علي مولوي - اگر از لحاظ امكانات و دانش فني بررسي شود، عدم صلاحيت مركز پژوهش‌هاي بنيادي براي در اختيار داشتن ثبت اين دامنه‌هاي كشوري(ir) كاملا مشخص مي‌شود. شايد اين مركز اولين ارائه كننده اينترنت در ايران بوده، اما اين دليل نمي‌شود كه بالاترين دانش را در اين زمينه داشته باشد.

علي مولوي - عصر ارتباط
با وجودي كه در روزهاي ابتدايي استفاده اينترنت، ثبت دامنه‌هاي امريكايي به دليل سادگي و آماده نبودن ساير دامنه‌ها رواج داشت، اما به تدريج و با فعال شدن دامنه‌هاي ملي، استفاده از اين دامنه‌ها در كشورها رواج پيدا كرد.
سياست‌هاي آزاد سازي دامنه‌هاي ملي براي ترغيب كاربران به استفاده از اين دامنه‌ها از سوي دولت‌هاي ساير كشورها بخصوص كشورهاي اروپايي رواج پيدا كرد. اما در ايران، مركز پژوهش‌هاي بنيادي به عنوان اولين ارائه دهنده اينترنت در ايران، به عنوان تنها ثبت كننده رسمي ايراني (Registrar) از سوي ICANN شناخته مي‌شود كه ثبت دامنه‌هاي با پسوند .ir بر عهده اين مركز گذاشته شده است. تا پيش از سال 1381 ، ثبت دامنه‌هاي .ir به سختي امكان‌پذير بود و براي ثبت چنين دامنه‌هايي نياز به مدارك رسمي بود.

در دي ماه سال 81 و بدون هيچ گونه اعلام قبلي در رسانه‌هاي جمعي، ثبت دامنه‌هاي .ir از سوي اين مركز آزاد شد. در هفته‌هاي ابتدايي، حجم عظيمي از دامنه‌هاي با اسم‌هاي شركت‌هاي تجاري خارجي و داخلي و نام‌هاي جالب و پر استفاده توسط اشخاص خاص ثبت شد. پس از كشيده شدن اين ماجرا به رسانه‌ها و جرايد، آقاي شهشهاني، مدير ثبت دامنه‌هاي فيزيك نظري با بيان اينكه اين موضوع در نشريه داخلي اين مركز اعلام شده، همين حد اطلاع‌رساني را لازم دانستند! با وجود اهميت اين موضوع، اما متاسفانه اين موضوع در رسانه‌ها به اندازه كافي انعكاس نداشت و مسئولان بلندپايه IT كشور نيز زياد به اين موضوع توجه نكردند.
پس از آزاد سازي دامنه‌هاي .ir و هجوم شركت‌ها و مردم براي ثبت اين دامنه‌ها، مسئولان فيزيك نظري به فكر استفاده از ريسلرها براي فروش دامنه‌هاي خود كردند. اين بار در سايت مركز فيزيك نظري اطلاعيه براي پذيرش ريسلر اعلام شد كه براي دريافت اين امتياز مي‌بايست ابتدا نماينده شركت حقوقي با شخص حقوقي با پرداخت 25 هزار تومان در اين كلاس‌ها شركت مي‌كرد و امتياز ريسلري را دريافت مي‌كرد. طبق اين اطلاعيه، اين دوره‌ها تنها يكبار برگزار مي‌شدند و تاريخ برگزاري كلاس بعدي مشخص نشده بود. به هر شكل، اين كلاس‌ها برگزار شد و تعدادي از اشخاص و شركت‌ها امتياز ريسلري را به دست آوردند.
پس از مدتي سياست مركز فيزيك نظري تغيير كرد و اين امتياز به هر شخصي كه حداقل 600000ريال را به اين مركز پرداخت كند، ارائه مي‌شود. در ازاي پرداخت اين مبلغ ؛ 25% تخفيف به پرداخت كننده تعلق مي‌گيرد و به مدت 6 ماه فرصت دارد كه از اين اعتبار خود استفاده كند. در صورتي كه پس از 6 ماه اين اعتبار استفاده نشود، اين مبلغ از سوي مركز پژوهش‌هاي نظري ضبط خواهد شد.

