ايتنا - طرح اينترنت ملي چه به دليل كنترل بيشتر دولت بر اينترنت و چه به لحاظ بودجه بالايي كه براي اجراي آن اختصاص يافته است مي‌تواند تاثير فراواني بر شكل دسترسي به اينترنت در كشور و همچنين اقتصاد و كسب و كار شركت‌هاي فعال در اين زمينه داشته باشد.

فناوري اطلاعات در ايران 84
عليرضا شيرازي
سال گذشته را نه مي‌توان نقطه عطف، و نه حتي نقطه اوجي در زمينه فناوري اطلاعات در ايران دانست. با اين حال سال 84 خالي از رويدادهاي مهم در زمينه آي‌تي نيز در كشورمان نبوده است. رويدادهايي كه مي‌توانند تاثيرات مهمي در پيشرفت و شكل‌گيري صنعت و كسب و كار فناوري اطلاعات در سال‌هاي آتي داشته باشد كه در ادامه به برخي از مهم‌ترين آنها اشاره خواهد شد.

قدرت‌نمايي بخش خصوصي
يكي از مهم‌ترين مواردي كه در بررسي اخبار آي‌تي در سال گذشته مي‌توان ديد، قدرت‌نمايي و حضور پررنگ بخش خصوصي است. يكي از بارزترين آنها را مي‌توان در تحريم الكامپ توسط انجمن شركت‌هاي انفورماتيك و عدم حضور بسياري از شركت‌هاي مهم خصوصي در اين نمايشگاه ديد. اما اين قضيه تنها به اين گونه قدرت‌نمايي‌ها محدود نشد و عملا با تشكيل نظام صنفي رايانه‌اي و با پيوستن چند گروه ديگر يكي از مهم‌ترين نهادهاي خصوصي در اين زمينه شكل گرفت تا با به كار گرفتن برخي مديران دولتي و مطبوعات نقش بيشتري در تصميم‌گيري‌ها و حتي برنامه‌هاي دولت داشته باشد. اما بدليل برخي اختلافات و همچنين دلايلي چون انحصارطلبي و عدم مشاركت كامل فعالان بخش خصوصي شاهد شكل‌گيري نهادهاي خصوصي ديگر نيز بوديم كه گاهي اختلاف نظرهاي جدي با يكديگر داشتند كه مهم‌ترين آنها سنديكاي توليدكنندگان رايانه بود كه با تغيير نام خود به سنديكاي توليدكنندگان فناوري اطلاعات حضور پررنگي در نيمه دوم سال داشت و عملا رقابت و اختلاف اين دو نهاد بخصوص در زمينه اجراي الكامپ و تعرفه واردات به اوج خود رسيد و به نظر مي‌رسد كه به خصوص با تغيير دولت، سنديكاي توليدكنندگان فناوري اطلاعات، قدرت بيشتري پيدا كرده است. اگر چه صرف شكل‌گيري و قدرت نهادهاي خصوصي را مي‌توان مثبت ارزيابي كرد، اما اگر اين نهادها تنها در جهت حفظ منافع چند شركت بزرگ و يا اعضاي موسس اين نهادها قرار گيرند مي‌تواند براي صنعت نوپاي فناوري اطلاعات كه بسياري از فعالان آن را شركت‌هاي كوچك و مستقل تشكيل مي‌دهند با پيامد منفي همراه باشد.

دولت و آي‌تي
به نظر مي‌رسد بحث شوراها و نهادهاي دولتي مختلف و موازي در زمينه فناوري اطلاعات تمامي ندارد و البته سال گذشته نيز شاهد تولد، قدرت گرفتن و همچنين افول برخي از شوراها و نهادهاي دولتي بوديم.بخصوص آنكه با تغيير دولت در سال 84 تغييراتي در سياست‌ها و بازيگران فعال دولتي ايجاد شد.
از مهم‌ترين مواردي كه مي‌توان در اين زمينه اشاره داشت، به نوعي پايان غيررسمي طرح تكفا در انتهاي سال بود. طرحي كه با وجود حمايت مطبوعات با انتقادات زيادي نيز همراه بوده است. همچنين بايستي به نقش پررنگ‌تر شوراي عالي فناوري اطلاعات پس از انتخابات رياست جمهوري و مطرح شدن بحث اينترنت ملي در انتهاي سال اشاره داشت.
مورد مهم ديگري كه دولت در سال گذشته درگير آن بود، ماجراي ترك‌سل بود كه اگرچه در نهايت تاثير چنداني در زمينه توسعه ارتباطات در كشور نداشت اما شايد در زمينه سرمايه‌گذاري كلان شركت‌هاي خارجي تاثير منفي و در آينده صنعت مخابرات و ارتباطات كشور موثر باشد.
بحث حاكميت بر اينترنت، سيستم عامل ملي و دامنه‌هاي فارسي نيز برخي از موارد مطرح شده و پروژه‌هاي دولتي يا تحت حمايت دولت بودند كه با وجود هياهوي زياد، نه تاثير چنداني در آي تي ايران داشتند و نه در سال گذشته به نتيجه‌اي مطلوب رسيدند.

