، بزرگ‌ترين مركز تحقيقات فيزيك بنيادي جهان در شهر ژنو مشغول انجام پژوهش‌هاي استراتژيك در فيزيك بنيادي است كه به طور همزمان چند هزار فيزيكدان در سراسر جهان و روي چند هزار كامپيوتر متصل به شبكه به صورت پيوسته، همزمان و يكپارچه در حال انجام است كه تا قبل از اين زمان براي بشر غيرممكن بوده است. (انشاءالله به زودي مركز فيزيك بنيادي ايران نيز به اين پروژه مي پيوندد.)
امروزه فناوري اطلاعات و ارتباطات محرك اصلي اقتصاد جهان شده و توسعه پايدار بدون تكيه بر كاربرد ICT تقريباً غيرممكن است. تغييرات بزرگ و انقلاب گونه ICT در عرصه جهاني شروع شده است و بسيار آشوبناك خواهد بود، شناخت ويژگي‌هاي آن براي بهره بردن از فرصت و احتراز از تهديدها شرط عقل و تدبير است.

امروزه فناوري اطلاعات و ارتباطات محرك اصلي اقتصاد جهان شده و توسعه پايدار بدون تكيه بر كاربرد ICT تقريباً غيرممكن است. تغييرات بزرگ و انقلاب گونه ICT در عرصه جهاني شروع شده است و بسيار آشوبناك خواهد بود، شناخت ويژگي‌هاي آن براي بهره بردن از فرصت و احتراز از تهديدها شرط عقل و تدبير است. به طور كلي سازمان كار و فعاليت با تغيير و تحول اساسي روبه رو است و هرگونه تجارت و تلاش چه موقت و چه دائمي مستلزم آموزش دائمي عناصر انساني است كه افزايش دسترسي به اطلاعات و ICT در همه موارد شرط ضروري و رسمي خواهد بود لذا:
۱ _ توسعه شبكه دسترسي به اطلاعات براي همه مردم در همه سطوح و رفع موانع توليد، توزيع و دسترسي به آن همراه با تمهيد امكانات ارزان قيمت ابزار رايانه اي و اينترنتي
۲ _ سرمايه گذاري وسيع براي تعليم و ارتقاي مهارت معلمان و مربيان آموزش كشور به عنوان عوامل اصلي تربيت نيروهاي آينده كشور ضروري و حياتي است.

ورود ICT به كسب و كار، در داخل كشور موجب گسترش بازار از اندازه محلي به سطح ملي و سپس منطقه‌اي و جهاني شده و اين امر يعني سرعت بيشتر گردش كالا _ خدمات و پول و ارتقاي سطح زندگي در جامعه خواهد بود و از سوي ديگر تغيير ويژگي هاي امنيتي، اقتصادي و اجتماعي موجب تغيير ويژگي ساختار جوامع و حكومت‌ها خواهد بود، پيش بيني مي شود تا سال ۲۰۲۰ ساختارهاي محلي و ملي حكومت‌ها به طور جدي تغييرات اساسي خواهند يافت.
با ذكر نكات محدود فوق تلاش شد نشان داده شود كه تعامل و تاثير ابزارهاي سرعت در زندگي بشر عامل تغيير سازوكار جهات اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي بوده و نيازمند اين هستيم كه مباني نظري سرعت شناسي را در كنار درك شرايط كنوني دريابيم تا تعليمات حياتي ملي به موقع و صحيح اتخاذ گردد.

شرايط پيش رو در عرصه جهاني موجب تغيير نگرش در عرصه بين‌المللي و رقابت‌هاي چندبعدي آن شده است. رقابت‌هاي دوران سنتي مبتني بر حذف رقيب بود و امروز شرط رقابت همكاري بين‌المللي براي رشد همه طرف‌ها پيش شرط تعامل جهاني است و البته هر كه هوشيارتر باشد سهم بيشتر و توان بيشتري خواهد يافت.
سيستم هاي بسته ديگر شرايط تداوم حيات ندارند و همه سيستم ها شرط پايداري آنها موكول به رقابت در شرايط باز شده و در چنين حالتي مولفه هاي توليد قدرت و توزيع آن و امنيت تغييرات اساسي كرده اند و بايد بازشناسي شوند. هرگونه اقدام حتي در اندازه هاي محلي و ملي متاثر از شرايط پيراموني جهاني است و البته بر همين پيرامون اثرگذار نيز خواهد بود. امروزه همه ما از طريق تصاوير تلويزيوني خبري شاهد اين تعامل اثر جهاني هستيم و داستان طوطي و بازرگان به واسطه گسترش شبكه هاي دسترسي اطلاعاتي در همه جهان به طور زنده و همزمان در حال وقوع، حدوث و تداول است.
شركت ها _ ملت ها و كشورهايي كه از اين شناخت شرايط معاصر و آينده غافل باشند آينده و حيات روشني براي آنها پيش بيني نمي شود و ما نيز از اين حكم قطعي بركنار نيستيم و نمي توانيم خودمان را از اين تحولات دور نگه داريم. همه بشريت با تمام وجود در دل اين تحولات هستند، اصلاً جزيي از اين فرآيند در گردش هستند و اگر هوشمندي و فرصت شناسي كنند از آن بهره و انرژي مي گيرند و اگر غفلت نمايند فقط انرژي از دست مي دهند و...

خوشبختانه طي ده سال اخير با همت دولت و به ويژه جناب آقاي خاتمي و مشاركت خيل عظيمي از انديشمندان، متخصصان و نخبگان جامعه ايراني با اين موضوع آشنا شده است و در بسياري از عرصه‌هاي بين‌المللي مربوط به آن نيز به شايستگي حضور قوي و اثرگذار داشته ايم و در عرصه اجرايي ملي نيز تغيير و تحول سازوكار اجتماعي اقتصادي _ كشور جهت كسب توانمندي بيشتر شروع شده است و انشاءالله به نحو صحيحي نيز تداوم خواهد يافت.
در صحنه كارشناسي بين المللي و مذاكرات تنظيم اقتصاد جهاني WSIS هيات ايراني جزء توانمندترين گروه‌هاي كاري اجلاس بود به نحوي كه مهارت دوستان مذاكره كننده (به خصوص از امور خارجه ايران) موجب تحسين مكرر هيئت‌هاي نمايندگي ساير ملل قرار گرفته و بسياري از مواد قطعنامه نهايي با پيشنهاد ايران شكل گرفته است و اميد مي رود اين تلاش‌ها موجب گسترش و تعميق شناخت مسئله در داخل كشور و پايه تصميمات اثرگذار در ارتقاي توانمندسازي مردم سرافراز ايران قرار گيرد.

تكليف دولتمردان و مديران دريافت اين فهم و شناخت و مديريت تغييرات اساسي در كشور در جهت اقتدار ملي است كه از طريق توانمندسازي بيشتر مردم، حمايت از نخبگان و انديشمندان كشور، گسترش همكاري هاي بين المللي، ثبات در سياست هاي كلان، تامين سازوكار حقوقي و مالي و مديريت راهبردي درست اين حمايت‌ها است.