اما موضوع ديگري كه در باره ثبت دامنه‌هاي .ir وجود دارد، ديد غيرفني نسبت به موضوع ثبت دامنه است. كافي است سري به سايت ثبت دامنه‌هاي ملي ايران ( www.nic.ir ) بزنيد تا متوجه عمق فاجعه شويد! در ابتداي ورود به سايت ملي ثبت دامنه‌هاي ايراني، دو لينك ورود به صفحه‌هاي فارسي و انگليسي ديده مي‌شود كه قسمت فارسي كاملا غيرفعال است. وقتي وارد سايت مي‌شويد، كاملا گيج مي‌شويد، منوهاي شلوغ و در هم و مبهم كه اگر قصد داريد از محتويات آن آگاه شويد چاره‌اي جز آزمايش و خطا نداريد. طراحي سايت به قدري ابتدايي است كه بازديد كننده را به ياد نقاشي‌هاي دوران كودكي مي‌اندازد. اطلاعات موجود در سايت، مبهم و ناقص است و حتي قوانين داخلي براي ثبت و انتقال دامنه در سايت قرار ندارد و شما مجبوريد درصورت مشكل، با تلفن مركز پژوهش‌هاي بنيادي تماس بگيريد (روزهاي شنبه تا 4 شنبه در ساعات اداري!) البته اگر درست دقت كنيد و لينك Contact US را در اين سايت درهم پيدا كنيد.
جالب اينجاست كه براي ثبت دامنه در اين سايت، تنها روش پرداخت، استفاده از حساب بانكي و فكس كردن فيش بانكي به شماره اين مركز است. جالب است كه در كشور ما در حال حاضر بليت قطار و كارت اينترنت آنلاين فروخته مي‌شود، اما دامنه‌هاي .ir چنين امكاني ندارند! تنها مزيت ريسلر شدن در مركز پژوهش‌هاي بنيادي، تخفيف در هزينه‌هاست. امكان ثبت آنلاين دامنه به كمك برنامه‌نويسي API در اختيار ريسلرها قرار نمي‌گيرد و ريسلرها تنها با شناسه كاربري كه دارند مي‌توانند هزينه دامنه‌ها را پرداخت كنند! كه اين موضوع باعث شده كه حتي ريسلرها هم امكان ثبت آنلاين دامنه را نداشته باشند. قابل ذكر است كه ثبت آنلاين دامنه توسط ريسلرها، جزو ابتدايي‌ترين قابليت‌هايي است كه يك Registrar در اختيار ريسلرهاي خود قرار مي‌دهد.

آقاي شهشهاني در آخرين مصاحبه خود ادعا كرده‌اند تا كنون بيش از 18200 دامنه .ir توسط اين مركز ثبت شده است. با توجه به قيمت به نسبت بالاي دامنه .ir ، اگر فقط و فقط از هر دامنه ثبت شده تنها مبلغ 200 تومان بابت بهينه‌سازي سايت صرف مي‌شد، اين امكان وجود داشت كه تمامي امكاناتي كه در اين نوشتار ذكر شد به اين سايت اضافه شود.
من انتظار ندارم كه سايت ثبت دامنه‌هاي ملي كشورم در سطح Registrar هاي سطح اول دنيا مثل verisign باشد، حتي انتظار ندارم كه اين سايت در حد registrar سطح پاييني مانند onlinenic باشد، اما اين انتظار را دارم كه سايت ملي ثبت دامنه‌هاي ايران حداقل از سايت كشوري مانند تركمنستان بهتر باشد. به مسئولان محترم IT كشور پيشنهاد مي‌كنم كه سري به سايت www.nic.tm بزنند و ببينند كشوري كه از لحاظ علمي، فني، اقتصادي و.... با كشور ما قابل مقايسه نيست، براي دامنه‌هاي ملي خود چه كرده است. واقعا براي مسئولين كشور جاي تاسف دارد كه دامنه‌هاي tm توسط بيش از 20 ريسلر از تمامي دنيا ثبت مي‌شود و آنگاه هنوز سايت ثبت دامنه‌هاي ملي ما بخش زبان فارسي ندارد! در اينترنت دامنه ملي به معناي هويت يك كشور است و آيا سايت مركز پژوهش‌هاي بنيادي نشاندهنده هويت ايراني ماست؟! اگر از لحاظ امكانات و دانش فني اين موضوع بررسي شود، عدم صلاحيت مركز پژوهش‌هاي بنيادي براي در اختيار داشتن ثبت اين دامنه‌ها كاملا مشخص مي‌شود. شايد اين مركز اولين ارائه كننده اينترنت در ايران بوده، اما اين دليل نمي‌شود كه بالاترين دانش را در اين زمينه داشته باشد. از سوي ديگر، مراكز دولتي و خصوصي زيادي در كشور وجود دارند كه تخصص آنها در زمينه IT است، نه مانند مركز پژوهش‌هاي بنيادي كه در زمينه فيزيك، رياضي و شيمي فعاليت مي‌كند.

با توجه به اهميت اين موضوع و مشكلات و عقب‌ماندگي‌هايي كه در اين عرصه به دليل عدم استفاده از مراكز متخصص و نيروهاي فني و كارآمد به وجود آمده است، مسئولان IT كشور هر چه سريع‌تر بايد به فكر رفع اين معضل و اعطاي ثبت اين دامنه‌ها به مركزي با صلاحيت كامل اقدام كنند.