اينترنت ملي و ديتاسنتر داخلي
احتمالا ايران اولين كشوري است كه واژه‌اي به نام «اينترنت ملي» را ابداع و درصدد اجراي آن برآمده است. اما به گفته طراح آن، به جاي بحث در مورد عنوان بايستي در مورد ماهيت اين طرح بحث كرد و باز به قول ايشان چنين واژه‌اي براي مديران دولتي بيشتر قابل درك است. اما به نظر مي‌رسد همچنان بسياري با عنوان چنين طرحي كه در صورت پياده‌سازي تحول بزرگي در زمينه نگهداري و انتقال اطلاعات در كشور ايجاد مي‌كند و همچنين بودجه بسيار بالايي كه براي آن درخواست شده مخالف هستند. طرح اينترنت ملي چه به دليل كنترل بيشتر دولت بر اينترنت و چه به لحاظ بودجه بالايي كه براي اجراي آن اختصاص يافته است مي‌تواند تاثير فراواني بر شكل دسترسي به اينترنت در كشور و همچنين اقتصاد و كسب و كار شركت‌هاي فعال در اين زمينه داشته باشد. ناگفته نماند كه مسدود كردن چند سايت و قطع سرويس به چند شركت ايراني كه بخصوص به سايت‌هاي مذهبي و دولتي سرويس مي‌دادند توسط شركت‌هاي آمريكايي نياز به ديتاسنتر داخلي را بيش از پيش مطرح و بر اهميت و توجيه اين طرح افزود.

وبلاگ‌ها، همچنان پررنگ
وبلاگ و وبلاگ‌نويسي در سال گذشته نيز همانند چند سال گذشته، يكي از مهم‌ترين و برجسته‌ترين مواردي است كه در وب فارسي به آن پرداخته مي‌شود و اينك ديگر تصور وب فارسي بدون وبلاگ‌هاي فارسي كمي سخت مي‌نمايد، بخصوص آن كه پربيننده‌ترين سايت‌هاي فارسي، همچنان سرويس‌هاي بزرگ وبلاگ فارسي بوده و وبلاگ‌هاي فارسي نيز يكي از بزرگ‌ترين توليدكنندگان محتواي فارسي در اينترنت هستند.
در زمينه مقبوليت و نفوذ وبلاگ‌ها در سال گذشته، مي‌توان به برگزاري جشنواره دانشجويان وبلاگ‌نويس در همدان و با حمايت‌هاي مالي يكي از وزارتخانه‌ها در ابتداي سال اشاره داشت كه در نوع خود جشنواره‌اي با تاثير مثبت حداقل در بين وبلاگ‌هاي فارسي بود. همچنين در زمان رقابت‌هاي رياست جمهوري شاهد توجه زياد طرفداران كانديداها و حتي خود كانديداها به اين پديده و استفاده از آن به عنوان رسانه‌اي تبليغاتي بوديم. برگزاري جشنواره‌هاي مختلف مرتبط با وبلاگ‌نويسي مانند جشنواره دانشجويان وبلاگ‌نويس، وبلاگ‌هاي قرآني، ره‌آورد سرزمين نور و... كه توسط نهادهاي مختلف و با گرايش‌هاي متفاوت اجتماعي برگزار شد نشاني ديگر از نفوذ و تاثير وبلاگ فارسي در جامعه ايراني است هرچند كه قشر خاصي از جامعه را تحت تاثير قرار دهد.
در زمينه وبلاگ‌ها همچنين شاهد رقابت شديد سرويس‌هاي وبلاگ فارسي نيز بوديم و بي‌ترديد در سال گذشته سرويس‌هاي وبلاگ فارسي در جهت جذب و رضايت كاربران و كسب جايگاه بالاتر، بيشترين تغييرات را در جهت افزايش كيفي و كمي خدمات خود در چند سال اخير تجربه كرده‌اند كه قطعا به نفع كاربران و وبلاگ‌نويسان تمام شده است.

بانكداري الكترونيك
اگرچه سال گذشته اتفاق جديد و تاثيرگذاري در زمينه بانكداري الكترونيك اتفاق نيفتاد، اما كم وبيش شاهد تبليغات خدمات آنلاين دو بانك خصوصي سامان و پارسيان بوديم كه علاوه بر آنكه نشان از پويايي و موفقيت بيشتر بخش خصوصي در اين زمينه دارد، خود نويد بخش تجارت الكترونيك و رونق فروشگاه‌هاي اينترنتي در سال‌هاي آتي است.

فيلترينگ
فيلترينگ را بايستي يكي از مهم‌ترين مواردي دانست كه كاربران اينترنت در ايران هر روز با آن مواجه هستند و براستي كدام كاربر اينترنت در ايران است كه هنگام گشت‌زني در وب به پيام‌هاي فيلتر شبكه‌هاي مختلف سرويس‌دهنده اينترنت مواجه نشده است. متاسفانه سال گذشته فيلترينگ در كشور همچنان رو به توسعه بود حال آنكه تلاش كمي براي قانونمند شدن و منطقي شدن آن صورت گرفت. صدها سايت همزمان با رقابت انتخاباتي فيلتر شد و همچنين هزاران سايت ديگر مانند بسياري از سرويس‌دهندگان وبلاگ، فضاي رايگان، مديريت تصاوير(مانند فيلكر )، شبكه‌هاي اجتماعي(مانند اوركات و گزاگ) موتورهاي جست‌وجوگر(مانند پارسيك) نيز در ميان سال فيلتر شدند و در اين ميان اشتباهات متعدد و فراواني در زمينه فيلتر كردن سايت‌هاي علمي، موتورهاي جست‌وجو نيز صورت گرفته و حتي جست‌وجوي برخي از واژه‌هاي اخلاقي! نيز شامل فيلتر شد. اگرچه برخي از سايت‌هاي فيلتر شده، پس از مدتي از فيلتر خارج شدند، اما سايت‌هايي همچون فليكر، بلاگ رولينگ و صدها سايت و واژه ديگر همچنان مسدود ماندند. ادعاي يكي از مقامات دولتي در يكپارچه شدن سيستم فيلترينگ در مردادماه هرگز صورت نگرفت و حتي واگذاري مسئوليت فيلترينگ اينترنت به يك شركت خصوصي نيز حداقل تاكنون براي كاربران بي‌تاثير بوده است. در اواخر سال 84 شاهد موج ديگري از فيلترينگ سايت‌هاي خبري و سياسي نيز بوديم كه بارزترين آنها فيلتر شدن بخش فارسي سايت بي‌بي‌سي بود كه يكي از قديمي‌ترين سايت‌ها در زمينه انتشار اخبار فارسي بصورت يوني‌كد است.

ديگر موارد
از ديگر مواردي كه مي‌توان به آنها اشاره داشت، بي‌رونقي فروشگاه‌هاي اينترنتي و بطور كلي تجارت الكترونيك در سال گذشته، ماجراي ناكام اعطاي لپ‌تاپ به خبرنگاران، تعطيلي سايت IranAsp.net به عنوان يك سايت با سابقه و مطرح در زمينه آموزش برنامه‌نويسي در وب، هك شدن صدها سايت ايراني توسط هكران ايراني و عدم واكنش نهادهاي قضايي در اين زمينه، مشكلات امنيتي سايت پرشين‌بلاگ، حمله اينترنتي به سايت روزنامه همشهري و در نتيجه قطع موقت صدها سايت ايراني، و در نهايت عدم تحول جدي در زمينه تبليغات اينترنتي و كسب درآمد بصورت آنلاين است.